Co mówią badania

Jod: co mówią badania naukowe

Jod badano głównie w ciąży, w okresie karmienia piersią i u dzieci z niedoborem. W RCT u kobiet w ciąży z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem nie stwierdzono różnic w rozwoju dzieci, u dzieci z niedoborem opisano niewielką poprawę funkcji poznawczych, a nadmierna podaż jodu wiązała się w badaniach obserwacyjnych z częstszą niedoczynnością tarczycy.

24prac w źródłach
8badanych obszarów
3efekt korzystny
1brak efektu
2niejednoznaczne
2efekt niekorzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Jod w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Ciąża i połóg: stan jodu i wskaźniki tarczycy matkikobiety w ciąży i po porodzie, głównie w regionach z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem jodu1 przegląd Cochrane (dane z 11 badań, ponad 2700 kobiet) + 2 przeglądy systematyczne z metaanalizą (61 badań obserwacyjnych; 37 publikacji, w tym 10 RCT) + 1 metaanalizaefekt korzystnyumiarkowanaDzieci i młodzież z niedoborem jodu: funkcje poznawcze, niedoczynność tarczycy, umieralność niemowlątdzieci w wieku 6–17 lat i niemowlęta w regionach z łagodnym do ciężkiego niedoborem jodu (m.in. Nowa Zelandia, Albania, Bangladesz)1 przegląd systematyczny Cochrane (8 RCT, n = 2528) + 3 RCT (n = 184, 310 i 305)efekt korzystnyumiarkowanaCiąża: rozwój dziecka i wyniki okołoporodowekobiety w ciąży z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem jodu (m.in. Indie, Tajlandia) i ich dzieci3 przeglądy systematyczne z metaanalizą (w tym Cochrane: dane z 11 badań) + 1 RCT (n = 832)brak efektuniskaCiężki niedobór jodu: kretynizm i rozwój umysłowy dziecikobiety w ciąży i dzieci w regionach z ciężkim niedoborem jodu (m.in. Chiny)1 metaanaliza badań nierandomizowanych (37 badań, 12 291 dzieci) + 2 przeglądyefekt korzystnyniskaŁagodny niedobór jodu w ciąży a IQ dziecka (badania kohortowe)matki i dzieci z populacyjnych kohort w Wielkiej Brytanii, Holandii i Hiszpanii (bez oceny suplementacji)1 metaanaliza danych indywidualnych (3 kohorty, n = 6180) + 1 badanie kohortowe (n = 1040)niejednoznaczneniskaKarmienie piersią: stan jodu matki i niemowlęciakobiety karmiące piersią i ich niemowlęta w Iranie (skuteczne jodowanie soli) i w Maroku (umiarkowany do ciężkiego niedobór)2 RCT (n = 180 i 241 par matka i dziecko)niejednoznaczneniskaNadmierne spożycie jodu: niedoczynność tarczycy i autoimmunizacjapopulacje z podażą jodu większą niż wystarczająca lub nadmierną, głównie z soli jodowanej lub wody pitnej (badania obserwacyjne)1 przegląd systematyczny z metaanalizą (50 badań; w metaanalizie 3 badania przekrojowe) + 1 badanie kohortowe (n = 3018)efekt niekorzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: choroba Hashimotodorośli z chorobą Hashimoto i prawidłową czynnością tarczycy w regionie z łagodnym niedoborem jodu, pod nadzorem lekarza1 badanie z grupą kontrolną (n = 83)efekt niekorzystnybardzo niska

Podstawowe informacje

Jod jest niezbędny do wytwarzania hormonów tarczycy, które regulują wzrost, rozwój i przemianę materii; zapotrzebowanie na jod rośnie w ciąży i w okresie karmienia piersią. Głównymi źródłami w diecie są sól jodowana, żywność pochodzenia morskiego i zboża z gleb bogatych w jod, a stan jodu w populacji ocenia się zwykle po stężeniu jodu w moczu (UIC).

Według przeglądu z 2009 r. niewystarczające spożycie jodu dotyczyło około 2 mld osób na świecie, a około 50% Europy pozostawało w stanie łagodnego niedoboru. W Polsce w 1997 r. wprowadzono obowiązkowy model profilaktyki jodowej oparty na jodowaniu soli.

