Co mówią badania

Kakao i flawanole kakao: co mówią badania naukowe

Kakao i jego flawanole (flawan-3-ole, w tym (−)-epikatechinę) badano w postaci napojów, gorzkiej czekolady i ekstraktu jako suplementu, głównie pod kątem układu krążenia, funkcji poznawczych i metabolizmu. W krótkich badaniach ciśnienie było nieco niższe, a rozszerzalność tętnic większa, ale w kilkuletnim badaniu COSMOS ekstrakt nie zmniejszył istotnie łącznej liczby zdarzeń sercowo-naczyniowych ani ryzyka nadciśnienia i cukrzycy typu 2, a funkcje poznawcze nie różniły się od placebo.

24prac w źródłach
8badanych obszarów
3efekt korzystny
1brak efektu
4niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 26.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Kakao i flawanole kakao w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Ciśnienie tętnicze w badaniach kilkutygodniowychgłównie zdrowi dorośli; w części badań osoby ze stanem przednadciśnieniowym lub z nadciśnieniem3 metaanalizy (35 RCT w przeglądzie Cochrane; 31 RCT; 145 RCT flawan-3-oli z różnych źródeł)efekt korzystnyumiarkowanaFunkcja śródbłonka (rozszerzalność tętnicy zależna od przepływu, FMD)zdrowi dorośli i osoby z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego; jednorazowe i kilkutygodniowe spożycie3 metaanalizy (145 RCT flawan-3-oli; 15 prac z flawanolami kakao; 17 badań czekolady i 6 badań flawanoli) + 1 RCTefekt korzystnyumiarkowanaNowe przypadki nadciśnienia w wieloletnim badaniu COSMOSkobiety w wieku co najmniej 65 lat i mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat bez nadciśnienia na początku badania (USA)1 duże RCT (analiza 8905 uczestników)brak efektuniskaZdarzenia sercowo-naczyniowe (badanie COSMOS z ekstraktem flawanoli)21 442 osoby starsze bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej (kobiety w wieku co najmniej 65 lat, mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat), USA1 duże RCT (n = 21 442) + 2 analizy dodatkoweniejednoznaczneniskaSpożycie czekolady a choroby sercowo-naczyniowe (związek w badaniach obserwacyjnych, nie efekt suplementacji)uczestnicy badań kohortowych (w analizie kohorty ATBC wyłącznie mężczyźni); czekolada spożywana w diecie, bez suplementacji1 analiza kohorty (n = 27 111) z metaanalizą badań kohortowych (21 oszacowań ryzyka, 908 390 osób)efekt korzystnyniskaFunkcje poznawczeosoby starsze bez otępienia (COSMOS); zdrowi dorośli w mniejszych badaniach; w jednym RCT osoby starsze z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi2 duże RCT w ramach COSMOS (n = 2262, 2 publikacje; n = 3562) + 1 RCT preparatu łączonego (n = 259) + 1 metaanaliza (7 RCT) + 1 przegląd systematyczny (12 RCT)niejednoznaczneniskaGlikemia, insulinooporność i lipidydorośli z chorobami współistniejącymi i bez nich; w COSMOS osoby starsze bez cukrzycy3 metaanalizy (42, 19 i 31 RCT) + 1 duże RCT (n = 18 381)niejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: cukrzyca typu 2osoby z cukrzycą typu 2, pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (12 i 11 RCT)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Kakao otrzymuje się z nasion kakaowca (Theobroma cacao). Uwagę badaczy skupiają flawanole (flawan-3-ole), w tym (−)-epikatechina; według autorów przeglądu Cochrane zwiększają one w śródbłonku wytwarzanie tlenku azotu, który rozszerza naczynia. Flawan-3-ole występują też w herbacie i owocach, a część metaanaliz łączy te źródła.

Badano kakao w proszku, napoje kakaowe, gorzką czekoladę i ekstrakt o określonej zawartości flawanoli. Czekolada i słodzone napoje dostarczają też cukru, tłuszczu i energii, więc ich wyników nie można wprost przenosić na suplementy z ekstraktem i odwrotnie.

