Co mówią badania

Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris): co mówią badania naukowe

Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) badano głównie pod kątem testosteronu, funkcji seksualnych i siły u trenujących, w nielicznych i małych badaniach. U zdrowych mężczyzn w większości prac nie stwierdzono wzrostu testosteronu ani poprawy siły i składu ciała; w zaburzeniach erekcji i u kobiet z obniżonym pożądaniem opisano korzystne wyniki kwestionariuszy przy niskiej lub bardzo niskiej sile dowodów.

25prac w źródłach
6badanych obszarów
2efekt korzystny
3brak efektu
1niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 26.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Testosteron i inne hormony u mężczyznzdrowi mężczyźni, w tym trenujący; w przeglądach także mężczyźni z hipogonadyzmem lub niepłodnością (ta grupa pod nadzorem lekarza)3 przeglądy systematyczne (10 badań; 11 prac; 52 badania, w tym 4 z tribulusem) + 2 RCT (n = 21 i n = 30)brak efektuniskaSiła, wydolność i skład ciała u trenującychzdrowi, trenujący mężczyźni (trening siłowy, rugby, CrossFit)1 przegląd systematyczny (7 badań) + 3 RCT (n = 15, 22 i 30) + 1 przeglądbrak efektuniskaDziałania niepożądane w badaniach kontrolowanychuczestnicy RCT: mężczyźni z zaburzeniami erekcji, kobiety z zaburzeniami funkcji seksualnych, aktywni fizycznie mężczyźni2 metaanalizy (8 badań; 24 RCT preparatów ziołowych) + 1 przegląd systematyczny (7 badań) + 3 RCT (n = 180, 67 i 45)brak efektuniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: zaburzenia erekcjimężczyźni z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji, w części badań z późnym hipogonadyzmem, nadciśnieniem lub cukrzycą; pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (8 badań; 24 RCT preparatów ziołowych, w tym 2 z tribulusem, n = 202) + 1 przegląd systematyczny (10 badań) + 3 RCT (n = 180, 70 i 30)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: obniżone pożądanie i zaburzenia funkcji seksualnych u kobietkobiety przed menopauzą i po menopauzie z obniżonym pożądaniem seksualnym (HSDD) lub innymi zaburzeniami funkcji seksualnych; pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (20 badań produktów naturalnych) + 1 przegląd systematyczny (5 RCT, n = 279) + 4 RCT (n = 67, 60, 45 i 40)efekt korzystnybardzo niskaKontekst medyczny: niepłodność męska i parametry nasieniamężczyźni z niepłodnością idiopatyczną; pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (7 badań klinicznych i quasi-eksperymentalnych) + 1 badanie (n = 30, porównanie przed i po)niejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris L.) to jednoroczna roślina z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae), stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej i ajurwedyjskiej, dawniej jako środek moczopędny, tonizujący i afrodyzjak. Jest popularny wśród sportowców i kulturystów, a suplementy z nim reklamuje się jako podnoszące stężenie testosteronu.

Za główne składniki aktywne uważa się saponiny steroidowe, zwłaszcza protodioscynę. W badaniach stosowano ekstrakty o różnej standaryzacji (np. bułgarski preparat Tribestan, suchy ekstrakt z ziela standaryzowany na saponiny furostanolowe) i preparaty złożone. W badaniach na zwierzętach rozważa się mechanizm zależny od śródbłonka i tlenku azotu, a nie od androgenów.

Wyniki badań

Testosteron i inne hormony u mężczyzn

brak efektuniskazdrowi mężczyźni, w tym trenujący; w przeglądach także mężczyźni z hipogonadyzmem lub niepłodnością (ta grupa pod nadzorem lekarza)

W przeglądzie systematycznym z 2025 r. (10 badań, 483 mężczyzn) w 8 badaniach nie stwierdzono zmian profilu androgenów (uczestnicy nie mieli na początku niskich androgenów); wzrost testosteronu całkowitego o 60–70 ng/dl w obrębie grupy opisano w 2 badaniach u mężczyzn z hipogonadyzmem. W RCT u 21 zdrowych mężczyzn (10 lub 20 mg ekstraktu/kg masy ciała przez 4 tygodnie) testosteron, androstendion i LH nie różniły się od placebo. Według przeglądu z 2014 r. wzrost testosteronu u ludzi występował tylko po preparatach złożonych, a w przeglądzie z 2024 r. (4 badania tribulusa) nie wymieniono go wśród składników zwiększających testosteron. Wyjątkiem było pojedynczo zaślepione RCT u 30 trenujących CrossFit (770 mg/d przez 6 tygodni) z istotną interakcją grupa × czas dla testosteronu.[1–5]

