Co mówią badania

Jeżówka (Echinacea purpurea, E. angustifolia): co mówią badania naukowe

Jeżówkę, zwłaszcza purpurową (Echinacea purpurea) i wąskolistną (E. angustifolia), badano głównie w profilaktyce i leczeniu przeziębienia, a w nielicznych badaniach w grypie, lęku i u sportowców. W metaanalizach ryzyko infekcji dróg oddechowych było niższe, ale w przeglądzie Cochrane żadne z porównań profilaktycznych nie wykazało istotnej różnicy, a znaczenie kliniczne efektu oceniano jako wątpliwe; wyniki dotyczące skrócenia przeziębienia były niespójne. Autorzy przeglądów wskazują duże różnice między preparatami (gatunek, część rośliny, rodzaj wyciągu).

25prac w źródłach
8badanych obszarów
2efekt korzystny
1brak efektu
5niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 26.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Jeżówka (Echinacea purpurea, E. angustifolia) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Przeziębienie i infekcje dróg oddechowych: częstość zachorowań przy regularnym przyjmowaniuosoby ogólnie zdrowe, głównie dorośli (metaanaliza z 2019 r. obejmowała osoby w każdym wieku); różne gatunki, części rośliny i rodzaje wyciągów1 przegląd Cochrane (10 RCT profilaktycznych, bez głównej metaanalizy) + 3 metaanalizy (w tym 14 i 30 badań) + 2 RCT (n = 755 i n = 302)efekt korzystnyniskaPrzeziębienie: czas trwania i nasilenie objawówdorośli i młodzież (w RCT 12–80 lat) przyjmujący jeżówkę od początku objawów przeziębienia; różne gatunki i części rośliny1 przegląd Cochrane (15 RCT leczenia) + 2 metaanalizy + 3 RCT (n = 719, 148 i 128)niejednoznaczneniskaRóżnice między preparatami: gatunek, część rośliny, rodzaj wyciągudorośli w badaniach profilaktyki i leczenia przeziębienia, w tym ochotnicy zakażani eksperymentalnie rinowirusem1 przegląd Cochrane (16 RCT) + 3 metaanalizy (3, 6 i 30 badań) + 2 RCT (n = 246 i n = 399)niejednoznaczneniskaDzieci: infekcje górnych dróg oddechowychdzieci w wieku 2–12 lat; profilaktyka oraz przyjmowanie od początku objawów1 metaanaliza (9 RCT, 3169 dzieci) + 2 RCT (n = 407 i n = 201)niejednoznaczneniskaNawracające infekcje, powikłania i stosowanie antybiotykówdorośli i dzieci, w części badań osoby podatne na infekcje2 metaanalizy (6 i 30 badań) + 1 RCT (n = 201)efekt korzystnyniskaLęk i samopoczucie (standaryzowane wyciągi z jeżówki, w 2 badaniach oznaczone jako EP107)dorośli z podwyższonym poziomem lęku (wynik powyżej 45 pkt w skali STAI albo lęk łagodny do umiarkowanie nasilonego); w trzecim badaniu abstrakt nie podaje kryteriów3 badania z placebo i podwójnie ślepą próbą (w tym RCT n = 108)niejednoznaczneniskaWydolność tlenowa i erytropoeza u sportowcówsportowcy1 metaanaliza (6 badań, 107 osób)brak efektuniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: wczesne leczenie grypychorzy z objawami grypy trwającymi do 48 godzin, podstawowa opieka zdrowotna, pod nadzorem lekarza1 RCT (n = 473), porównanie z oseltamiwirem, bez grupy placeboniejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

Jeżówka (Echinacea) to rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae). W preparatach stosuje się jeżówkę purpurową, wąskolistną i bladą (E. pallida): ziele (części nadziemne), korzeń albo ich mieszanki, jako wyciągi alkoholowe, sok ze świeżej rośliny, suszony proszek, tabletki lub napoje.

Preparaty różnią się profilem związków, m.in. alkamidów; trzy wyciągi z korzenia E. angustifolia uzyskane dwutlenkiem węgla w stanie nadkrytycznym, 60-procentowym lub 20-procentowym etanolem miały odmienny profil fitochemiczny. Autorzy przeglądów Cochrane podkreślają, że produkty „echinacea” znacznie różnią się składem (materiał roślinny, metoda ekstrakcji, dodatki), a autorzy przeglądu bezpieczeństwa z 2016 r., że dane o działaniu i bezpieczeństwie dotyczą konkretnego produktu.

