Co mówią badania

Luteina (i zeaksantyna): co mówią badania naukowe

Luteinę, zwykle razem z zeaksantyną, badano głównie pod kątem gęstości optycznej barwnika plamki (MPOD), funkcji wzrokowych i zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), rzadziej funkcji poznawczych i skóry. W metaanalizach stwierdzono wzrost MPOD zależny od dawki, a w badaniu AREDS2 dodanie luteiny i zeaksantyny do preparatu AREDS nie zmniejszyło istotnie ryzyka zaawansowanego AMD w analizie głównej.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
3efekt korzystny
1brak efektu
4niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Luteina (i zeaksantyna) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Gęstość optyczna barwnika plamki (MPOD)dorośli ze zdrowymi oczami; w części badań także osoby z AMD2 metaanalizy (46 badań, n = 3189; 20 RCT, n = 1764)efekt korzystnyumiarkowanaFunkcje wzrokowe u osób zdrowych: wrażliwość na kontrast i olśnieniezdrowi dorośli, w tym młodzi dorośli, kierowcy i osoby spędzające wiele godzin przy ekranach1 sieciowa metaanaliza (38 RCT) + 5 RCT (n = 46–120)niejednoznaczneniskaZaćma związana z wiekiemosoby w wieku 50–85 lat z pośrednim lub późnym AMD w badaniu AREDS2 (pod nadzorem lekarza); w metaanalizie badań obserwacyjnych osoby dorosłe1 duże RCT (n = 3159) + 1 metaanaliza badań obserwacyjnych (8 badań)brak efektuniskaFunkcje poznawczezdrowi dorośli w różnym wieku; osoby starsze z AMD (AREDS2)1 metaanaliza RCT + 1 duże RCT (n = 3501) + 1 małe RCT (n = 51)niejednoznaczneniskaSkórazdrowi dorośli, w tym osoby z suchą skórą2 małe RCT (n = 50 i 65)efekt korzystnybardzo niska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: MPOD i funkcje wzrokowe u chorych na AMDosoby z AMD lub z ryzykiem AMD, pod nadzorem lekarza okulisty3 metaanalizy (5, 8 i 9 RCT; 445 i 1176 osób oraz 920 oczu) + 1 przegląd systematyczny (Cochrane)efekt korzystnyumiarkowanaKontekst medyczny: retinopatia wcześniaczawcześniaki (poniżej 37 tygodni wieku postmenstruacyjnego), suplementacja od pierwszego dnia życia do wypisu ze szpitala, pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny z metaanalizą (5 RCT, 666 noworodków)niejednoznaczneumiarkowanaKontekst medyczny: progresja AMD (badanie AREDS2)osoby w wieku 50–85 lat z pośrednim AMD lub z późnym AMD w jednym oku, przyjmujące preparat AREDS; pod nadzorem lekarza okulisty1 duże RCT (AREDS2, n = 4203) z analizami dodatkowymi i 10-letnią obserwacją + 1 przegląd systematyczny (Cochrane)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Luteina i zeaksantyna to karotenoidy z grupy ksantofili. Razem z mezo-zeaksantyną są jedynymi karotenoidami plamki żółtej siatkówki człowieka, gdzie tworzą barwnik plamki; opisuje się je jako przeciwutleniacze i filtr światła niebieskiego. Ilość barwnika mierzy się jako gęstość optyczną barwnika plamki (MPOD, macular pigment optical density).

Luteinę badano zwykle razem z zeaksantyną, a w części prac także z mezo-zeaksantyną.

Wyniki badań

Gęstość optyczna barwnika plamki (MPOD)

efekt korzystnyumiarkowanadorośli ze zdrowymi oczami; w części badań także osoby z AMD

W metaanalizie 46 badań (3189 dorosłych ze zdrowymi oczami) MPOD nie zmieniła się istotnie przy spożyciu poniżej 5 mg luteiny i zeaksantyny na dobę, a wzrosła o 0,04 jednostki przy 5 do poniżej 20 mg/d i o 0,11 przy co najmniej 20 mg/d (3–12 miesięcy). W metaanalizie 20 RCT MPOD wzrosła u zdrowych (WMD 0,09; 95% CI 0,05–0,14) i u chorych na AMD (WMD 0,07; 95% CI 0,03–0,11), bardziej w badaniach z mezo-zeaksantyną, a u zdrowych także przy niższej wyjściowej MPOD.[1, 2]

2 metaanalizy (46 badań, n = 3189; 20 RCT, n = 1764)

Funkcje wzrokowe u osób zdrowych: wrażliwość na kontrast i olśnienie

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli, w tym młodzi dorośli, kierowcy i osoby spędzające wiele godzin przy ekranach