3 przeglądy systematyczne (10 badań; 11 prac; 52 badania, w tym 4 z tribulusem) + 2 RCT (n = 21 i n = 30)

Siła, wydolność i skład ciała u trenujących

brak efektuniskazdrowi, trenujący mężczyźni (trening siłowy, rugby, CrossFit)

W RCT u 15 mężczyzn trenujących siłowo (3,21 mg/kg masy ciała dziennie przez 8 tygodni) nie zmieniły się masa ciała ani odsetek tkanki tłuszczowej, a wytrzymałość w wyciskaniu na ławce wzrosła istotnie tylko w grupie placebo (o 28,4% wobec 3,1%). U 22 wyczynowych zawodników rugby (450 mg/d przez 5 tygodni) siła i beztłuszczowa masa ciała wzrosły bez różnic między grupami, a u 30 trenujących CrossFit (770 mg/d przez 6 tygodni) nie stwierdzono różnic między grupami w składzie ciała i większości wyników (poza wyciskaniem na ławce). Autorzy przeglądu systematycznego z 2022 r. (7 badań) opisali korzystniejszy profil lipidowy, bez wyraźnych dowodów wpływu na markery uszkodzenia mięśni i hormony; według przeglądu z 2014 r. sam ekstrakt nie poprawiał wydolności sportowców.[5, 17–20]

1 przegląd systematyczny (7 badań) + 3 RCT (n = 15, 22 i 30) + 1 przegląd

Działania niepożądane w badaniach kontrolowanych

brak efektuniskauczestnicy RCT: mężczyźni z zaburzeniami erekcji, kobiety z zaburzeniami funkcji seksualnych, aktywni fizycznie mężczyźni

W metaanalizie z 2026 r. (8 badań u mężczyzn z zaburzeniami erekcji) częstość działań niepożądanych nie różniła się od placebo, podobnie jak w metaanalizie 24 RCT preparatów ziołowych w zaburzeniach erekcji (wszystkie preparaty łącznie). W RCT u 180 mężczyzn (12 tygodni) nie odnotowano poważnych działań niepożądanych związanych z preparatem, w RCT u 67 kobiet ich częstość była podobna w obu grupach, a w RCT u 45 kobiet po menopauzie z ich powodu wykluczono po 3 osoby z każdej grupy. Autorzy przeglądu 7 badań u aktywnych fizycznie mężczyzn nie opisali toksyczności ani zmian markerów nerkowych.[6, 7, 10, 13, 15, 19]

2 metaanalizy (8 badań; 24 RCT preparatów ziołowych) + 1 przegląd systematyczny (7 badań) + 3 RCT (n = 180, 67 i 45)

Kontekst medyczny: zaburzenia erekcji

efekt korzystnyniskamężczyźni z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji, w części badań z późnym hipogonadyzmem, nadciśnieniem lub cukrzycą; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie z 2026 r. (8 badań) wyniki IIEF-5 i IIEF-15 były wyższe niż po placebo (MD odpowiednio 3,23; 95% CI 1,89–4,58 i 14,44; 95% CI 5,75–23,14), bez różnic w testosteronie całkowitym. W największym RCT (180 mężczyzn, 12 tygodni) różnica w IIEF względem placebo wyniosła 2,70 (95% CI 1,40–4,01), a w RCT u 70 mężczyzn z późnym hipogonadyzmem IIEF-5 wzrósł w grupie tribulusa z 10,7 do 16,1 (abstrakt nie podaje porównania z placebo). W RCT u 30 mężczyzn (800 mg/d przez 30 dni) nie stwierdzono różnic wobec placebo, a w metaanalizie z 2018 r. wyniki 2 RCT tribulusa określono jako mieszane. Autorzy przeglądu z 2025 r. ocenili poziom dowodów jako niski (poprawa w 3 z 5 badań).[1, 6–10]

2 metaanalizy (8 badań; 24 RCT preparatów ziołowych, w tym 2 z tribulusem, n = 202) + 1 przegląd systematyczny (10 badań) + 3 RCT (n = 180, 70 i 30)

Kontekst medyczny: obniżone pożądanie i zaburzenia funkcji seksualnych u kobiet

efekt korzystnybardzo niskakobiety przed menopauzą i po menopauzie z obniżonym pożądaniem seksualnym (HSDD) lub innymi zaburzeniami funkcji seksualnych; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie z 2021 r. tribulus wiązał się z lepszą ogólną funkcją seksualną niż placebo (SMD 1,12; 95% CI 0,46–1,79) i wyższymi wynikami pożądania, podniecenia i orgazmu; autorzy przeglądu 5 RCT (279 kobiet, 1–3 miesiące) nie łączyli wyników z powodu niejednorodności i ocenili pewność dowodów jako bardzo niską. W RCT u 67 kobiet w wieku rozrodczym (4 tygodnie) w grupie tribulusa poprawił się m.in. wynik pożądania, a w RCT u 60 kobiet po menopauzie (90 dni) pożądanie i podniecenie oceniano lepiej niż po placebo, a wyniki dotyczące orgazmu różniły się zależnie od kwestionariusza. W RCT u 45 kobiet po menopauzie (750 mg/d przez 120 dni) wyniki FSFI poprawiły się w obu grupach (w kwestionariuszu QS-F tylko po tribulusie); w tym badaniu i u 40 kobiet przed menopauzą po tribulusie wzrosło stężenie wolnego i biodostępnego testosteronu.[11–16]