Wyniki badań

Przeziębienie i infekcje dróg oddechowych: częstość zachorowań przy regularnym przyjmowaniu

efekt korzystnyniskaosoby ogólnie zdrowe, głównie dorośli (metaanaliza z 2019 r. obejmowała osoby w każdym wieku); różne gatunki, części rośliny i rodzaje wyciągów

W przeglądzie Cochrane z 2014 r. żadne z 12 porównań profilaktycznych nie wykazało istotnie mniejszego odsetka osób z przeziębieniem; łączna analiza post hoc sugerowała zmniejszenie ryzyka względnego o 10–20%, a autorzy ocenili znaczenie kliniczne możliwego efektu jako wątpliwe. W metaanalizach różnych preparatów z 2019 r. (RR 0,78; 95% CI 0,68–0,88; według autorów o dyskusyjnym znaczeniu klinicznym) i 2024 r. (30 badań profilaktyki lub leczenia, 5652 osoby; RR 0,75) ryzyko infekcji było niższe, a w metaanalizie 14 badań z 2007 r. OR wyniósł 0,42 przy istotnej niejednorodności. W RCT u 755 zdrowych osób alkoholowy wyciąg ze świeżej E. purpurea (95% ziele, 5% korzeń) przez 4 miesiące wiązał się z mniejszą liczbą przeziębień, a w RCT u 302 osób etanolowe wyciągi z korzenia E. purpurea lub E. angustifolia przez 12 tygodni nie zmieniły istotnie odsetka osób z infekcją.[1, 3–5, 9, 10]

1 przegląd Cochrane (10 RCT profilaktycznych, bez głównej metaanalizy) + 3 metaanalizy (w tym 14 i 30 badań) + 2 RCT (n = 755 i n = 302)

Przeziębienie: czas trwania i nasilenie objawów

niejednoznaczneniskadorośli i młodzież (w RCT 12–80 lat) przyjmujący jeżówkę od początku objawów przeziębienia; różne gatunki i części rośliny

W przeglądzie Cochrane z 2014 r. tylko 1 z 7 badań raportujących czas trwania przeziębienia wykazało istotną korzyść, a w metaanalizie różnych preparatów z 2019 r. różnica (−0,45 dnia) była nieistotna; w metaanalizie z 2007 r. przeziębienie trwało krócej o 1,44 dnia (95% CI 0,64–2,24). W RCT u 719, 148 i 128 osób (tabletki odpowiadające suszonemu korzeniowi jeżówki, bez podanego w abstrakcie gatunku; suszona mieszanka ziela i korzenia E. purpurea z korzeniem E. angustifolia; liofilizowany sok z ziela E. purpurea) nie stwierdzono istotnych różnic w czasie trwania ani nasileniu objawów.[1, 3, 4, 11–13]

1 przegląd Cochrane (15 RCT leczenia) + 2 metaanalizy + 3 RCT (n = 719, 148 i 128)

Różnice między preparatami: gatunek, część rośliny, rodzaj wyciągu

niejednoznaczneniskadorośli w badaniach profilaktyki i leczenia przeziębienia, w tym ochotnicy zakażani eksperymentalnie rinowirusem

W przeglądzie Cochrane z 2006 r. więcej niż jedno badanie istniało tylko dla preparatów z ziela E. purpurea i tylko dla nich autorzy widzieli pewne, niespójne dowody korzyści we wczesnym leczeniu przeziębienia u dorosłych. W RCT u 246 dorosłych preparat ze świeżej E. purpurea (95% ziele, 5% korzeń) i jego koncentrat zmniejszały objawy bardziej niż wyciąg z korzenia E. purpurea i placebo. Po eksperymentalnym zakażeniu rinowirusem metaanaliza 3 badań standaryzowanych wyciągów (abstrakt nie podaje gatunku) wykazała częstsze przeziębienia po placebo (OR 1,55; 95% CI 1,02–2,36), bez istotnej różnicy w nasileniu objawów, ale w RCT u 399 ochotników trzy wyciągi z korzenia E. angustifolia nie zmieniły częstości zakażenia ani nasilenia objawów. Według metaanalizy z 2015 r. wyciągi etanolowe dawały silniejsze efekty niż soki wyciskane, a w metaanalizie z 2024 r. najsilniejszy wpływ na liczbę dni antybiotykoterapii miały wyciągi alkoholowe ze świeżo zebranej E. purpurea.[2, 5–8, 14]

