Co mówią badania

Cordyceps (maczużnik): co mówią badania naukowe

Kordyceps (Cordyceps sinensis, w tym szczep Cs-4, oraz Cordyceps militaris) badano u ludzi głównie pod kątem wydolności tlenowej, a w Chinach jako dodatek do leczenia chorób nerek. Badania wysiłkowe są nieliczne, małe i niespójne; w metaanalizach badań nerkowych stwierdzono niższą kreatyninę i mniejszy białkomocz przy niskiej jakości dowodów.

25prac w źródłach
6badanych obszarów
2efekt korzystny
1brak efektu
3niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Cordyceps (maczużnik) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Wydolność tlenowa: C. sinensis i szczep Cs-4 (VO2max, progi wentylacyjny i mleczanowy)zdrowi dorośli: sportowcy, wytrenowani kolarze, osoby w wieku 50–75 lat1 metaanaliza suplementów grzybowych (14 RCT, 528 sportowców; 8 RCT, n = 288 w syntezie ilościowej) + 2 RCT (n = 22 i n = 20)niejednoznaczneniskaWydolność: preparaty wieloskładnikowe z kordycepsemzdrowi dorośli: kolarze amatorzy, studenci wychowania fizycznego, osoby nietrenujące, mężczyźni trenujący na wysokości3 RCT + 1 badanie kontrolowane (n = 14–96)brak efektuniskaGlikemiazdrowi dorośli (glikemia jako wynik dodatkowy) oraz chorzy na cukrzycową chorobę nerek, pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (60 badań, n = 4288) + 1 przegląd parasolowy z metaanalizą sieciową (157 RCT) + 3 małe RCTniejednoznaczneniskaWydolność wysiłkowa: C. militariszdrowe młode osoby (16–35 lat), w części aktywne fizycznie1 przegląd narracyjny (5 badań, 321 osób) + 2 małe RCT (n = 28 i n = 12)niejednoznacznebardzo niskaRegeneracja i zmęczenie po wysiłku (wskaźniki w mięśniach i krwi)młodzi zdrowi dorośli; biegacze długodystansowi w okresie przygotowawczym2 małe RCT (n = 14 i n = 22)efekt korzystnybardzo niska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: choroby nerekchorzy na przewlekłą chorobę nerek (także dializowani i z cukrzycową chorobą nerek), biorcy przeszczepu nerki, osoby otrzymujące środek kontrastowy; preparaty dodawane do standardowego leczenia pod nadzorem lekarza2 przeglądy Cochrane (22 i 5 badań) + 2 metaanalizy (12 i 60 badań) + 1 przegląd systematyczny (14 RCT) + 1 przegląd parasolowy (157 RCT)efekt korzystnyniska

Podstawowe informacje

Kordyceps (maczużnik) to grzyby pasożytujące na owadach. Tradycyjny surowiec medycyny tybetańskiej i chińskiej, nazywany yartsa gunbu lub Dong Chong Xia Cao („zimą robak, latem trawa”), to maczużnik chiński Ophiocordyceps sinensis (dawniej Cordyceps sinensis), którego cena sięgała ok. 20 000–40 000 USD za kilogram (dane z 2013 r.). Jako związki czynne wymienia się głównie polisacharydy, kordycepinę, adenozynę, mannitol i sterole.

W badaniach u ludzi stosowano szczep Cs-4 (preparat CordyMax), opisywany jako C. sinensis, chińskie kapsułki z fermentowanej grzybni O. sinensis (Bailing, Zhiling, Jinshuibao), ekstrakty z grzybni i napoje z fermentacji maczużnika bojowego (Cordyceps militaris) oraz mieszanki z różeńcem (Rhodiola) lub lakownicą żółtawą (Ganoderma lucidum). Wyniki opisujemy osobno dla gatunków i preparatów, jeśli abstrakty je rozróżniają.