1 metaanaliza (20 badań produktów naturalnych) + 1 przegląd systematyczny (5 RCT, n = 279) + 4 RCT (n = 67, 60, 45 i 40)

Kontekst medyczny: niepłodność męska i parametry nasienia

niejednoznacznebardzo niskamężczyźni z niepłodnością idiopatyczną; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie systematycznym z 2019 r. (7 badań u mężczyzn z niepłodnością idiopatyczną) poprawę części lub wszystkich parametrów nasienia (liczby, ruchliwości, morfologii plemników) opisano w 6 pracach; brak efektu opisano tylko w jednym badaniu (quasi-eksperymentalnym, bez grupy kontrolnej). W badaniu u 30 mężczyzn z niepłodnością idiopatyczną (750 mg/d przez 3 miesiące) nie stwierdzono zmian testosteronu całkowitego i wolnego, LH ani parametrów nasienia. Abstrakty cytowanych prac nie podają odsetka ciąż ani urodzeń.[21, 22]

1 przegląd systematyczny (7 badań klinicznych i quasi-eksperymentalnych) + 1 badanie (n = 30, porównanie przed i po)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W przeglądzie z 2025 r. poprawę erekcji opisano przy 400–750 mg/d przez 1–3 miesiące; w RCT zaburzeń erekcji stosowano 800 mg/d przez 30 dni lub Tribestan (3 × 2 tabletki po 250 mg suchego ekstraktu dziennie) przez 12 tygodni. U kobiet po menopauzie: 750 mg/d przez 120 dni, a w RCT u kobiet w wieku rozrodczym 7,5 mg/d ekstraktu przez 4 tygodnie. U trenujących: 450 mg/d (5 tygodni), 770 mg/d (6 tygodni) lub 3,21 mg/kg masy ciała (8 tygodni); w badaniu hormonów 10 lub 20 mg/kg masy ciała przez 4 tygodnie, a w niepłodności 750 mg/d przez 3 miesiące. Abstrakty często nie podają standaryzacji ekstraktu.[1, 2, 5, 7, 9, 13, 15, 17, 18, 22]

Bezpieczeństwo

Dla buzdyganka nie ma wartości w używanym przez redakcję zestawieniu górnych limitów EFSA (UL). W RCT u 70 mężczyzn z późnym hipogonadyzmem w grupie tribulusa wzrosły średnie AST (z 26,5 do 27,8) i PSA (z 1,4 do 1,7). Opisano przypadek 46-letniego mężczyzny z ciężką żółtaczką (bilirubina do 48 mg/dl) i zaburzeniem czynności nerek po 2 miesiącach codziennego przyjmowania tribulusa (polekowe uszkodzenie wątroby w biopsji, poprawa po plazmaferezie) oraz młodego mężczyzny z drgawkami, bardzo wysoką aktywnością aminotransferaz i wysoką kreatyniną po 2 dniach picia wyciągu z rośliny. U zwierząt pasących się na tej roślinie opisywano ciężką żółtaczkę i padnięcia. Przegląd z 2014 r. wspomina suplement z tribulusem zanieczyszczony sterydem zakazanym w sporcie; u zawodników rugby suplementacja nie zmieniła stosunku testosteronu do epitestosteronu w moczu. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży i karmiących piersią.[8, 18, 20, 23, 24]

Ograniczenia dowodów

Badań u ludzi jest umiarkowanie mało; są małe (od 15 do 180 uczestników) i krótkie (od 4 tygodni do 120 dni), a połowa badań w przeglądzie z 2025 r. miała niską jakość w skali Jadad. Badania różnią się dawką i preparatem (sam tribulus albo połączenia z innymi składnikami), a w preparatach złożonych efektu nie da się przypisać samemu tribulusowi. Wyniki funkcji seksualnych opierają się na kwestionariuszach, a w części RCT poprawa wystąpiła także po placebo. Autorzy przeglądu z 2016 r. uznali, że hipoteza o działaniu przez wzrost androgenów nie znalazła potwierdzenia, a mechanizm opisywanych efektów pozostaje niejasny.[1–3, 7, 9, 15, 17, 25]