Wyniki badań

Ciąża i połóg: stan jodu i wskaźniki tarczycy matki

efekt korzystnyumiarkowanakobiety w ciąży i po porodzie, głównie w regionach z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem jodu

W metaanalizie 61 badań obserwacyjnych (163 021 kobiet) niewystarczające spożycie jodu stwierdzono u 53% kobiet w ciąży. Suplementacja w większości badań nie zmieniała TSH ani wolnej tyroksyny matki, ale w większości RCT obniżała tyreoglobulinę, a w 3 RCT hamowała wzrost objętości tarczycy; w metaanalizie z 2026 r. TSH i tyreoglobulina były niższe u kobiet z niedoborem (SMD −0,14 i −0,22). W przeglądzie Cochrane nadczynność tarczycy po porodzie występowała rzadziej (RR 0,32; 95% CI 0,11–0,91; 543 kobiety; niska jakość dowodów), bez wyraźnych różnic w częstości niedoczynności tarczycy.[2, 4–6]

1 przegląd Cochrane (dane z 11 badań, ponad 2700 kobiet) + 2 przeglądy systematyczne z metaanalizą (61 badań obserwacyjnych; 37 publikacji, w tym 10 RCT) + 1 metaanaliza

Dzieci i młodzież z niedoborem jodu: funkcje poznawcze, niedoczynność tarczycy, umieralność niemowląt

efekt korzystnyumiarkowanadzieci w wieku 6–17 lat i niemowlęta w regionach z łagodnym do ciężkiego niedoborem jodu (m.in. Nowa Zelandia, Albania, Bangladesz)

W przeglądzie Cochrane z 2026 r. (8 RCT, 2528 uczestników) stwierdzono niewielką poprawę funkcji poznawczych (SMD 0,19; 1 badanie, 166 osób; wysoka pewność), rzadszą niedoczynność tarczycy (RR 0,03; 1 badanie; umiarkowana pewność) i mniejszą umieralność niemowląt (RR 0,32; 95% CI 0,14–0,73; 617 niemowląt; umiarkowana pewność), bez wyraźnej różnicy w masie ciała. W RCT w Nowej Zelandii (184 dzieci z łagodnym niedoborem, 150 µg/d przez 28 tygodni) łączny wynik testów poznawczych był wyższy o 0,19 SD, a w Albanii (310 dzieci, jednorazowo 400 mg jodu w oleju jodowanym) lepsze były wyniki 4 z 7 testów. W Bangladeszu (305 dzieci, 400 mg oleju jodowanego) po 4 miesiącach nie stwierdzono różnic w funkcjach poznawczych ani ruchowych.[12–15]

1 przegląd systematyczny Cochrane (8 RCT, n = 2528) + 3 RCT (n = 184, 310 i 305)

Ciąża: rozwój dziecka i wyniki okołoporodowe

brak efektuniskakobiety w ciąży z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem jodu (m.in. Indie, Tajlandia) i ich dzieci

W RCT w Indiach i Tajlandii 832 kobiety z łagodnym niedoborem przyjmowały od średnio 10,7 tygodnia ciąży do porodu 200 µg jodu dziennie lub placebo; w wieku 5–6 lat IQ (słowne 89,5 vs 90,2) i funkcje wykonawcze dzieci nie różniły się. W metaanalizach nie stwierdzono różnic w rozwoju poznawczym (MD −0,18; 95% CI −1,22 do 0,87; 2 RCT), językowym i ruchowym ani w wymiarach ciała przy urodzeniu. W przeglądzie Cochrane nie było wyraźnych różnic w częstości porodów przedwczesnych, niskiej masy urodzeniowej i umieralności okołoporodowej (RR 0,66; 95% CI 0,42–1,03), przy niskiej jakości dowodów według autorów.[1–4]

3 przeglądy systematyczne z metaanalizą (w tym Cochrane: dane z 11 badań) + 1 RCT (n = 832)

Ciężki niedobór jodu: kretynizm i rozwój umysłowy dzieci

efekt korzystnyniskakobiety w ciąży i dzieci w regionach z ciężkim niedoborem jodu (m.in. Chiny)