Wyniki badań

Wydolność tlenowa: C. sinensis i szczep Cs-4 (VO2max, progi wentylacyjny i mleczanowy)

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli: sportowcy, wytrenowani kolarze, osoby w wieku 50–75 lat

W metaanalizie RCT u sportowców, obejmującej różne grzyby (abstrakt nie podaje liczby badań z C. sinensis ani rodzaju preparatu), suplementacja C. sinensis wiązała się z lepszą wytrzymałością (p = 0,05), wyższym progiem wentylacyjnym (p = 0,03) i wyższym VO2peak (p = 0,04). W RCT u 22 wytrenowanych kolarzy Cs-4 w dawce 3 g/d przez 5 tygodni nie zmienił VO2peak, progu wentylacyjnego ani wyniku jazdy na czas. W pilotażowym RCT u 20 zdrowych osób w wieku 50–75 lat w grupie Cs-4 (333 mg trzy razy dziennie przez 12 tygodni) próg metaboliczny, powyżej którego narasta stężenie mleczanu, wzrósł względem wartości wyjściowych o 10,5%, a próg wentylacyjny o 8,5%; w grupie placebo istotnych zmian nie stwierdzono, a VO2max nie zmienił się w żadnej grupie.[1–3]

1 metaanaliza suplementów grzybowych (14 RCT, 528 sportowców; 8 RCT, n = 288 w syntezie ilościowej) + 2 RCT (n = 22 i n = 20)

Wydolność: preparaty wieloskładnikowe z kordycepsem

brak efektuniskazdrowi dorośli: kolarze amatorzy, studenci wychowania fizycznego, osoby nietrenujące, mężczyźni trenujący na wysokości

W RCT u 17 kolarzy preparat z Cs-4 i różeńcem przez ok. 2 tygodnie nie zmienił szczytowego VO2, czasu do wyczerpania ani mocy przy stężeniu mleczanu 2 i 4 mmol/l. U 96 studentów mieszanka C. sinensis z lakownicą (28–33 dni) nie zmieniła VO2max ani wyników testu Wingate (w tym wskaźnika zmęczenia), a u 14 osób nietrenujących preparat z różeńcem i C. sinensis przez 8 tygodni treningu nie zmienił wytrzymałości względem placebo. Wyjątkiem było badanie u 18 mężczyzn trenujących 2 tygodnie na wysokości 2200 m: przy różeńcu z kordycepsem czas biegu do wyczerpania wydłużył się o 5,7%, a przy placebo o 2,2%.[7–10]

3 RCT + 1 badanie kontrolowane (n = 14–96)

Glikemia

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli (glikemia jako wynik dodatkowy) oraz chorzy na cukrzycową chorobę nerek, pod nadzorem lekarza

W małych RCT u zdrowych osób stężenie glukozy nie różniło się od placebo po 8 tygodniach preparatu z różeńcem i C. sinensis (także insulina i HOMA), po 8 tygodniach napoju z fermentacji wgłębnej C. militaris ani po jednorazowej dawce 1 g ekstraktu C. militaris. W metaanalizie 60 badań u chorych na cukrzycową chorobę nerek (4288 osób) dodanie O. sinensis do inhibitorów ACE lub sartanów nie zmieniło glukozy na czczo ani HbA1c. W metaanalizie sieciowej 157 RCT (13 143 osoby) kapsułki Jinshuibao dodane do tych leków wiązały się z niższą glukozą (umiarkowana pewność dowodów).[5, 9, 13–15]

1 metaanaliza (60 badań, n = 4288) + 1 przegląd parasolowy z metaanalizą sieciową (157 RCT) + 3 małe RCT

Wydolność wysiłkowa: C. militaris

niejednoznacznebardzo niskazdrowe młode osoby (16–35 lat), w części aktywne fizycznie