Wyniki badań

Ciśnienie tętnicze w badaniach kilkutygodniowych

efekt korzystnyumiarkowanagłównie zdrowi dorośli; w części badań osoby ze stanem przednadciśnieniowym lub z nadciśnieniem

W przeglądzie Cochrane (35 RCT, 1804 głównie zdrowe osoby, 2–18 tygodni) po czekoladzie lub produktach kakaowych bogatych we flawanole ciśnienie skurczowe i rozkurczowe było niższe o 1,76 mmHg niż w grupach kontrolnych (umiarkowana jakość dowodów); u osób z nadciśnieniem ciśnienie skurczowe było niższe o 4 mmHg, a u osób z prawidłowym ciśnieniem nie stwierdzono istotnej różnicy (różnica między podgrupami na granicy istotności statystycznej). W metaanalizie 31 RCT (ekstrakt lub czekolada z co najmniej 70% kakao) ciśnienie było niższe o 2,52/1,58 mmHg. W metaanalizie 145 RCT flawan-3-oli z kakao, herbaty i owoców ciśnienie w gabinecie było niższe o 2,8/2,0 mmHg, a zależność od dawki epikatechiny wykazano tylko w badaniach z kakao.[1–3]

3 metaanalizy (35 RCT w przeglądzie Cochrane; 31 RCT; 145 RCT flawan-3-oli z różnych źródeł)

Funkcja śródbłonka (rozszerzalność tętnicy zależna od przepływu, FMD)

efekt korzystnyumiarkowanazdrowi dorośli i osoby z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego; jednorazowe i kilkutygodniowe spożycie

W metaanalizie obejmującej łącznie 145 RCT FMD zwiększała się o 2,0% po jednorazowym i o 1,7% po wielokrotnym spożyciu flawan-3-oli, niezależnie od ciśnienia; z powodu niewyjaśnionej niejednorodności autorzy ocenili siłę dowodów jako umiarkowaną. W metaanalizie 15 prac z flawanolami kakao FMD wzrosła o 1,17%, najbardziej przy ok. 710 mg flawanoli, przy istotnym ryzyku błędu w większości badań, a w metaanalizie badań gorzkiej czekolady o 0,69%. W małym RCT (45 osób z nadwagą, jednorazowe spożycie) poprawa po napoju kakaowym bez cukru była większa niż po słodzonym (5,7% vs 2,0%).[3, 5–7]

3 metaanalizy (145 RCT flawan-3-oli; 15 prac z flawanolami kakao; 17 badań czekolady i 6 badań flawanoli) + 1 RCT

Nowe przypadki nadciśnienia w wieloletnim badaniu COSMOS

brak efektuniskakobiety w wieku co najmniej 65 lat i mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat bez nadciśnienia na początku badania (USA)

W analizie COSMOS 8905 osób bez nadciśnienia (średnia wieku 71,1 roku) przyjmowało ekstrakt kakao lub placebo przez medianę 3,4 roku. Nowe przypadki nadciśnienia, ustalane głównie na podstawie informacji od uczestników, występowały podobnie często (7,1 vs 7,4 na 100 osobolat; HR 0,96; 95% CI 0,88–1,05). Niższe ryzyko stwierdzono tylko w podgrupie z wyjściowym ciśnieniem skurczowym poniżej 120 mmHg (HR 0,76; 95% CI 0,64–0,90).[4]

1 duże RCT (analiza 8905 uczestników)

Zdarzenia sercowo-naczyniowe (badanie COSMOS z ekstraktem flawanoli)

niejednoznaczneniska21 442 osoby starsze bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej (kobiety w wieku co najmniej 65 lat, mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat), USA

W COSMOS uczestnicy przyjmowali ekstrakt kakao (500 mg flawanoli, w tym 80 mg epikatechiny dziennie) lub placebo przez medianę 3,6 roku. Główny punkt końcowy, łączna liczba zdarzeń sercowo-naczyniowych, nie różnił się istotnie (410 vs 456; HR 0,90; 95% CI 0,78–1,02). Zgony sercowo-naczyniowe, drugorzędowy punkt końcowy, były rzadsze (HR 0,73; 95% CI 0,54–0,98), bez istotnych różnic w zawałach, udarach i śmiertelności ogólnej. W dodatkowej analizie „win ratio”, uwzględniającej wagę zdarzeń, wynik był korzystny dla ekstraktu (0,84; 95% CI 0,72–0,99), a częstość żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej się nie różniła (HR 0,88; 95% CI 0,72–1,08). Autorzy głównej publikacji uznali, że potrzebne są dalsze badania zdarzeń klinicznych.[8–10]

