Co mówią badania

L-lizyna: co mówią badania naukowe

L-lizynę badano głównie u osób z nawracającą opryszczką, rzadziej w odniesieniu do lęku, reakcji na stres i wchłaniania wapnia; badań skuteczności u ludzi jest niewiele i są małe. W przeglądzie Cochrane nie znaleziono dowodów skuteczności lizyny w ograniczaniu nawrotów opryszczki wargowej, a wyniki dotyczące lęku pochodzą głównie z badań połączenia z argininą.

22prac w źródłach
5badanych obszarów
1efekt korzystny
1brak efektu
3niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: L-lizyna w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Lęk i reakcja na streszdrowi dorośli (w tym z lękiem jako cechą w górnej granicy normy) oraz członkowie rodzin z ubogich społeczności w Syrii, o diecie opartej na pszenicy3 RCT (1 z mąką wzbogaconą lizyną; 2 z połączeniem lizyny i argininy, 29 i 108 osób) + 1 przegląd systematyczny (24 badania, bez metaanalizy)niejednoznaczneniskaTolerancja i działania niepożądaneuczestnicy badań z doustną L-lizyną (przegląd 71 badań u ludzi) oraz chorzy na schizofrenię w RCT pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (71 badań, w tym 12 wyższej jakości) + 2 RCT (10 i 72 osoby)brak efektuniskaWchłanianie i wydalanie wapniazdrowe kobiety oraz osoby z osteoporozą (pod nadzorem lekarza)1 badanie kliniczne w dwóch częściach (30 i 45 osób)efekt korzystnybardzo niska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: nawracająca opryszczka, częstość nawrotówosoby z prawidłową odpornością i często nawracającą opryszczką zwykłą (głównie wargową); pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny Cochrane (32 RCT różnych metod, 2640 osób) + 5 małych badań kontrolowanych (w tym 2 RCT; 21–65 osób) + 1 przeglądniejednoznaczneniskaKontekst medyczny: opryszczka, czas gojenia i nasilenie objawówosoby z często nawracającą opryszczką zwykłą przyjmujące lizynę stale w czasie badania; pod nadzorem lekarza4 małe badania kontrolowane placebo (21–65 osób) + 1 przeglądniejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

L-lizyna (L-lysine) to aminokwas egzogenny: organizm jej nie wytwarza, więc musi pochodzić z pożywienia. W dietach opartych na pszenicy jest aminokwasem ograniczającym wykorzystanie białka. Dużo lizyny zawierają mięso i nabiał, a rośliny strączkowe, pełne ziarna i orzechy są bogatsze w argininę; w małym badaniu sposobu żywienia (16 osób) średnie spożycie lizyny z dietą wynosiło 8,11 g/d, przy dużej zmienności między osobami.

Zainteresowanie lizyną w opryszczce wynika z badań w hodowlach komórkowych: przewaga lizyny nad argininą hamowała namnażanie wirusa opryszczki zwykłej (herpes simplex virus, HSV), a przewaga argininy je nasilała. W badaniach klinicznych stosowano zwykle chlorowodorek L-lizyny (L-lysine monohydrochloride). Według autorów jednego z RCT w badaniach na zwierzętach przewlekły niedobór lizyny w diecie nasilał lęk wywołany stresem.

Wyniki badań

Lęk i reakcja na stres

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli (w tym z lękiem jako cechą w górnej granicy normy) oraz członkowie rodzin z ubogich społeczności w Syrii, o diecie opartej na pszenicy

W 3-miesięcznym RCT w ubogich społecznościach Syrii mąka pszenna wzbogacona lizyną wiązała się u kobiet z mniejszym wzrostem kortyzolu w reakcji na pobranie krwi, a u mężczyzn z mniejszym pobudzeniem współczulnym i niższym lękiem jako cechą. W RCT u 108 zdrowych dorosłych w Japonii tydzień przyjmowania 2,64 g lizyny i 2,64 g argininy dziennie wiązał się z niższym lękiem jako cechą i jako stanem po zadaniach poznawczych wywołujących stres, a u mężczyzn także z niższym spoczynkowym kortyzolem w ślinie. W RCT u 29 osób z lękiem jako cechą w górnej granicy normy (po 3 g obu aminokwasów przez 10 dni) stężenia ACTH, kortyzolu, adrenaliny i noradrenaliny podczas wystąpienia publicznego były wyższe niż po placebo, co autorzy interpretują jako zbliżenie do wzorca osób o niskim lęku. Autorzy przeglądu systematycznego z 2010 r. ocenili dowody dla połączenia lizyny z argininą jako mocne, ale badania tego połączenia nie pozwalają oddzielić działania samej lizyny.[11–14]