W metaanalizie 37 chińskich badań (12 291 dzieci) dzieci z regionów z ciężkim niedoborem bez suplementacji miały IQ niższe o 12,45 punktu niż dzieci z regionów z wystarczającą podażą jodu, a dzieci matek otrzymujących jod w ciąży miały IQ wyższe o 8,7 punktu niż dzieci matek stale narażonych na niedobór. Autor przeglądu z 1993 r. ocenił jako mocne dowody skuteczności jodu podanego przed poczęciem wobec kretynizmu endemicznego, a w przeglądzie z 2009 r. niedobór jodu w dzieciństwie wiązano z gorszymi funkcjami poznawczymi i ruchowymi.[7–9]

1 metaanaliza badań nierandomizowanych (37 badań, 12 291 dzieci) + 2 przeglądy

Łagodny niedobór jodu w ciąży a IQ dziecka (badania kohortowe)

niejednoznaczneniskamatki i dzieci z populacyjnych kohort w Wielkiej Brytanii, Holandii i Hiszpanii (bez oceny suplementacji)

W kohorcie ALSPAC (1040 par matka i dziecko) dzieci kobiet ze stosunkiem jodu do kreatyniny w moczu poniżej 150 µg/g w I trymestrze częściej miały słowne IQ w najniższym kwartylu w wieku 8 lat (OR 1,58; 95% CI 1,09–2,30). W metaanalizie danych indywidualnych z 3 kohort (6180 par) ten próg nie wiązał się istotnie z niższym IQ bezsłownym ani słownym (po −0,6 punktu), a zależność stanu jodu ze słownym IQ występowała tylko do 14. tygodnia ciąży.[10, 11]

1 metaanaliza danych indywidualnych (3 kohorty, n = 6180) + 1 badanie kohortowe (n = 1040)

Karmienie piersią: stan jodu matki i niemowlęcia

niejednoznaczneniskakobiety karmiące piersią i ich niemowlęta w Iranie (skuteczne jodowanie soli) i w Maroku (umiarkowany do ciężkiego niedobór)

W RCT w Teheranie (180 par, kraj ze skutecznym jodowaniem soli) 300 µg jodu dziennie przez 12 miesięcy zwiększało stężenie jodu w moczu i mleku matek, ale niemowlęta we wszystkich grupach, także placebo, miały wystarczający stan jodu. W RCT w Maroku (241 par, bez skutecznego jodowania soli) jednorazowe 400 mg jodu dla matki wiązało się z wyższym stężeniem jodu w mleku i moczu niemowląt oraz rzadszą niedoczynnością tarczycy u niemowląt niż ok. 100 mg podane niemowlęciu.[16, 17]

2 RCT (n = 180 i 241 par matka i dziecko)

Nadmierne spożycie jodu: niedoczynność tarczycy i autoimmunizacja

efekt niekorzystnyniskapopulacje z podażą jodu większą niż wystarczająca lub nadmierną, głównie z soli jodowanej lub wody pitnej (badania obserwacyjne)

W chińskiej kohorcie (3018 osób obserwowanych przez 5 lat) w regionach o medianie UIC 84, 243 i 651 µg/l skumulowana zapadalność na subkliniczną niedoczynność tarczycy wyniosła 0,2%, 2,6% i 2,9%, a na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy 0,2%, 1,0% i 1,3%. W metaanalizie 3 badań przekrojowych u dorosłych nadmierna podaż jodu, głównie z soli jodowanej lub wody, wiązała się z częstszą jawną (OR 2,78; 95% CI 1,47–5,27) i subkliniczną niedoczynnością tarczycy (OR 2,03); autorzy zastrzegli niską jakość i małą liczbę badań.[18, 19]

1 przegląd systematyczny z metaanalizą (50 badań; w metaanalizie 3 badania przekrojowe) + 1 badanie kohortowe (n = 3018)

Kontekst medyczny: choroba Hashimoto

efekt niekorzystnybardzo niskadorośli z chorobą Hashimoto i prawidłową czynnością tarczycy w regionie z łagodnym niedoborem jodu, pod nadzorem lekarza

