Co mówią badania

Guarana (Paullinia cupana): co mówią badania naukowe

Guaranę badano głównie pod kątem funkcji poznawczych i nastroju po jednorazowej dawce, wydolności fizycznej i zmęczenia u chorych na nowotwory; badania u ludzi są nieliczne i małe. W metaanalizie 8 badań łączny efekt poznawczy był nieistotny (krótszy był tylko czas reakcji), metaanalizy zmęczenia związanego z nowotworem dają sprzeczne wyniki, a badania masy ciała dotyczą wyłącznie preparatów złożonych.

25prac w źródłach
7badanych obszarów
7niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 26.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Guarana (Paullinia cupana) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Funkcje poznawczezdrowi dorośli, głównie młodzi (jednorazowa dawka); w jednym badaniu zdrowe osoby starsze przyjmujące guaranę długotrwale1 metaanaliza (8 badań z placebo, n = 328) + 4 badania naprzemienne z placebo (n = 20–28) + 1 RCT (n = 45)niejednoznaczneniskaNastrój, czujność i lękzdrowi dorośli (jednorazowa dawka albo przyjmowanie przez 5 dni)4 małe badania naprzemienne z placebo (n = 20–27)niejednoznaczneniskaPreparaty witaminowo-mineralne z guaraną: funkcje poznawczemłodzi dorośli (jednorazowa dawka preparatu wieloskładnikowego)2 RCT (n = 129 oraz n = 20 i 5 dodatkowych osób w badaniu fMRI)niejednoznaczneniskaWydolność fizycznaosoby trenujące wytrzymałościowo, piłkarze z kategorii do lat 17, dorośli wykonujący test VO2max (jednorazowa dawka)3 RCT w układzie naprzemiennym (n = 11–27)niejednoznaczneniskaMasa ciała i wydatek energetyczny: preparaty złożonedorośli z nadwagą oraz zdrowi mężczyźni; guarana wyłącznie w połączeniu z innymi składnikami3 RCT preparatów złożonych (n = 14–67)niejednoznacznebardzo niskaBezpieczeństwo: kofeina, tętno i ciśnienie krwizdrowi dorośli przyjmujący preparaty złożone z guaraną; opis przypadku po napoju z guaraną; analiza produktów z rynku2 badania naprzemienne preparatów złożonych (n = 14 i 16) + 1 opis przypadku + 1 analiza 61 produktówniejednoznacznebardzo niska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: zmęczenie związane z nowotworemchorzy na nowotwory, głównie raka piersi, w trakcie chemioterapii lub radioterapii; pod nadzorem lekarza3 metaanalizy (3–5 badań guarany) + 3 publikacje RCT (4 badania)niejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

Guarana (Paullinia cupana) to roślina z dorzecza Amazonki; w żywności i suplementach stosuje się zmielone nasiona lub ich ekstrakty. Według przeglądu z 2013 r. nasiona zawierają do 6% kofeiny oraz inne związki biologicznie czynne, a ok. 70% brazylijskiej produkcji trafia do napojów bezalkoholowych i energetycznych.

Badano ekstrakty w dawkach od kilku do kilkuset miligramów i proszek z nasion w dawkach gramowych, z różną ilością kofeiny. Guarana jest też częstym składnikiem kompleksów witaminowych, napojów energetycznych i środków odchudzających.

Wyniki badań

Funkcje poznawcze

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli, głównie młodzi (jednorazowa dawka); w jednym badaniu zdrowe osoby starsze przyjmujące guaranę długotrwale

W metaanalizie 8 badań z placebo (328 osób; 37,5–500 mg guarany z 4,3–100 mg kofeiny) łączny efekt dla miar poznawczych był pomijalny i nieistotny (g = 0,076); w analizie podgrup czas reakcji był nieco krótszy (g = 0,202), bez zmiany dokładności. U 28 osób w wieku 18–24 lat 75 mg ekstraktu (ok. 9 mg kofeiny) poprawiło wykonanie zadań uwagi, przy pewnych oznakach mniejszej dokładności, a u 26 osób (37,5–300 mg ekstraktu) poprawiła się pamięć, przy czym dwie niższe dawki dawały korzystniejsze wyniki poznawcze niż wyższe. W badaniach z ramieniem kofeiny 500 mg guarany (130 mg kofeiny) nie zmieniło czasu reakcji (20 osób), a w innym badaniu (25 osób) czas reakcji z wyborem był krótszy niż po placebo, ale nie różnił się od kofeiny. W RCT u 45 zdrowych osób starszych (po 15 w grupach guarany, kofeiny i placebo) długotrwałe przyjmowanie guarany nie zmieniło istotnie funkcji poznawczych.[1–6]

1 metaanaliza (8 badań z placebo, n = 328) + 4 badania naprzemienne z placebo (n = 20–28) + 1 RCT (n = 45)