1 przegląd Cochrane (16 RCT) + 3 metaanalizy (3, 6 i 30 badań) + 2 RCT (n = 246 i n = 399)

Dzieci: infekcje górnych dróg oddechowych

niejednoznaczneniskadzieci w wieku 2–12 lat; profilaktyka oraz przyjmowanie od początku objawów

W RCT u 407 dzieci w wieku 2–11 lat preparat z E. purpurea (abstrakt nie podaje części rośliny) podawany od początku objawów (do 10 dni) nie skrócił infekcji ani nie zmniejszył nasilenia objawów. W metaanalizie 9 RCT (3169 dzieci; preparaty z E. purpurea z korzeni, liści lub kwiatów) czas leczenia był nieco krótszy (SMD −0,19), infekcje rzadsze (RR 0,81), a epizody zapalenia ucha środkowego rzadsze (RR 0,56), przy oznakach stronniczości publikacji. W RCT u 201 dzieci w wieku 4–12 lat tabletki z alkoholowym wyciągiem ze świeżo zebranej E. purpurea wiązały się z mniejszą liczbą infekcji niż kontrolna witamina C (OR 0,52; 95% CI 0,30–0,91).[15–17]

1 metaanaliza (9 RCT, 3169 dzieci) + 2 RCT (n = 407 i n = 201)

Nawracające infekcje, powikłania i stosowanie antybiotyków

efekt korzystnyniskadorośli i dzieci, w części badań osoby podatne na infekcje

W metaanalizie 6 RCT (2458 osób; wyciągi z jeżówki, model efektów stałych) ryzyko nawracających infekcji było niższe (RR 0,65; 95% CI 0,55–0,77), podobnie jak powikłań, np. zapalenia płuc, ucha lub migdałków (RR 0,50). W metaanalizie z 2024 r. (różne preparaty) powikłania (RR 0,44) i stosowanie antybiotyków (RR 0,60; 95% CI 0,39–0,93) były rzadsze. W RCT u dzieci (alkoholowy wyciąg ze świeżej E. purpurea) antybiotyków wymagało 5,8% vs 15,3% dzieci (jeżówka vs witamina C, bez grupy placebo).[5, 6, 16]

2 metaanalizy (6 i 30 badań) + 1 RCT (n = 201)

Lęk i samopoczucie (standaryzowane wyciągi z jeżówki, w 2 badaniach oznaczone jako EP107)

niejednoznaczneniskadorośli z podwyższonym poziomem lęku (wynik powyżej 45 pkt w skali STAI albo lęk łagodny do umiarkowanie nasilonego); w trzecim badaniu abstrakt nie podaje kryteriów

W badaniu z placebo standaryzowany wyciąg z korzenia E. angustifolia (40 mg 2 razy dziennie przez 7 dni; abstrakt nie podaje nazwy wyciągu) obniżył lęk-stan w skali STAI o ok. 11 punktów wobec ok. 3 po placebo. W 6-tygodniowym RCT u 108 dorosłych wyciąg z E. angustifolia EP107 (40 lub 80 mg/d) nie zmniejszył lęku bardziej niż placebo w skali pierwszorzędowej, a poprawił tylko drugorzędowe miary afektu i samopoczucia emocjonalnego. W trzecim badaniu wyciąg EP107 (abstrakt nie podaje gatunku, części rośliny ani liczby uczestników) różnił się od placebo w podskali lęku HADS-A, ale nie w łącznym wyniku skali HAM-A. Abstrakty nie potwierdzają, że we wszystkich trzech badaniach był to ten sam preparat: autorzy badania z 2025 r. nazywają wyciąg z badania z 2021 r. podobnym.[19–21]

3 badania z placebo i podwójnie ślepą próbą (w tym RCT n = 108)

Wydolność tlenowa i erytropoeza u sportowców

brak efektuniskasportowcy

W metaanalizie 6 badań u 107 sportowców jeżówka (abstrakt nie podaje gatunku ani postaci preparatów) nie zmieniła istotnie stężenia erytropoetyny, hemoglobiny, hematokrytu ani maksymalnego poboru tlenu (VO2max); autorzy oceniają dowody jako ograniczone.[22]

1 metaanaliza (6 badań, 107 osób)