W sieciowej metaanalizie 38 RCT luteina z zeaksantyną wiązała się z krótszym powrotem widzenia po olśnieniu (photostress recovery) i wyższą wrażliwością na kontrast przy niskich częstotliwościach przestrzennych, przy niskiej jakości dowodów. Lepsze wyniki testów wrażliwości na kontrast i olśnienia odnotowano w RCT u 59 dorosłych (12 mg przez 16 tygodni) i 120 kierowców (20 mg przez rok); u 115 młodych osób (10 mg z 2 mg zeaksantyny przez rok) skrócił się powrót po olśnieniu, bez zmiany odporności na olśnienie. W RCT u 46 osób (6 mg luteiny z witaminami) nie stwierdzono różnic, a u 70 użytkowników ekranów skrócił się powrót po olśnieniu, bez zmiany wrażliwości na kontrast.[3–8]

1 sieciowa metaanaliza (38 RCT) + 5 RCT (n = 46–120)

Zaćma związana z wiekiem

brak efektuniskaosoby w wieku 50–85 lat z pośrednim lub późnym AMD w badaniu AREDS2 (pod nadzorem lekarza); w metaanalizie badań obserwacyjnych osoby dorosłe

W AREDS2 (10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, mediana obserwacji 4,7 roku) ryzyko operacji zaćmy nie różniło się od grupy bez luteiny (HR 0,96; 95% CI 0,84–1,10); było niższe tylko w podgrupie z najmniejszym spożyciem luteiny i zeaksantyny w diecie (HR 0,68; 95% CI 0,48–0,96). W metaanalizie 8 badań obserwacyjnych wyższe stężenie luteiny i zeaksantyny we krwi wiązało się z mniejszym ryzykiem zaćmy jądrowej (RR 0,63–0,73), a dla innych typów zaćmy związki były nieistotne lub graniczne.[16, 17]

1 duże RCT (n = 3159) + 1 metaanaliza badań obserwacyjnych (8 badań)

Funkcje poznawcze

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli w różnym wieku; osoby starsze z AMD (AREDS2)

W metaanalizie RCT u dorosłych luteina nie poprawiła istotnie uwagi złożonej, funkcji wykonawczych ani pamięci (SMD 0,02–0,13). W AREDS2 (3501 osób w średnim wieku 72,7 roku) 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny przez 5 lat nie zmieniło rocznego tempa zmian złożonego wyniku testów poznawczych (różnica 0,03; 99% CI −0,14 do 0,19). W RCT u 51 zdrowych osób w wieku 18–30 lat (14 w grupie placebo) po roku suplementacji luteiną i zeaksantyną odnotowano lepsze wyniki pamięci przestrzennej, rozumowania i uwagi złożonej.[18–20]

1 metaanaliza RCT + 1 duże RCT (n = 3501) + 1 małe RCT (n = 51)

Skóra

efekt korzystnybardzo niskazdrowi dorośli, w tym osoby z suchą skórą

W RCT u 50 osób w wieku 18–45 lat z suchą skórą 10 mg luteiny i 2 mg izomerów zeaksantyny przez 12 tygodni wiązało się z poprawą ogólnego kolorytu skóry w porównaniu z placebo oraz ze wzrostem jasności skóry i minimalnej dawki rumieniowej (MED). W RCT w układzie naprzemiennym (65 ochotników, 12-tygodniowe okresy) luteina całkowicie hamowała wywołany promieniowaniem UV wzrost ekspresji genów HO1, ICAM1 i MMP1 w skórze tylko wtedy, gdy przyjmowano ją w pierwszym okresie.[21, 22]

2 małe RCT (n = 50 i 65)

Kontekst medyczny: MPOD i funkcje wzrokowe u chorych na AMD

efekt korzystnyumiarkowanaosoby z AMD lub z ryzykiem AMD, pod nadzorem lekarza okulisty

W metaanalizie 8 RCT (1176 chorych na AMD) luteina z zeaksantyną wiązała się z lepszą ostrością wzroku (logMAR, WMD −0,04) i wyższą wrażliwością na kontrast przy wszystkich badanych częstotliwościach przestrzennych. W metaanalizach 9 RCT (920 oczu, 10 lub 20 mg/d) i 5 RCT (445 osób) MPOD wzrosła o 0,07 i 0,09, a ostrość wzroku poprawiła się w pierwszej istotnie, w drugiej granicznie (p = 0,05). W przeglądzie Cochrane jakość życia związana ze wzrokiem nie różniła się od grupy kontrolnej (2 badania, 308 osób).[12–15]

3 metaanalizy (5, 8 i 9 RCT; 445 i 1176 osób oraz 920 oczu) + 1 przegląd systematyczny (Cochrane)