Nastrój, czujność i lęk

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli (jednorazowa dawka albo przyjmowanie przez 5 dni)

U 26 osób ekstrakt guarany zwiększał samoocenę czujności i zadowolenia, a u 25 osób czujność była wyższa niż po placebo (63,3 vs 57,4 pkt), ale nie różniła się od kofeiny, bez zmian w innych skalach nastroju. U 20 osób ani 500 mg guarany, ani 100 mg kofeiny nie dały spójnej poprawy nastroju. W pojedynczo zaślepionym badaniu 27 osób preparat handlowy (350 mg 3 razy dziennie przez 5 dni) nie różnił się od placebo w żadnej skali dobrostanu psychicznego, lęku i nastroju.[3–5, 7]

4 małe badania naprzemienne z placebo (n = 20–27)

Preparaty witaminowo-mineralne z guaraną: funkcje poznawcze

niejednoznaczneniskamłodzi dorośli (jednorazowa dawka preparatu wieloskładnikowego)

W RCT u 129 osób w wieku 18–24 lat napój z witaminami, składnikami mineralnymi i guaraną wiązał się z szybszym i dokładniejszym wykonaniem zadania uwagi oraz mniejszym narastaniem zmęczenia umysłowego; badanie nie miało grupy preparatu bez guarany. U 20 osób preparat z guaraną poprawiał wynik zadania odejmowania i samoocenę zadowolenia, a w fMRI (5 dodatkowych osób) oba preparaty, z guaraną i bez niej, zwiększały aktywację obszarów mózgu związanych z pamięcią roboczą i uwagą, silniej w wersji z guaraną. Wyników nie można przypisać samej guaranie.[8, 9]

2 RCT (n = 129 oraz n = 20 i 5 dodatkowych osób w badaniu fMRI)

Wydolność fizyczna

niejednoznaczneniskaosoby trenujące wytrzymałościowo, piłkarze z kategorii do lat 17, dorośli wykonujący test VO2max (jednorazowa dawka)

U 11 osób trenujących wytrzymałościowo 500 mg guarany (130 mg kofeiny) zwiększyło pracę w 15-minutowej próbie na czas względem placebo (241,4 vs 232,1 kJ), ale efekt był bardzo mały do małego i nie różnił się od 100 mg kofeiny. U 27 młodych piłkarzy 3 g proszku z nasion zwiększyło dystans w teście wysiłku przerywanego Yo-Yo, bez wpływu na skok, sprinty i zwinność. U 25 osób guarana nie zmieniła VO2max.[5, 10, 11]

3 RCT w układzie naprzemiennym (n = 11–27)

Masa ciała i wydatek energetyczny: preparaty złożone

niejednoznacznebardzo niskadorośli z nadwagą oraz zdrowi mężczyźni; guarana wyłącznie w połączeniu z innymi składnikami

W 8-tygodniowym RCT u 67 osób z nadwagą preparat z ma huang (efedrą) i guaraną (72 mg alkaloidów efedrynowych i 240 mg kofeiny na dobę) wiązał się z większym spadkiem masy ciała niż placebo (−4,0 vs −0,8 kg), ale 23% osób z grupy aktywnej wycofało się z powodu możliwych działań niepożądanych. W RCT u 47 osób z nadwagą mieszanka yerba mate, guarany i damiany wiązała się ze spadkiem masy ciała o 5,1 kg w ciągu 45 dni (placebo: 0,3 kg). U 14 mężczyzn ekstrakty zielonej herbaty i guarany (200 mg kofeiny z EGCG 3 razy dziennie) zwiększyły dobowy wydatek energetyczny o ok. 750 kJ, bez zmiany utleniania tłuszczów. Badania te nie wyodrębniają działania guarany.[18–20]

3 RCT preparatów złożonych (n = 14–67)

Bezpieczeństwo: kofeina, tętno i ciśnienie krwi

niejednoznacznebardzo niskazdrowi dorośli przyjmujący preparaty złożone z guaraną; opis przypadku po napoju z guaraną; analiza produktów z rynku

U 16 zdrowych osób preparaty z efedrą i guaraną zwiększyły względem placebo tętno (maksymalnie o 9,4 uderzenia/min), ciśnienie skurczowe (o 11,5 mm Hg) i stężenie glukozy po posiłku, a mieszaniny ekstraktów zielonej herbaty i guarany podwyższyły ciśnienie rozkurczowe w pomiarze 24-godzinnym (o ok. 5 mm Hg); zmian nie można przypisać samej guaranie. Opisano migotanie komór u 25-letniej kobiety z wypadaniem płatka zastawki mitralnej po napoju z guaraną o dużej zawartości kofeiny. W koreańskiej analizie 61 produktów z guaraną zawartość kofeiny w proszkach wynosiła 0,2–30,2 mg/g, a jej ilość podawało na etykiecie 23% produktów.[20–23]