1 duże RCT (n = 21 442) + 2 analizy dodatkowe

Spożycie czekolady a choroby sercowo-naczyniowe (związek w badaniach obserwacyjnych, nie efekt suplementacji)

efekt korzystnyniskauczestnicy badań kohortowych (w analizie kohorty ATBC wyłącznie mężczyźni); czekolada spożywana w diecie, bez suplementacji

To wyniki badań obserwacyjnych: opisują związek zwyczajowego jedzenia czekolady z ryzykiem, a nie skutek podawania kakao czy ekstraktu flawanoli. W kohorcie 27 111 mężczyzn obserwowanych do 2015 r. osoby jedzące najwięcej czekolady miały o 13% niższą śmiertelność sercowo-naczyniową niż jedzące najmniej. W metaanalizie badań kohortowych każde dodatkowe 5 g czekolady dziennie wiązało się z nieco niższym ryzykiem zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe i zgonu z ich powodu (RR 0,98). Takie badania nie pozwalają w pełni oddzielić wpływu czekolady od reszty diety i stylu życia i nie dotyczą suplementów z ekstraktem.[11]

1 analiza kohorty (n = 27 111) z metaanalizą badań kohortowych (21 oszacowań ryzyka, 908 390 osób)

Funkcje poznawcze

niejednoznaczneniskaosoby starsze bez otępienia (COSMOS); zdrowi dorośli w mniejszych badaniach; w jednym RCT osoby starsze z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi

W COSMOS-Mind (2262 osoby, średnia wieku 73 lata) ekstrakt z 500 mg flawanoli przez 3 lata nie zmienił globalnej oceny funkcji poznawczych (średni wynik z 0,03; 95% CI −0,02 do 0,08) ani częstości łagodnych zaburzeń poznawczych i otępienia (przy małej mocy statystycznej tej analizy). W COSMOS-Web (3562 osoby) pamięć po roku nie różniła się od placebo; poprawę stwierdzono tylko w podgrupach o gorszej jakości diety lub mniejszym zwyczajowym spożyciu flawanoli. W metaanalizie 7 RCT u zdrowych dorosłych regularne jedzenie czekolady skracało czas wykonania zadań sprawdzających funkcje wykonawcze, a przegląd 12 RCT opisuje efekty w pamięci i funkcjach wykonawczych przy 500–750 mg flawanoli dziennie. W RCT u 259 osób starszych z zaburzeniami pamięci czekolada bogata we flawanole łącznie z olejem rybim przez 12 miesięcy nie poprawiła funkcji poznawczych, a funkcje wykonawcze pogorszyły się względem kontroli (wpływu samych flawanoli nie da się tu oddzielić).[12–17]

2 duże RCT w ramach COSMOS (n = 2262, 2 publikacje; n = 3562) + 1 RCT preparatu łączonego (n = 259) + 1 metaanaliza (7 RCT) + 1 przegląd systematyczny (12 RCT)

Glikemia, insulinooporność i lipidy

niejednoznaczneniskadorośli z chorobami współistniejącymi i bez nich; w COSMOS osoby starsze bez cukrzycy

W metaanalizie 42 krótkich RCT (1297 osób) po czekoladzie lub kakao HOMA-IR był niższy (−0,67) dzięki niższemu stężeniu insuliny, przy niskiej do umiarkowanej jakości dowodów (GRADE). W metaanalizie 19 RCT flawanoli kakao niższe były triglicerydy, insulina na czczo i HOMA-IR, a wyższy cholesterol HDL; w metaanalizie 31 RCT niższe były cholesterol całkowity, LDL (−9,47 mg/dl) i glukoza na czczo (−4,91 mg/dl), bez zmian triglicerydów, HDL i HbA1c. W COSMOS (18 381 osób bez cukrzycy, mediana 3,5 roku) ekstrakt nie zmniejszył ryzyka cukrzycy typu 2 (HR 1,04; 95% CI 0,91–1,20).[2, 18–20]