3 RCT (1 z mąką wzbogaconą lizyną; 2 z połączeniem lizyny i argininy, 29 i 108 osób) + 1 przegląd systematyczny (24 badania, bez metaanalizy)

Tolerancja i działania niepożądane

brak efektuniskauczestnicy badań z doustną L-lizyną (przegląd 71 badań u ludzi) oraz chorzy na schizofrenię w RCT pod nadzorem lekarza

W przeglądzie systematycznym 71 badań (16,8–17 500 mg/d przez 1–1095 dni) działania niepożądane dotyczyły głównie przewodu pokarmowego (nudności, ból brzucha, biegunka), a w analizie zbiorczej ryzyko tych objawów nie było istotnie zwiększone (RR 1,02; 95% CI 0,96–1,07). W RCT u 72 chorych na schizofrenię dawka 6 g/d przez 8 tygodni nie zwiększyła częstości działań niepożądanych w porównaniu z placebo i nie odnotowano poważnych zdarzeń, a w pilotażowym badaniu u 10 chorych 6 g/d przez 4 tygodnie było dobrze tolerowane.[16, 21, 22]

1 przegląd systematyczny (71 badań, w tym 12 wyższej jakości) + 2 RCT (10 i 72 osoby)

Wchłanianie i wydalanie wapnia

efekt korzystnybardzo niskazdrowe kobiety oraz osoby z osteoporozą (pod nadzorem lekarza)

W badaniu z 1992 r. 15 zdrowych kobiet i 15 kobiet z osteoporozą otrzymało doustną dawkę wapnia (3 g w postaci chlorku wapnia) z 400 mg L-lizyny lub bez niej: u zdrowych kobiet przyjmujących lizynę wydalanie wapnia z moczem wzrosło słabiej. W drugiej części u 45 osób z osteoporozą krótkotrwałe przyjmowanie 800 mg/d L-lizyny zwiększyło jelitowe wchłanianie znakowanego wapnia (47Ca), a L-waliny i L-tryptofanu nie. Mierzono tylko wskaźniki gospodarki wapniowej, bez gęstości kości i złamań.[15]

1 badanie kliniczne w dwóch częściach (30 i 45 osób)

Kontekst medyczny: nawracająca opryszczka, częstość nawrotów

niejednoznaczneniskaosoby z prawidłową odpornością i często nawracającą opryszczką zwykłą (głównie wargową); pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane metod ograniczania nawrotów opryszczki wargowej autorzy nie znaleźli dowodów skuteczności lizyny (w przeciwieństwie do długotrwałego przyjmowania doustnych leków przeciwwirusowych). W badaniach kontrolowanych placebo 1 g/d przez 12 tygodni nie zmienił częstości nawrotów u 65 osób (choć w okresie lizyny więcej osób nie miało nawrotu, p = 0,05), 1,2 g/d chlorowodorku lizyny nie przyniosło istotnej korzyści u 21 osób, a w RCT krzyżowym u 41 osób częstość nawrotów zmniejszyła dawka 1248 mg/d, ale nie 624 mg/d. W badaniu wieloośrodkowym (52 osoby, które je ukończyły) 3 g/d przez 6 miesięcy wiązały się ze średnio o 2,4 mniejszą liczbą nawrotów, a w rocznym badaniu krzyżowym (26 osób, 1 g/d) nawroty były istotnie rzadsze, gdy stężenie lizyny w surowicy przekraczało 165 nmol/ml. Autorzy przeglądu z 2017 r. ocenili dawki poniżej 1 g/d bez diety ubogiej w argininę jako nieskuteczne.[1–7]

1 przegląd systematyczny Cochrane (32 RCT różnych metod, 2640 osób) + 5 małych badań kontrolowanych (w tym 2 RCT; 21–65 osób) + 1 przegląd