Kontekst medyczny: retinopatia wcześniacza

niejednoznaczneumiarkowanawcześniaki (poniżej 37 tygodni wieku postmenstruacyjnego), suplementacja od pierwszego dnia życia do wypisu ze szpitala, pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane z 2025 r. (5 RCT, 666 wcześniaków) suplementacja luteiną i zeaksantyną prawdopodobnie nie zmieniła częstości retinopatii wcześniaczej w dowolnym stadium (RR 0,90; 95% CI 0,66–1,24), ale wiązała się z rzadszym występowaniem stadium 3 i wyższych (RR 0,49; 95% CI 0,29–0,81; umiarkowana pewność dowodów). Nie stwierdzono różnic w śmiertelności, krwawieniach dokomorowych ani martwiczym zapaleniu jelit (niska pewność dowodów).[23]

1 przegląd systematyczny z metaanalizą (5 RCT, 666 noworodków)

Kontekst medyczny: progresja AMD (badanie AREDS2)

niejednoznaczneniskaosoby w wieku 50–85 lat z pośrednim AMD lub z późnym AMD w jednym oku, przyjmujące preparat AREDS; pod nadzorem lekarza okulisty

W AREDS2 4203 osoby przyjmowały oprócz preparatu AREDS 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny lub placebo (mediana 5 lat). W analizie głównej ryzyko zaawansowanego AMD nie zmniejszyło się istotnie (HR 0,90; 98,7% CI 0,76–1,07); w analizach eksploracyjnych HR wyniósł 0,90 (95% CI 0,82–0,99), w porównaniu z beta-karotenem 0,82 (95% CI 0,69–0,96), a w 10-letniej obserwacji 0,91 (95% CI 0,84–0,99). W przeglądzie Cochrane z 2023 r. ryzyko późnego AMD było podobne lub nieco mniejsze niż w grupie kontrolnej (RR 0,94; 95% CI 0,87–1,01; niska pewność dowodów).[9–12]

1 duże RCT (AREDS2, n = 4203) z analizami dodatkowymi i 10-letnią obserwacją + 1 przegląd systematyczny (Cochrane)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Najczęściej stosowano 10–20 mg luteiny na dobę (często z 2 mg zeaksantyny) przez 3–12 miesięcy; w AREDS2 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny dziennie przez ok. 5 lat, a w badaniach funkcji wzrokowych u zdrowych 6–20 mg luteiny przez 16 tygodni do 18 miesięcy. Wyraźniejszy wzrost MPOD u zdrowych obserwowano przy co najmniej 20 mg/d. U chorych na AMD w jednej metaanalizie dawka 10 mg/d dawała podobny efekt jak dawki wyższe, a w innej MPOD rosła szybciej i bardziej przy wyższej dawce i dłuższym stosowaniu.[1, 4–7, 9, 14, 15]

Bezpieczeństwo

Górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla luteiny nie podajemy, bo nie ma go w zestawieniu wartości EFSA, z którego korzysta serwis. W przeglądzie oceny ryzyka z 2006 r. dowody bezpieczeństwa uznano za mocne do 20 mg luteiny na dobę (obserwowany bezpieczny poziom, OSL), a dane o długotrwałym stosowaniu wyższych dawek za niewystarczające. W 10-letniej obserwacji AREDS2 ryzyko raka płuca nie było istotnie wyższe po luteinie i zeaksantynie (OR 1,15; 95% CI 0,79–1,66), w odróżnieniu od beta-karotenu (OR 1,82), a w przeglądzie Cochrane wpływ na śmiertelność był niewielki lub żaden (bardzo niska pewność dowodów). W obserwacyjnej kohorcie VITAL (77 126 osób w wieku 50–76 lat) przyjmowanie pojedynczych suplementów luteiny przez ponad 4 lata wiązało się z wyższym ryzykiem raka płuca (HR 2,02; 95% CI 1,28–3,17), co nie dowodzi związku przyczynowego. W 6-miesięcznym RCT u użytkowników ekranów nie odnotowano poważnych działań niepożądanych, a w badaniach u wcześniaków nie zgłoszono działań niepożądanych.[8, 11, 12, 23–25]