3 metaanalizy (42, 19 i 31 RCT) + 1 duże RCT (n = 18 381)

Kontekst medyczny: cukrzyca typu 2

niejednoznaczneniskaosoby z cukrzycą typu 2, pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 12 RCT u chorych na cukrzycę typu 2 długotrwałe spożywanie produktów kakaowych wiązało się z niższym cholesterolem LDL (−9,955 mg/dl), triglicerydami, glukozą (−9,105 mg/dl) i CRP. W nowszej metaanalizie 11 RCT (506 osób) obniżyły się tylko triglicerydy (SMD −0,57), przy dużej niejednorodności i tylko 2 badaniach o niskim ryzyku błędu; autorzy ocenili pewność dowodów jako niską, a zmiany lipidów jako klinicznie nieistotne.[21, 22]

2 metaanalizy (12 i 11 RCT)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach ciśnienia podawano 30–1218 mg flawanoli dziennie (średnio 670 mg) w 1,4–105 g produktów kakaowych, a w metaanalizie flawan-3-oli z różnych źródeł średnio 586 mg. W COSMOS: 500 mg flawanoli, w tym 80 mg (−)-epikatechiny dziennie, w suplemencie z ekstraktem kakao. W badaniach FMD największą poprawę opisano przy ok. 710 mg flawanoli lub 95 mg epikatechiny, a w badaniach parametrów metabolicznych podawano 166–2110 mg flawanoli dziennie przez 2–52 tygodnie.[1, 3, 5, 8, 19]

Bezpieczeństwo

Zestawienie górnych limitów spożycia EFSA (UL) używane przez redakcję nie obejmuje kakao ani jego flawanoli. W przeglądzie Cochrane dolegliwości żołądkowo-jelitowe i nudności zgłosiło 1% osób w grupach kakao i 0,4% w grupach kontrolnych; w metaanalizie 145 RCT działania niepożądane były nieliczne (0,4%), a w COSMOS autorzy nie stwierdzili zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa. W analizie 72 gorzkich czekolad i produktów kakaowych z USA (2014–2022) 43% przekraczało limit dziennej ekspozycji według Prop 65 (MADL) dla ołowiu, a 35% dla kadmu; 97,2% mieściło się w limicie FDA dla ołowiu. Cytowane prace nie obejmują kobiet w ciąży ani karmiących piersią.[1, 3, 8, 23]