W badaniu z grupą kontrolną (43 osoby) 40 osób z chorobą Hashimoto i prawidłową czynnością tarczycy przyjmowało 250 µg jodku potasu dziennie przez 4 miesiące (zakres 2–13 miesięcy). W grupie jodu subkliniczna niedoczynność tarczycy wystąpiła u 7 osób, jawna u 1, a nadczynność u 1 (ustąpiła po odstawieniu jodu), w grupie kontrolnej subkliniczna niedoczynność u 1 osoby; u pozostałych 32 osób z grupy jodu nie było istotnych zmian.[20]

1 badanie z grupą kontrolną (n = 83)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W cytowanym RCT u kobiet w ciąży podawano 200 µg jodu dziennie od I trymestru do porodu. U kobiet karmiących stosowano 150 lub 300 µg/d przez 12 miesięcy albo jednorazowo 400 mg jodu w oleju jodowanym, u dzieci w wieku szkolnym 150 µg/d przez 28 tygodni albo jednorazowo 400–490 mg, a u niemowląt jednorazowo 100 mg; dawki jednorazowe stosowano w regionach z niedoborem jodu. Referencyjna wartość spożycia (RWS) jodu wynosi 150 µg.[1, 12, 13, 16, 17]

Bezpieczeństwo

Górny tolerowany poziom spożycia (UL) dla dorosłych w zestawieniu EFSA (wartość ustalona przez Komitet Naukowy ds. Żywności, SCF) wynosi 600 µg jodu na dobę. W przeglądzie Cochrane suplementacja w ciąży wiązała się z częstszą nietolerancją ze strony przewodu pokarmowego (RR 15,33; 1 badanie, 76 kobiet; bardzo niska jakość dowodów), a w RCT z dawką 200 µg/d zdarzenia niepożądane w ciąży występowały podobnie często w obu grupach (24 vs 28 kobiet). W norweskiej analizie suplementy z wodorostami zawierały 5–5600 µg jodu na dzienną porcję, dla 54 z 96 produktów z wodorostami jedna porcja przekraczała UL, a oznakowanie zawartości jodu bywało nieprawidłowe. Przegląd z 2025 r. opisuje nadczynność tarczycy wywołaną jodem (m.in. z suplementów i wodorostów) głównie w regionach dawnego niedoboru, gdzie częstsze są autonomiczne guzki tarczycy. W polskich rejestrach z lat 2000–2001 częstość nadczynności tarczycy wywołanej jodem nie przekroczyła poziomu uznanego przez autorów za akceptowalny.[1, 4, 21–23]

Ograniczenia dowodów

Większość RCT w ciąży prowadzono w regionach z łagodnym lub umiarkowanym niedoborem; autorzy przeglądu Cochrane uznali dane za niewystarczające do wniosków o rutynowej suplementacji, a spośród 3 RCT oceniających rozwój dziecka tylko 1 miał odpowiednią moc statystyczną. Zależność stanu jodu ze słownym IQ w metaanalizie kohort dotyczyła tylko pierwszych 14 tygodni ciąży, a autorzy przeglądu z 2020 r. zwrócili uwagę na znaczenie zapasów jodu sprzed ciąży. Dane o ciężkim niedoborze i nadmiarze jodu pochodzą głównie z badań obserwacyjnych, a część wyników u dzieci z pojedynczych badań. Cytowane prace nie obejmują RCT u wegan, u których w metaanalizie badań u dorosłych stwierdzono najniższe spożycie jodu (17,3 µg/d).[2, 4, 11, 12, 24]