W RCT u 28 osób mieszanka grzybów z C. militaris (4 g/d) po tygodniu nie zmieniła VO2max, progu wentylacyjnego ani czasu do wyczerpania względem placebo; w podgrupie 10 osób kontynuujących do 3 tygodni VO2max wzrósł w grupie mieszanki o 4,8 ml/kg/min (placebo: 0,9). W krzyżowym RCT u 12 mężczyzn 1 g ekstraktu C. militaris przed testem do wyczerpania nie zmienił szczytowego VO2, a czas reakcji po wysiłku był krótszy (963,92 vs 1034,33 ms przy placebo). W przeglądzie 5 badań (321 osób w wieku 16–35 lat) wyniki dotyczące wydolności i regeneracji oceniono jako niespójne.[4–6]

1 przegląd narracyjny (5 badań, 321 osób) + 2 małe RCT (n = 28 i n = 12)

Regeneracja i zmęczenie po wysiłku (wskaźniki w mięśniach i krwi)

efekt korzystnybardzo niskamłodzi zdrowi dorośli; biegacze długodystansowi w okresie przygotowawczym

W krzyżowym RCT u 14 młodych dorosłych 1 g C. sinensis przed wysiłkiem interwałowym na cykloergometrze ograniczył naciek komórek martwiczych w biopsjach mięśnia i przyspieszył napływ komórek CD34+ do 3. godziny po wysiłku (+51%). W RCT u 22 biegaczy długodystansowych ekstrakt z grzybni C. militaris przez 16 tygodni wiązał się z wyższą niż w grupie placebo ferrytyną (4. i 8. tydzień), większym wzrostem hemoglobiny i hematokrytu (8. tydzień) oraz niższą kinazą kreatynową (16. tydzień). Oba badania mierzyły wskaźniki laboratoryjne, a nie odczuwane zmęczenie ani wyniki sportowe.[11, 12]

2 małe RCT (n = 14 i n = 22)

Kontekst medyczny: choroby nerek

efekt korzystnyniskachorzy na przewlekłą chorobę nerek (także dializowani i z cukrzycową chorobą nerek), biorcy przeszczepu nerki, osoby otrzymujące środek kontrastowy; preparaty dodawane do standardowego leczenia pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane (22 badania, 1746 osób z przewlekłą chorobą nerek) preparaty kordycepsu dodane do standardowego leczenia wiązały się u osób niedializowanych z niższą kreatyniną (MD −60,76 µmol/l; 14 badań, 987 osób) i mniejszym białkomoczem (MD −0,15 g/24 h). U hemodializowanych (12 badań, 655 osób) stężenie albuminy i hemoglobiny było wyższe, bez różnic w kreatyninie, a w cukrzycowej chorobie nerek (metaanaliza 60 badań i przegląd parasolowy 157 RCT) białkomocz dobowy był mniejszy (w metaanalizie MD −0,23 g/d). U biorców przeszczepu nerki (przegląd Cochrane, 5 badań, 447 osób) nie stwierdzono różnic w przeżyciu przeszczepu ani chorych w porównaniu z azatiopryną. W przeglądzie 14 RCT (1271 osób) nefropatia pokontrastowa występowała rzadziej po dodaniu fermentowanej grzybni O. sinensis do standardowej profilaktyki (5,35% vs 14,62%; niska pewność dowodów).[14–19]

2 przeglądy Cochrane (22 i 5 badań) + 2 metaanalizy (12 i 60 badań) + 1 przegląd systematyczny (14 RCT) + 1 przegląd parasolowy (157 RCT)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach wysiłkowych stosowano szczep Cs-4 w dawce 3 g/d przez 5 tygodni lub 333 mg trzy razy dziennie przez 12 tygodni, mieszankę grzybów z C. militaris 4 g/d przez 1–3 tygodnie oraz jednorazowo 1 g C. sinensis lub ekstraktu C. militaris przed wysiłkiem. W przeglądzie badań C. militaris dawki wynosiły 1–12 g/d przez 1–16 tygodni, a w RCT u zdrowych mężczyzn 1,5 g/d przez 4 tygodnie. W preparatach wieloskładnikowych kordyceps łączono z różeńcem, np. 600 mg kordycepsu i 1400 mg różeńca na dobę.[2–6, 10, 11, 20]