2 badania naprzemienne preparatów złożonych (n = 14 i 16) + 1 opis przypadku + 1 analiza 61 produktów

Kontekst medyczny: zmęczenie związane z nowotworem

niejednoznacznebardzo niskachorzy na nowotwory, głównie raka piersi, w trakcie chemioterapii lub radioterapii; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie 7 badań (427 chorych) metaanaliza 3 badań u chorych na raka piersi nie wykazała różnicy względem placebo (−0,02; 95% CI −1,54 do 1,50; bardzo niska pewność dowodów według GRADE); w metaanalizie terapii zmęczenia nowotworowego (3 badania guarany) też nie było istotnej różnicy. Inna metaanaliza (5 prac, 229 chorych) wykazała mniejsze zmęczenie (SMD −0,77; 95% CI −1,34 do −0,21) przy dużej niejednorodności (I² = 78%). W RCT u 75 chorych na raka piersi w trakcie chemioterapii 50 mg ekstraktu 2 razy dziennie przez 21 dni poprawiło wyniki skal zmęczenia FACIT-F i BFI, a w badaniu 36 chorych w trakcie radioterapii (75 mg/d) i w 2 RCT ekstraktu PC-18 nie stwierdzono przewagi nad placebo.[12–17]

3 metaanalizy (3–5 badań guarany) + 3 publikacje RCT (4 badania)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach jednorazowej dawki objętych metaanalizą podawano 37,5–500 mg guarany z 4,3–100 mg kofeiny (75 mg ekstraktu zawierało ok. 9 mg kofeiny), w nowszych badaniach 500 mg guarany zawierało 130 mg kofeiny, a młodym piłkarzom 3 g proszku z nasion. W badaniu nastroju stosowano 350 mg 3 razy dziennie przez 5 dni. U chorych na nowotwory podawano 50 mg ekstraktu 2 razy dziennie przez 21 dni, 75 mg/d w czasie radioterapii lub oczyszczony ekstrakt PC-18 (7,5–37,5 mg 2 razy dziennie).[1, 2, 4, 7, 10, 11, 15–17]

Bezpieczeństwo

Guarana jest przede wszystkim źródłem kofeiny: nasiona mogą jej zawierać do 6%, a w koreańskiej analizie rynku maksymalna porcja proszku dostarczała do 218,7 mg kofeiny, czyli ok. 109% przyjętej przez autorów jednorazowej wartości odniesienia 200 mg dla dorosłych. Według przeglądu bezpieczeństwa z 2019 r. przy przestrzeganiu wytycznych dotyczących spożycia kofeiny guarana raczej nie wiąże się z poważnym ryzykiem dla zdrowia. U chorych na nowotwory (50 mg ekstraktu 2 razy dziennie, ekstrakt PC-18) nie odnotowano istotnych działań toksycznych, a w RCT preparatu z efedrą i guaraną najczęściej zgłaszano suchość w ustach, bezsenność i ból głowy. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży ani badań interakcji z lekami u ludzi.[15, 17, 18, 23–25]