Źródła

  1. RCT Effect of iodine supplementation in pregnant women on child neurodevelopment: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. The lancet. Diabetes & endocrinology, 2017. PubMed 29030199 · DOI
  2. przegląd systematyczny z metaanalizą Systematic review and meta-analysis of the effects of iodine supplementation on thyroid function and child neurodevelopment in mildly-to-moderately iodine-deficient pregnant women. The American journal of clinical nutrition, 2020. PubMed 32320029 · DOI
  3. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of iodine supplementation during pregnancy on pregnant women and their offspring: a systematic review and meta-analysis of trials over the past 3 decades. European journal of endocrinology, 2021. PubMed 33112293 · DOI
  4. przegląd systematyczny z metaanalizą Iodine supplementation for women during the preconception, pregnancy and postpartum period. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28260263 · DOI
  5. metaanaliza Effects of different iodine supplementation strategies on thyroid function in iodine-deficient pregnant women: a meta-analysis. Frontiers in public health, 2026. PubMed 42359139 · DOI
  6. przegląd systematyczny z metaanalizą badań obserwacyjnych Prevalence of insufficient iodine intake in pregnancy worldwide: a systematic review and meta-analysis. European journal of clinical nutrition, 2022. PubMed 34545212 · DOI
  7. metaanaliza badań nierandomizowanych The effects of iodine on intelligence in children: a meta-analysis of studies conducted in China. Asia Pacific journal of clinical nutrition, 2005. PubMed 15734706
  8. przegląd badań interwencyjnych Iodine-supplementation trials. The American journal of clinical nutrition, 1993. PubMed 8427204 · DOI
  9. przegląd Iodine deficiency. Endocrine reviews, 2009. PubMed 19460960 · DOI
  10. badanie kohortowe Effect of inadequate iodine status in UK pregnant women on cognitive outcomes in their children: results from the Avon Longitudinal Study of Parents and Children (ALSPAC). Lancet (London, England), 2013. PubMed 23706508 · DOI
  11. metaanaliza danych indywidualnych z badań kohortowych Association of Maternal Iodine Status With Child IQ: A Meta-Analysis of Individual Participant Data. The Journal of clinical endocrinology and metabolism, 2019. PubMed 30920622 · DOI
  12. przegląd systematyczny z metaanalizą Iodine supplementation for preventing iodine deficiency disorders in children and adolescents. The Cochrane database of systematic reviews, 2026. PubMed 42720098 · DOI
  13. RCT Iodine supplementation improves cognition in mildly iodine-deficient children. The American journal of clinical nutrition, 2009. PubMed 19726593 · DOI
  14. RCT Iodine supplementation improves cognition in iodine-deficient schoolchildren in Albania: a randomized, controlled, double-blind study. The American journal of clinical nutrition, 2006. PubMed 16400058 · DOI
  15. RCT Cognitive and motor functions of iodine-deficient but euthyroid children in Bangladesh do not benefit from iodized poppy seed oil (Lipiodol). The Journal of nutrition, 2001. PubMed 11208941 · DOI
  16. RCT Lactating Mothers and Infants Residing in an Area with an Effective Salt Iodization Program Have No Need for Iodine Supplements: Results from a Double-Blind, Placebo-Controlled, Randomized Controlled Trial. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association, 2018. PubMed 30272528 · DOI
  17. RCT Direct iodine supplementation of infants versus supplementation of their breastfeeding mothers: a double-blind, randomised, placebo-controlled trial. The lancet. Diabetes & endocrinology, 2014. PubMed 24622750 · DOI
  18. badanie kohortowe Effect of iodine intake on thyroid diseases in China. The New England journal of medicine, 2006. PubMed 16807415 · DOI
  19. przegląd systematyczny z metaanalizą badań obserwacyjnych Effect of excess iodine intake on thyroid diseases in different populations: A systematic review and meta-analyses including observational studies. PloS one, 2017. PubMed 28282437 · DOI
  20. badanie z grupą kontrolną Effect of small doses of iodine on thyroid function in patients with Hashimoto's thyroiditis residing in an area of mild iodine deficiency. European journal of endocrinology, 1998. PubMed 9703374 · DOI
  21. analiza zawartości jodu w produktach Commercially available kelp and seaweed products - valuable iodine source or risk of excess intake? Food & nutrition research, 2021. PubMed 33889064 · DOI
  22. przegląd Iodine and Hyperthyroidism: A Double-Edged Sword. Endocrine practice : official journal of the American College of Endocrinology and the American Association of Clinical Endocrinologists, 2025. PubMed 39510448 · DOI
  23. badanie epidemiologiczne (rejestry) Iodine-induced hyperthyroidism--an epidemiological survey several years after institution of iodine prophylaxis in Poland. Journal of endocrinological investigation, 2003. PubMed 12762642
  24. przegląd systematyczny z metaanalizą badań obserwacyjnych Systematic review and meta-analysis of iodine nutrition in modern vegan and vegetarian diets. The British journal of nutrition, 2023. PubMed 36912094 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.