Bezpieczeństwo

Dla kordycepsu nie ma wartości w używanym przez redakcję zestawieniu górnych limitów EFSA (UL). W RCT u 79 zdrowych mężczyzn (1,5 g/d C. militaris przez 4 tygodnie) nie stwierdzono istotnych działań niepożądanych, a w 8-tygodniowym RCT napoju z C. militaris wskaźniki bezpieczeństwa (wątroba, nerki, morfologia) nie różniły się od placebo. U dializowanych działań niepożądanych zwykle nie monitorowano lub opisywano je słabo, a w przeglądzie parasolowym nie odnotowano poważnych zdarzeń. Opisano przypadek sklerozy wrotno-wątrobowej u 81-letniej kobiety przypisanej kordycepsowi, z poprawą po odstawieniu. W przeglądzie 30 zgłoszeń interakcji adaptogenów z lekami przeciwdepresyjnymi opisano krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego przy łączeniu C. sinensis z sertraliną, a w przeglądzie dotyczącym krwawień C. sinensis luźno powiązano z krwawieniem okołooperacyjnym. W próbkach dzikiego C. sinensis wykryto arsen (3,0–32 ppm, więcej niż w grzybni), prawdopodobnie z gleby. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży i karmiących.[13, 15, 17, 20–24]