Kontekst medyczny: wczesne leczenie grypy

niejednoznacznebardzo niskachorzy z objawami grypy trwającymi do 48 godzin, podstawowa opieka zdrowotna, pod nadzorem lekarza

W RCT 473 chorych przyjmowało przez 10 dni gorący napój na bazie E. purpurea albo przez 5 dni oseltamiwir. Odsetek osób bez objawów lub z łagodnymi objawami był zbliżony (90,1% vs 84,8% po 10 dniach), co autorzy ocenili jako niegorszą skuteczność; częstość powikłań nie różniła się istotnie. Badanie nie miało grupy placebo, a abstrakt nie podaje pełnego składu napoju, więc wyniku nie można przypisać samej jeżówce.[18]

1 RCT (n = 473), porównanie z oseltamiwirem, bez grupy placebo

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W profilaktyce stosowano wyciągi z korzenia przez 12 tygodni lub wyciąg ze świeżej E. purpurea przez 4 miesiące, a u dzieci w wieku 4–12 lat 3 × 400 mg wyciągu dziennie przez 2 okresy po 2 miesiące. W leczeniu przeziębienia stosowano tabletki odpowiadające 10,2 g suszonego korzenia w 1. dobie i 5,1 g/d przez 4 kolejne dni, 1 g suszonej rośliny 6 razy w 1. dniu i 3 razy dziennie później (do 10 dni) albo 100 mg liofilizowanego soku z ziela 3 razy dziennie do 14 dni.[9–13, 16]

Bezpieczeństwo

Jeżówki nie ma w zestawieniu górnych limitów EFSA (UL) używanym w serwisie, dlatego UL nie podajemy. W przeglądzie Cochrane liczba rezygnacji i działań niepożądanych nie różniła się istotnie od placebo (w profilaktyce z trendem do częstszych rezygnacji z ich powodu), a w metaanalizie z 2019 r. RR działań niepożądanych wyniósł 1,09 (95% CI 0,95–1,25). U dzieci działania niepożądane, zwykle łagodne, były częstsze (RR 1,38 w metaanalizie), a w RCT u dzieci w wieku 2–11 lat wysypka wystąpiła przy 7,1% vs 2,7% infekcji (jeżówka vs placebo). Wśród 51 australijskich zgłoszeń 26 sugerowało alergię IgE-zależną (4 anafilaksje, 12 napadów astmy, 10 pokrzywek lub obrzęków naczynioruchowych); ponad połowa tych osób miała atopię, a 4 zareagowały przy pierwszym znanym kontakcie z jeżówką. W przeglądzie z 2016 r. w badaniach in vivo nie stwierdzono istotnego hamowania CYP2D6 i CYP3A4 przez standaryzowane preparaty E. purpurea (w badaniach na mikrosomach wątroby wyniki były sprzeczne), a autorzy uznali przeciwwskazania w chorobach autoimmunologicznych i immunosupresji za dyskusyjne; cytowane prace nie obejmują badań klinicznych w tych grupach. W obserwacyjnej kohorcie 68 522 kobiet w ciąży (363 przyjmujące jeżówkę) nie stwierdzono większego ryzyka wad wrodzonych ani niekorzystnych wyników ciąży.[1, 3, 15, 17, 23–25]

Ograniczenia dowodów

Preparaty różnią się gatunkiem, częścią rośliny, ekstrakcją i dodatkami, a przegląd Cochrane z 2014 r. z powodu niejednorodności nie łączył wyników w głównej analizie. Metaanaliza z 2015 r. stosowała model efektów stałych, ta z 2024 r. łączyła badania profilaktyki i leczenia, autorzy metaanalizy z 2019 r. wskazują ryzyko selektywnego raportowania, a metaanaliza z 2007 r. obejmowała też badania z równoczesnym przyjmowaniem innych suplementów. Metaanalizy z 2015 i 2024 r. oraz RCT u dzieci mają częściowo wspólnych autorów. W RCT u dzieci i w badaniu grypy kontrolą była witamina C lub oseltamiwir, nie placebo.[1, 3–6, 16, 18]