Kontekst medyczny: opryszczka, czas gojenia i nasilenie objawów

niejednoznaczneniskaosoby z często nawracającą opryszczką zwykłą przyjmujące lizynę stale w czasie badania; pod nadzorem lekarza

W trzech badaniach (624–1248 mg/d L-lizyny jako chlorowodorku, 21–65 osób) nie stwierdzono krótszego gojenia zmian; w jednym z nich nie zmienił się też wygląd zmian w okresie największego nasilenia, a w innym autorzy uznali, że lizyna może zmniejszać nasilenie objawów. W badaniu z dawką 3 g/d (52 osoby) objawy były słabsze, a czas gojenia krótszy niż po placebo (p < 0,05). Autorzy przeglądu z 2017 r. ocenili dawki poniżej 1 g/d jako nieskuteczne także wobec istniejących zmian, a przy dawkach powyżej 3 g/d opisali poprawę subiektywnych odczuć pacjentów.[2–5, 7]

4 małe badania kontrolowane placebo (21–65 osób) + 1 przegląd

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach opryszczki stosowano 624–1248 mg/d L-lizyny (zwykle jako chlorowodorek) przez 12 tygodni do 12 miesięcy, a w badaniu wieloośrodkowym 1 g trzy razy dziennie (3 g/d) przez 6 miesięcy. W badaniach lęku podawano 2,64 g lizyny z 2,64 g argininy dziennie przez tydzień albo po 3 g obu aminokwasów przez 10 dni. W badaniu wapnia stosowano jednorazowo 400 mg L-lizyny z dawką wapnia oraz krótkotrwale 800 mg/d. W przeglądzie bezpieczeństwa dawki wynosiły 16,8–17 500 mg/d, a u chorych na schizofrenię 6 g/d przez 4–8 tygodni.[2, 4–6, 12, 13, 15, 16, 21, 22]

Bezpieczeństwo

L-lizyny nie ma w wykazie górnych tolerowanych poziomów spożycia (UL) EFSA, z którego korzysta redakcja. Autorzy przeglądu systematycznego z 2019 r. zwracają uwagę na brak wytycznych co do górnej granicy spożycia aminokwasów i wyznaczyli tymczasowy poziom bez obserwowanych działań niepożądanych (NOAEL) 6000 mg/d na podstawie objawów żołądkowo-jelitowych; w publikacji ekspertów z 2020 r. zaproponowano NOAEL 6,0 g/d dla dodatkowej lizyny o wysokiej czystości u zdrowych dorosłych. W przeglądzie badań u dzieci działania niepożądane ograniczały się do subiektywnych objawów żołądkowo-jelitowych, a nadmiar lizyny może według autorów zaburzać równowagę aminokwasów. W badaniu u ludzi 0,5–7,5 g lizyny podanej do żołądka zależnie od dawki wydłużało opróżnianie żołądka (półokres o 4 min na 1 g). Opisano przypadek 44-letniej kobiety, u której w związku z przyjmowaniem L-lizyny wystąpił zespół Fanconiego i cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek z przejściem w przewlekłą niewydolność nerek. Autorzy przeglądu z 2017 r. wskazują teoretyczne ryzyko u osób z chorobami układu krążenia lub pęcherzyka żółciowego. Abstrakty cytowanych prac nie podają danych o ciąży i karmieniu piersią.[7, 16–20]