Ograniczenia dowodów

Badania wysiłkowe z samym kordycepsem są nieliczne i małe (12–22 uczestników w pojedynczych RCT), a w metaanalizie wynik dla wytrzymałości był na granicy istotności (p = 0,05). Autorzy przeglądu badań C. militaris wskazują na małe próby, brak rejestracji większości badań, brak standaryzowanych preparatów i mieszanki wieloskładnikowe. Chińska nazwa Dong Chong Xia Cao bywa odnoszona do różnych gatunków, a surowce w badaniach różnią się (dziki O. sinensis, grzybnia z fermentacji, C. militaris), więc wyników jednego preparatu nie można przenosić na inne. Badania nerkowe oceniały kordyceps dodany do standardowego leczenia, przy niejasnym lub wysokim ryzyku błędu; autorzy przeglądu dotyczącego nefropatii pokontrastowej wskazują na potrzebę badań kontrolowanych placebo. Cytowane prace nie obejmują RCT, w których głównym wynikiem byłoby odczuwane zmęczenie u zdrowych osób.[1, 2, 5, 6, 15, 16, 19, 25]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of fungal supplementation on endurance, immune function, and hematological profiles in adult athletes: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in nutrition, 2025. PubMed 41280379 · DOI
  2. RCT Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. International journal of sport nutrition and exercise metabolism, 2004. PubMed 15118196 · DOI
  3. RCT Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 2010. PubMed 20804368 · DOI
  4. RCT Cordyceps militaris Improves Tolerance to High-Intensity Exercise After Acute and Chronic Supplementation. Journal of dietary supplements, 2017. PubMed 27408987 · DOI
  5. RCT (krzyżowe) Acute Cordyceps militaris supplementation and elevated resting oxygen uptake with faster reaction times: A randomized crossover trial. PloS one, 2026. PubMed 42455764 · DOI
  6. przegląd narracyjny Current Evidence of Ergogenic and Post-Exercise Recovery Effects of Dietary Supplementation with Cordyceps militaris in Humans-A Narrative Review. Nutrients, 2026. PubMed 41829950 · DOI
  7. RCT Effects of a commercial herbal-based formula on exercise performance in cyclists. Medicine and science in sports and exercise, 2004. PubMed 15076794 · DOI
  8. RCT Effects of a Commercial Supplement of Ophiocordyceps sinensis and Ganoderma lucidum on Physiological Responses to Maximal Exercise in Healthy Young Participants. International journal of medicinal mushrooms, 2018. PubMed 29953396 · DOI
  9. RCT Rhodiola/Cordyceps-Based Herbal Supplement Promotes Endurance Training-Improved Body Composition But Not Oxidative Stress and Metabolic Biomarkers: A Preliminary Randomized Controlled Study. Nutrients, 2019. PubMed 31623349 · DOI
  10. badanie kontrolowane Rhodiola crenulata- and Cordyceps sinensis-based supplement boosts aerobic exercise performance after short-term high altitude training. High altitude medicine & biology, 2014. PubMed 25251930 · DOI
  11. RCT (krzyżowe) Cordyceps sinensis accelerates stem cell recruitment to human skeletal muscle after exercise. Food & function, 2024. PubMed 38501161 · DOI
  12. RCT Effect of the Administration of Cordyceps militaris Mycelium Extract on Blood Markers for Anemia in Long-Distance Runners. Nutrients, 2024. PubMed 38931190 · DOI
  13. RCT A randomized controlled clinical trial examining the effects of Cordyceps militaris beverage on the immune response in healthy adults. Scientific reports, 2024. PubMed 38580687 · DOI
  14. metaanaliza Use of Ophiocordyceps sinensis (syn. Cordyceps sinensis) combined with angiotensin-converting enzyme inhibitors (ACEI)/angiotensin receptor blockers (ARB) versus ACEI/ARB alone in the treatment of diabetic kidney disease: a meta-analysis. Renal failure, 2015. PubMed 25682973 · DOI
  15. przegląd parasolowy z metaanalizą sieciową Ophiocordyceps sinensis preparations combined with the renin-angiotensin system inhibitor for diabetic kidney disease treatment: an umbrella review of systematic reviews and network meta-analysis. Frontiers in pharmacology, 2024. PubMed 38716236 · DOI
  16. przegląd systematyczny z metaanalizą Cordyceps sinensis (a traditional Chinese medicine) for treating chronic kidney disease. The Cochrane database of systematic reviews, 2014. PubMed 25519252 · DOI
  17. przegląd systematyczny z metaanalizą Efficacy of Cordyceps sinensis as an adjunctive treatment in hemodialysis patients: a systematic review and Meta-analysis. Journal of traditional Chinese medicine = Chung i tsa chih ying wen pan, 2019. PubMed 32186018
  18. przegląd systematyczny z metaanalizą Cordyceps sinensis (a traditional Chinese medicine) for kidney transplant recipients. The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26457607 · DOI
  19. przegląd systematyczny RCT Fermented Ophiocordyceps sinensis mycelium products for preventing contrast-associated acute kidney injury: a systematic review of randomized controlled trials. Renal failure, 2024. PubMed 38189088 · DOI
  20. RCT Cordyceps militaris Enhances Cell-Mediated Immunity in Healthy Korean Men. Journal of medicinal food, 2015. PubMed 26284906 · DOI
  21. opis przypadku Traditional Chinese Medicine, Cordyceps, Related to Hepatoportal Sclerosis. ACG case reports journal, 2023. PubMed 38033616 · DOI
  22. retrospektywny przegląd zgłoszeń działań niepożądanych Harder, better, faster, stronger? Retrospective chart review of adverse events of interactions between adaptogens and antidepressant drugs. Frontiers in pharmacology, 2023. PubMed 37829299 · DOI
  23. przegląd Dietary supplements and bleeding. Proceedings (Baylor University. Medical Center), 2022. PubMed 36304597 · DOI
  24. badanie analityczne (pierwiastki w surowcu) Profiling metals in Cordyceps sinensis by using inductively coupled plasma mass spectrometry. Analytical methods : advancing methods and applications, 2017. PubMed 28217148 · DOI
  25. przegląd A Systematic Review of the Mysterious Caterpillar Fungus Ophiocordyceps sinensis in Dong-ChongXiaCao ( Dōng Chóng Xià Cǎo) and Related Bioactive Ingredients. Journal of traditional and complementary medicine, 2013. PubMed 24716152 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.