Ograniczenia dowodów

Większość badań była mała i krótka (zwykle do 18 tygodni), a wyniki są niejednorodne. W przeglądzie Cochrane po wyłączeniu badań z autorami zatrudnionymi przez sponsora z branży efekt był nieco mniejszy, co autorzy uznali za oznakę błędu raportowania. Produkty różniły się zawartością flawanoli, cukru i energii; w metaanalizie 35 RCT kakao i gorzka czekolada nie zmieniały masy ciała ani obwodu talii. Część metaanaliz łączy flawan-3-ole z różnych źródeł. Dane długoterminowe pochodzą głównie z jednego badania (COSMOS) u starszych mieszkańców USA, a jego korzystne wyniki dotyczą drugorzędowych punktów końcowych i podgrup.[1, 3, 8, 24]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Effect of cocoa on blood pressure. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28439881 · DOI
  2. metaanaliza Effects of Cocoa Consumption on Cardiometabolic Risk Markers: Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 2024. PubMed 38931273 · DOI
  3. metaanaliza Impact of flavan-3-ols on blood pressure and endothelial function in diverse populations: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. European journal of preventive cardiology, 2025. PubMed 40126033 · DOI
  4. RCT (analiza w ramach COSMOS) Long-Term Effect of Cocoa Extract Supplementation on Incident Hypertension. Hypertension (Dallas, Tex. : 1979), 2025. PubMed 40832703 · DOI
  5. metaanaliza Dose-response relationship between cocoa flavanols and human endothelial function: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Food & function, 2019. PubMed 31524216 · DOI
  6. metaanaliza Effect of dark chocolate on flow-mediated dilatation: Systematic review, meta-analysis, and dose-response analysis of randomized controlled trials. Clinical nutrition ESPEN, 2020. PubMed 32220363 · DOI
  7. RCT Acute dark chocolate and cocoa ingestion and endothelial function: a randomized controlled crossover trial. The American journal of clinical nutrition, 2008. PubMed 18614724 · DOI
  8. RCT Effect of cocoa flavanol supplementation for the prevention of cardiovascular disease events: the COcoa Supplement and Multivitamin Outcomes Study (COSMOS) randomized clinical trial. The American journal of clinical nutrition, 2022. PubMed 35294962 · DOI
  9. dodatkowa analiza RCT Cocoa flavanol supplementation and prevention of cardiovascular disease: a novel analysis of the COSMOS randomized trial using "win ratio". European journal of epidemiology, 2026. PubMed 41849087 · DOI
  10. dodatkowa analiza RCT Effects of Cocoa Extract and Multivitamin Supplementation on Venous Thromboembolism in the COSMOS Trial. Thrombosis and haemostasis, 2026. PubMed 41651011 · DOI
  11. badanie kohortowe z metaanalizą badań obserwacyjnych Relationship between chocolate consumption and overall and cause-specific mortality, systematic review and updated meta-analysis. European journal of epidemiology, 2022. PubMed 35460393 · DOI
  12. RCT Effects of cocoa extract and a multivitamin on cognitive function: A randomized clinical trial. Alzheimer's & dementia : the journal of the Alzheimer's Association, 2023. PubMed 36102337 · DOI
  13. RCT Impact of multivitamin-mineral and cocoa extract on incidence of mild cognitive impairment and dementia: Results from the COcoa Supplement and Multivitamin Outcomes Study for the Mind (COSMOS-Mind). Alzheimer's & dementia : the journal of the Alzheimer's Association, 2023. PubMed 37035889 · DOI
  14. RCT Dietary flavanols restore hippocampal-dependent memory in older adults with lower diet quality and lower habitual flavanol consumption. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 2023. PubMed 37252983 · DOI
  15. metaanaliza Effects of chocolate on cognitive function in healthy adults: A systematic review and meta-analysis on clinical trials. Phytotherapy research : PTR, 2023. PubMed 37211619 · DOI
  16. przegląd systematyczny Effects of Cocoa-Derived Polyphenols on Cognitive Function in Humans. Systematic Review and Analysis of Methodological Aspects. Plant foods for human nutrition (Dordrecht, Netherlands), 2020. PubMed 31933112 · DOI
  17. RCT A combined DHA-rich fish oil and cocoa flavanols intervention does not improve cognition or brain structure in older adults with memory complaints: results from the CANN randomized, controlled parallel-design study. The American journal of clinical nutrition, 2023. PubMed 37315924 · DOI
  18. metaanaliza Effects of chocolate, cocoa, and flavan-3-ols on cardiovascular health: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. The American journal of clinical nutrition, 2012. PubMed 22301923 · DOI
  19. metaanaliza Cocoa Flavanol Intake and Biomarkers for Cardiometabolic Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. The Journal of nutrition, 2016. PubMed 27683874 · DOI
  20. RCT Cocoa Extract Supplementation and Risk of Type 2 Diabetes: The Cocoa Supplement and Multivitamin Outcomes Study (COSMOS) Randomized Clinical Trial. Diabetes care, 2023. PubMed 37816167 · DOI
  21. metaanaliza Effects of cocoa products intake on cardiometabolic biomarkers of type 2 diabetes patients: a systematic review and meta-analysis based on both long-term and short-term randomised controlled trials. International journal of food sciences and nutrition, 2022. PubMed 35253583 · DOI
  22. metaanaliza Serum lipids changes following cocoa intake in type 2 diabetes patients: a graded dose-response systematic review and meta-analysis of clinical trials. Acta diabetologica, 2025. PubMed 40886195 · DOI
  23. analiza zawartości metali ciężkich w produktach A multi-year heavy metal analysis of 72 dark chocolate and cocoa products in the USA. Frontiers in nutrition, 2024. PubMed 39144282 · DOI
  24. metaanaliza Does cocoa/dark chocolate supplementation have favorable effect on body weight, body mass index and waist circumference? A systematic review, meta-analysis and dose-response of randomized clinical trials. Critical reviews in food science and nutrition, 2019. PubMed 29553824 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 26.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.