Ograniczenia dowodów

Badania nad opryszczką są nieliczne, małe (21–65 osób) i pochodzą głównie z lat 1978–1987; część miała układ krzyżowy, a abstrakty czterech z pięciu badań kontrolowanych nie podają, czy przydział był losowy. Najbardziej korzystne opisy pochodzą z badań bez grupy placebo: obserwacji 45 osób (312–1200 mg/d) i ankiety 1543 osób (średnio 936 mg/d), w której 84% odpowiedziało, że nie miało nawrotów lub miało je rzadziej. Autorzy badania sposobu żywienia (16 osób) zwracają uwagę, że wcześniejsze badania nie pozwalają ocenić spożycia lizyny i argininy z dietą. Wyniki dotyczące lęku pochodzą z trzech RCT, w tym dwóch krótkich z argininą; autorzy przeglądu z 2010 r. nie przeprowadzili metaanalizy z powodu niejednorodności badań i wskazują na możliwy efekt placebo. Dane o wapniu pochodzą z jednego badania wskaźników pośrednich. Lizynę badano też jako dodatek do leków przeciwpsychotycznych w schizofrenii (6 g/d): w RCT u 72 osób w porównaniu z placebo zmniejszyły się wyniki ogólnej skali PANSS, objawów negatywnych i psychopatologii ogólnej, ale nie objawów pozytywnych.[2–6, 8–15, 21]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Interventions for prevention of herpes simplex labialis (cold sores on the lips). The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26252373 · DOI
  2. badanie kontrolowane placebo (krzyżowe) Lysine prophylaxis in recurrent herpes simplex labialis: a double-blind, controlled crossover study. Acta dermato-venereologica, 1980. PubMed 6153847
  3. RCT Failure of lysine in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Archives of dermatology, 1984. PubMed 6419679
  4. RCT (krzyżowe) Treatment of recurrent herpes simplex infections with L-lysine monohydrochloride. Cutis, 1984. PubMed 6435961
  5. badanie kontrolowane placebo Success of L-lysine therapy in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Dermatologica, 1987. PubMed 3115841
  6. badanie krzyżowe z podwójnie ślepą próbą Lysine as a prophylactic agent in the treatment of recurrent herpes simplex labialis. Oral surgery, oral medicine, and oral pathology, 1984. PubMed 6438572 · DOI
  7. przegląd Lysine for Herpes Simplex Prophylaxis: A Review of the Evidence. Integrative medicine (Encinitas, Calif.), 2017. PubMed 30881246
  8. badanie kliniczne bez opisanej grupy kontrolnej A multicentered study of lysine therapy in Herpes simplex infection. Dermatologica, 1978. PubMed 640102 · DOI
  9. badanie ankietowe Subjective response to lysine in the therapy of herpes simplex. The Journal of antimicrobial chemotherapy, 1983. PubMed 6423612 · DOI
  10. badanie obserwacyjne (ocena diety) Assessment of dietary intake of lysine and arginine in patients with herpes simplex. Journal of the American Dietetic Association, 1987. PubMed 3117869
  11. RCT Lysine fortification reduces anxiety and lessens stress in family members in economically weak communities in Northwest Syria. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 2004. PubMed 15159538 · DOI
  12. RCT Oral treatment with L-lysine and L-arginine reduces anxiety and basal cortisol levels in healthy humans. Biomedical research (Tokyo, Japan), 2007. PubMed 17510493 · DOI
  13. RCT Subchronic treatment with amino acid mixture of L-lysine and L-arginine modifies neuroendocrine activation during psychosocial stress in subjects with high trait anxiety. Nutritional neuroscience, 2005. PubMed 16117182 · DOI
  14. przegląd systematyczny Nutritional and herbal supplements for anxiety and anxiety-related disorders: systematic review. Nutrition journal, 2010. PubMed 20929532 · DOI
  15. badanie kliniczne Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.), 1992. PubMed 1486246
  16. przegląd systematyczny Safety assessment of L-lysine oral intake: a systematic review. Amino acids, 2019. PubMed 30661148 · DOI
  17. przegląd (propozycja ekspertów) Proposals for Upper Limits of Safe Intake for Methionine, Histidine, and Lysine in Healthy Humans. The Journal of nutrition, 2020. PubMed 33000163 · DOI
  18. przegląd L-lysine dietary supplementation for childhood and adolescent growth: Promises and precautions. Journal of advanced research, 2025. PubMed 38740261 · DOI
  19. RCT (badanie czynnościowe) L-lysine dose dependently delays gastric emptying and increases intestinal fluid volume in humans and rats. Neurogastroenterology and motility, 2014. PubMed 24890878 · DOI
  20. opis przypadku Fanconi's syndrome and tubulointerstitial nephritis in association with L-lysine ingestion. American journal of kidney diseases : the official journal of the National Kidney Foundation, 1996. PubMed 8840955 · DOI
  21. RCT L-lysine as an adjunct to risperidone in patients with chronic schizophrenia: a double-blind, placebo-controlled, randomized trial. Journal of psychiatric research, 2014. PubMed 25227564 · DOI
  22. RCT (pilotażowe, krzyżowe) L-lysine as adjunctive treatment in patients with schizophrenia: a single-blinded, randomized, cross-over pilot study. BMC medicine, 2011. PubMed 21501494 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.