Źródła

  1. przegląd systematyczny Echinacea for preventing and treating the common cold. The Cochrane database of systematic reviews, 2014. PubMed 24554461 · DOI
  2. przegląd systematyczny Echinacea for preventing and treating the common cold. The Cochrane database of systematic reviews, 2006. PubMed 16437427 · DOI
  3. przegląd systematyczny z metaanalizą Echinacea for the prevention and treatment of upper respiratory tract infections: A systematic review and meta-analysis. Complementary therapies in medicine, 2019. PubMed 31126553 · DOI
  4. metaanaliza Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis. The Lancet. Infectious diseases, 2007. PubMed 17597571 · DOI
  5. metaanaliza Echinacea Reduces Antibiotics by Preventing Respiratory Infections: A Meta-Analysis (ERA-PRIMA). Antibiotics (Basel, Switzerland), 2024. PubMed 38667040 · DOI
  6. metaanaliza Echinacea reduces the risk of recurrent respiratory tract infections and complications: a meta-analysis of randomized controlled trials. Advances in therapy, 2015. PubMed 25784510 · DOI
  7. metaanaliza Echinacea in the prevention of induced rhinovirus colds: a meta-analysis. Clinical therapeutics, 2006. PubMed 16678640 · DOI
  8. RCT An evaluation of Echinacea angustifolia in experimental rhinovirus infections. The New England journal of medicine, 2005. PubMed 16049208 · DOI
  9. RCT Safety and Efficacy Profile of Echinacea purpurea to Prevent Common Cold Episodes: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Evidence-based complementary and alternative medicine : eCAM, 2012. PubMed 23024696 · DOI
  10. RCT Echinacea root extracts for the prevention of upper respiratory tract infections: a double-blind, placebo-controlled randomized trial. Archives of family medicine, 1998. PubMed 9821828 · DOI
  11. RCT Echinacea for treating the common cold: a randomized trial. Annals of internal medicine, 2010. PubMed 21173411 · DOI
  12. RCT Treatment of the common cold with unrefined echinacea. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Annals of internal medicine, 2002. PubMed 12484708 · DOI
  13. RCT Echinacea purpurea therapy for the treatment of the common cold: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Archives of internal medicine, 2004. PubMed 15197051 · DOI
  14. RCT Echinaforce and other Echinacea fresh plant preparations in the treatment of the common cold. A randomized, placebo controlled, double-blind clinical trial. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 1999. PubMed 10228604 · DOI
  15. RCT Efficacy and safety of echinacea in treating upper respiratory tract infections in children: a randomized controlled trial. JAMA, 2003. PubMed 14657066 · DOI
  16. RCT Echinacea reduces antibiotic usage in children through respiratory tract infection prevention: a randomized, blinded, controlled clinical trial. European journal of medical research, 2021. PubMed 33832544 · DOI
  17. przegląd systematyczny z metaanalizą Efficacy and safety of Echinacea purpurea in treating upper respiratory infections and complications of otitis media in children: Systematic review and meta-analysis. Clinical nutrition ESPEN, 2025. PubMed 40311928 · DOI
  18. RCT Effect of an Echinacea-Based Hot Drink Versus Oseltamivir in Influenza Treatment: A Randomized, Double-Blind, Double-Dummy, Multicenter, Noninferiority Clinical Trial. Current therapeutic research, clinical and experimental, 2015. PubMed 26265958 · DOI
  19. RCT Double-blind placebo controlled trial of the anxiolytic effects of a standardized Echinacea extract. Phytotherapy research : PTR, 2020. PubMed 31876052 · DOI
  20. RCT An investigation into the anxiety-relieving and mood-enhancing effects of Echinacea angustifolia (EP107™): A randomised, double-blind, placebo-controlled study. Journal of affective disorders, 2021. PubMed 34217960 · DOI
  21. RCT The Effects of Echinacea (EP107TM) on Anxiety: A Comparison of Anxiety Measures in a Randomized, Double Blind, Placebo-Controlled Study. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland), 2025. PubMed 40006076 · DOI
  22. przegląd systematyczny z metaanalizą Echinacea Supplementation Does Not Impact Aerobic Capacity and Erythropoiesis in Athletes: A Meta-Analysis. Nutrients, 2024. PubMed 38999738 · DOI
  23. opisy przypadków i analiza zgłoszeń działań niepożądanych Adverse reactions associated with echinacea: the Australian experience. Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology, 2002. PubMed 11814277 · DOI
  24. przegląd Review and Assessment of Medicinal Safety Data of Orally Used Echinacea Preparations. Planta medica, 2016. PubMed 26441065 · DOI
  25. badanie kohortowe Pregnancy outcomes after prenatal exposure to echinacea: the Norwegian Mother and Child Cohort Study. European journal of clinical pharmacology, 2016. PubMed 26895223 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 26.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.