Źródła

  1. przegląd systematyczny Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) Supplementation on Erectile Dysfunction and Testosterone Levels in Men-A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients, 2025. PubMed 40219032 · DOI
  2. RCT The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men. Journal of ethnopharmacology, 2005. PubMed 15994038 · DOI
  3. przegląd systematyczny A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. Journal of dietary supplements, 2014. PubMed 24559105 · DOI
  4. przegląd systematyczny Do "testosterone boosters" really increase serum total testosterone? A systematic review. International journal of impotence research, 2024. PubMed 37697053 · DOI
  5. RCT The Effects of 6 Weeks of Tribulus terrestris L. Supplementation on Body Composition, Hormonal Response, Perceived Exertion, and CrossFit® Performance: A Randomized, Single-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients, 2021. PubMed 34836225 · DOI
  6. metaanaliza Tribulus terrestris for management of patients with erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. International journal of impotence research, 2026. PubMed 40360723 · DOI
  7. RCT Evaluation of the efficacy and safety of Tribulus terrestris in male sexual dysfunction-A prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Maturitas, 2017. PubMed 28364864 · DOI
  8. RCT Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction and lower urinary tract symptoms in patients with late-onset hypogonadism: A placebo-controlled study. Urologia, 2019. PubMed 30253697 · DOI
  9. RCT Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction: A prospective, randomized, double blind study. Actas urologicas espanolas, 2014. PubMed 24630840 · DOI
  10. metaanaliza Herbal Dietary Supplements for Erectile Dysfunction: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs, 2018. PubMed 29633089 · DOI
  11. metaanaliza Beneficial effects of natural products on female sexual dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 2021. PubMed 34638031 · DOI
  12. przegląd systematyczny Tribulus Terrestris for Female Sexual Dysfunction: A Systematic Review. Revista brasileira de ginecologia e obstetricia : revista da Federacao Brasileira das Sociedades de Ginecologia e Obstetricia, 2020. PubMed 32736394 · DOI
  13. RCT Tribulus terrestris for treatment of sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo - controlled study. Daru : journal of Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, 2014. PubMed 24773615 · DOI
  14. RCT Assessment of the Effects of Tribulus Terrestris on Sexual Function of Menopausal Women. Revista brasileira de ginecologia e obstetricia : revista da Federacao Brasileira das Sociedades de Ginecologia e Obstetricia, 2016. PubMed 26902700 · DOI
  15. RCT Efficacy of Tribulus terrestris for the treatment of hypoactive sexual desire disorder in postmenopausal women: a randomized, double-blinded, placebo-controlled trial. Menopause (New York, N.Y.), 2016. PubMed 27760089 · DOI
  16. RCT Efficacy of Tribulus Terrestris for the treatment of premenopausal women with hypoactive sexual desire disorder: a randomized double-blinded, placebo-controlled trial. Gynecological endocrinology : the official journal of the International Society of Gynecological Endocrinology, 2018. PubMed 29172782 · DOI
  17. RCT The effects of Tribulus terrestris on body composition and exercise performance in resistance-trained males. International journal of sport nutrition and exercise metabolism, 2000. PubMed 10861339 · DOI
  18. RCT The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. Journal of strength and conditioning research, 2007. PubMed 17530942 · DOI
  19. przegląd systematyczny Effects of Tribulus terrestris L. on Sport and Health Biomarkers in Physically Active Adult Males: A Systematic Review. International journal of environmental research and public health, 2022. PubMed 35954909 · DOI
  20. przegląd Insights into Supplements with Tribulus Terrestris used by Athletes. Journal of human kinetics, 2014. PubMed 25114736 · DOI
  21. przegląd systematyczny Effect of Tribulus terrestris L. on sperm parameters in men with idiopathic infertility: A systematic review. Complementary therapies in medicine, 2019. PubMed 30670288 · DOI
  22. badanie kliniczne (porównanie przed i po) Prospective Analysis on the Effect of Botanical Medicine (Tribulus terrestris) on Serum Testosterone Level and Semen Parameters in Males with Unexplained Infertility. Journal of dietary supplements, 2017. PubMed 27337519 · DOI
  23. opis przypadku Severe Liver and Renal Injury From Tribulus Terrestris. ACG case reports journal, 2024. PubMed 38328764 · DOI
  24. opis przypadku Tribulus terrestris-induced severe nephrotoxicity in a young healthy male. Nephrology, dialysis, transplantation : official publication of the European Dialysis and Transplant Association - European Renal Association, 2010. PubMed 20667992 · DOI
  25. przegląd Pro-sexual and androgen enhancing effects of Tribulus terrestris L.: Fact or Fiction. Journal of ethnopharmacology, 2016. PubMed 26727646 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 26.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.