Ograniczenia dowodów

W cytowanych badaniach naprzemiennych z samą guaraną uczestniczyło od 11 do 28 osób, a ekstrakty i zawartość kofeiny bardzo się różniły. Autorzy dwóch wczesnych badań ekstraktu uznali, że przy małej zawartości kofeiny efektów nie można przypisać tylko jej, a autorzy metaanalizy i badania wydolności, że udziału kofeiny i innych składników nie da się rozdzielić bez porównań z dopasowaną dawką kofeiny. Część korzystnych wyników dotyczy preparatów wieloskładnikowych. Metaanalizy zmęczenia nowotworowego obejmują 3–5 małych badań i dochodzą do sprzecznych wniosków; w badaniach PC-18 wszystkie kapsułki, także placebo, zawierały ok. 100 mg krzemianu magnezu, co według autorów mogło wpłynąć na wyniki w grupie placebo.[1–3, 8–10, 12–14, 17–20]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Effect of Guarana (Paullinia cupana) on Cognitive Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 2023. PubMed 36678305 · DOI
  2. badanie kontrolowane placebo (układ naprzemienny) Improved cognitive performance in human volunteers following administration of guarana (Paullinia cupana) extract: comparison and interaction with Panax ginseng. Pharmacology, biochemistry, and behavior, 2004. PubMed 15582012 · DOI
  3. badanie kontrolowane placebo (układ naprzemienny) A double-blind, placebo-controlled, multi-dose evaluation of the acute behavioural effects of guaraná in humans. Journal of psychopharmacology (Oxford, England), 2007. PubMed 16533867 · DOI
  4. RCT (układ naprzemienny) Effects of Acute Guarana (Paullinia cupana) Ingestion on Mental Performance and Vagal Modulation Compared to a Low Dose of Caffeine. Nutrients, 2024. PubMed 38931247 · DOI
  5. RCT (układ naprzemienny) Cognitive effects of guarana supplementation with maximal intensity cycling. The British journal of nutrition, 2023. PubMed 36146946 · DOI
  6. RCT The effects of long-term administration of guarana on the cognition of normal, elderly volunteers. Sao Paulo medical journal = Revista paulista de medicina, 1996. PubMed 8984582 · DOI
  7. RCT (pojedynczo zaślepione, układ naprzemienny) Effects of a commercial product containing guaraná on psychological well-being, anxiety and mood: a single-blind, placebo-controlled study in healthy subjects. Journal of negative results in biomedicine, 2013. PubMed 23706111 · DOI
  8. RCT Improved cognitive performance and mental fatigue following a multi-vitamin and mineral supplement with added guaraná (Paullinia cupana). Appetite, 2008. PubMed 18077056 · DOI
  9. RCT (układ naprzemienny) Acute effects of different multivitamin mineral preparations with and without Guaraná on mood, cognitive performance and functional brain activation. Nutrients, 2013. PubMed 24067387 · DOI
  10. RCT (układ naprzemienny) Guarana (Paullinia cupana) but Not Low-Dose Caffeine Improves Cycling Time-Trial Performance Versus Placebo. International journal of sport nutrition and exercise metabolism, 2024. PubMed 37898479 · DOI
  11. RCT (układ naprzemienny) Effects of Acute Ingestion of Guarana (Paullinia Cupana) on Soccer Player Performance: A Randomized, Cross-over, Placebo-Controlled Study. Journal of the American Nutrition Association, 2024. PubMed 38958672 · DOI
  12. przegląd systematyczny z metaanalizą The use of guarana (Paullinia cupana) as a dietary supplement for fatigue in cancer patients: a systematic review with a meta-analysis. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 2021. PubMed 34146166 · DOI
  13. przegląd systematyczny z metaanalizą Natural supplementation to effectively treat cancer-induced fatigue: evidence of a meta-analysis on the use of guaraná. Revista da Associacao Medica Brasileira (1992), 2024. PubMed 39536249 · DOI
  14. metaanaliza Meta-Analysis of Pharmacological, Nutraceutical and Phytopharmaceutical Interventions for the Treatment of Cancer Related Fatigue. Cancers, 2022. PubMed 36612088 · DOI
  15. RCT (układ naprzemienny) Guarana (Paullinia cupana) improves fatigue in breast cancer patients undergoing systemic chemotherapy. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 2011. PubMed 21612429 · DOI
  16. RCT (układ naprzemienny) Effectiveness of guaraná (Paullinia cupana) for postradiation fatigue and depression: results of a pilot double-blind randomized study. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 2009. PubMed 19388866 · DOI
  17. RCT (2 badania) Purified Dry Paullinia cupana (PC-18) Extract for Chemotherapy-Induced Fatigue: Results of Two Double-Blind Randomized Clinical Trials. Journal of dietary supplements, 2018. PubMed 29190155 · DOI
  18. RCT An herbal supplement containing Ma Huang-Guarana for weight loss: a randomized, double-blind trial. International journal of obesity and related metabolic disorders : journal of the International Association for the Study of Obesity, 2001. PubMed 11319627 · DOI
  19. RCT Weight loss and delayed gastric emptying following a South American herbal preparation in overweight patients. Journal of human nutrition and dietetics : the official journal of the British Dietetic Association, 2001. PubMed 11424516 · DOI
  20. RCT (układ naprzemienny) Effects of encapsulated green tea and Guarana extracts containing a mixture of epigallocatechin-3-gallate and caffeine on 24 h energy expenditure and fat oxidation in men. The British journal of nutrition, 2005. PubMed 16176615 · DOI
  21. RCT (układ naprzemienny) Short-term metabolic and hemodynamic effects of ephedra and guarana combinations. Clinical pharmacology and therapeutics, 2005. PubMed 15961987 · DOI
  22. opis przypadku Caffeine-induced cardiac arrhythmia: an unrecognised danger of healthfood products. The Medical journal of Australia, 2001. PubMed 11419773 · DOI
  23. analiza składu produktów Caffeine levels and voluntary labelling accuracy of guarana-containing solid foods in Korea: A pre-implementation market baseline (2020-2021). Food additives & contaminants. Part A, Chemistry, analysis, control, exposure & risk assessment, 2026. PubMed 42329224 · DOI
  24. przegląd Safety of Guarana Seed as a Dietary Ingredient: A Review. Journal of agricultural and food chemistry, 2019. PubMed 31539257 · DOI
  25. przegląd Guarana: revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon. Journal of ethnopharmacology, 2013. PubMed 23981847 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 26.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.