Ograniczenia dowodów

MPOD to wskaźnik pośredni: autorzy metaanalizy z 2021 r. zaznaczają, że nie ustalono dawki i czasu suplementacji dających klinicznie istotną zmianę MPOD lub funkcji wzrokowych. Badania funkcji wzrokowych i poznawczych u zdrowych są małe, stosują różne testy i często preparaty z innymi składnikami, a jakość dowodów w sieciowej metaanalizie oceniono jako niską. Dane o AMD i zaćmie pochodzą głównie z AREDS2, w którym prawie wszyscy uczestnicy przyjmowali też preparat AREDS, a korzystne wyniki dla progresji AMD pochodzą z analiz eksploracyjnych. Związek z mniejszym ryzykiem zaćmy jądrowej opiera się na badaniach obserwacyjnych. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży.[1, 3, 7, 10, 12, 17]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą The Effect of Lutein/Zeaxanthin Intake on Human Macular Pigment Optical Density: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 2021. PubMed 34157098 · DOI
  2. metaanaliza Lutein, Zeaxanthin and Meso-zeaxanthin Supplementation Associated with Macular Pigment Optical Density. Nutrients, 2016. PubMed 27420092 · DOI
  3. przegląd systematyczny z sieciową metaanalizą Effect of Antioxidant Supplementation on Macular Pigment Optical Density and Visual Functions: A Systematic Review and Network Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 2024. PubMed 38582248 · DOI
  4. RCT A double-blind, placebo-controlled study on the effects of lutein and zeaxanthin on photostress recovery, glare disability, and chromatic contrast. Investigative ophthalmology & visual science, 2014. PubMed 25468896 · DOI
  5. RCT Clinical Effects of Dietary Supplementation of Lutein with High Bio-Accessibility on Macular Pigment Optical Density and Contrast Sensitivity: A Randomized Double-Blind Placebo-Controlled Parallel-Group Comparison Trial. Nutrients, 2020. PubMed 32998324 · DOI
  6. RCT Lutein supplementation improves visual performance in Chinese drivers: 1-year randomized, double-blind, placebo-controlled study. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.), 2013. PubMed 23360692 · DOI
  7. RCT A randomised controlled trial investigating the effect of lutein and antioxidant dietary supplementation on visual function in healthy eyes. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2008. PubMed 18294739 · DOI
  8. RCT The effects of lutein/ zeaxanthin (Lute-gen®) on eye health, eye strain, sleep quality, and attention in high electronic screen users: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Frontiers in nutrition, 2025. PubMed 39963662 · DOI
  9. RCT Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) randomized clinical trial. JAMA, 2013. PubMed 23644932 · DOI
  10. analiza dodatkowa RCT Secondary analyses of the effects of lutein/zeaxanthin on age-related macular degeneration progression: AREDS2 report No. 3. JAMA ophthalmology, 2014. PubMed 24310343 · DOI
  11. obserwacja po zakończeniu RCT Long-term Outcomes of Adding Lutein/Zeaxanthin and ω-3 Fatty Acids to the AREDS Supplements on Age-Related Macular Degeneration Progression: AREDS2 Report 28. JAMA ophthalmology, 2022. PubMed 35653117 · DOI
  12. przegląd systematyczny z metaanalizą Antioxidant vitamin and mineral supplements for slowing the progression of age-related macular degeneration. The Cochrane database of systematic reviews, 2023. PubMed 37702300 · DOI
  13. metaanaliza Lutein and zeaxanthin supplementation and association with visual function in age-related macular degeneration. Investigative ophthalmology & visual science, 2014. PubMed 25515572 · DOI
  14. metaanaliza Effects of lutein supplementation in age-related macular degeneration. PloS one, 2019. PubMed 31887124 · DOI
  15. metaanaliza Role of lutein supplementation in the management of age-related macular degeneration: meta-analysis of randomized controlled trials. Ophthalmic research, 2014. PubMed 25358528 · DOI
  16. RCT Lutein/zeaxanthin for the treatment of age-related cataract: AREDS2 randomized trial report no. 4. JAMA ophthalmology, 2013. PubMed 23645227 · DOI
  17. metaanaliza badań obserwacyjnych Association between lutein and zeaxanthin status and the risk of cataract: a meta-analysis. Nutrients, 2014. PubMed 24451312 · DOI
  18. metaanaliza Dietary Lutein and Cognitive Function in Adults: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Molecules (Basel, Switzerland), 2021. PubMed 34641336 · DOI
  19. RCT Effect of Omega-3 Fatty Acids, Lutein/Zeaxanthin, or Other Nutrient Supplementation on Cognitive Function: The AREDS2 Randomized Clinical Trial. JAMA, 2015. PubMed 26305649 · DOI
  20. RCT Effects of a Lutein and Zeaxanthin Intervention on Cognitive Function: A Randomized, Double-Masked, Placebo-Controlled Trial of Younger Healthy Adults. Nutrients, 2017. PubMed 29135938 · DOI
  21. RCT Overall skin tone and skin-lightening-improving effects with oral supplementation of lutein and zeaxanthin isomers: a double-blind, placebo-controlled clinical trial. Clinical, cosmetic and investigational dermatology, 2016. PubMed 27785083 · DOI
  22. RCT w układzie naprzemiennym Molecular evidence that oral supplementation with lycopene or lutein protects human skin against ultraviolet radiation: results from a double-blinded, placebo-controlled, crossover study. The British journal of dermatology, 2017. PubMed 27662341 · DOI
  23. przegląd systematyczny z metaanalizą Lutein and zeaxanthin for reducing morbidity and mortality in preterm infants. The Cochrane database of systematic reviews, 2025. PubMed 40292760 · DOI
  24. przegląd (ocena ryzyka) Risk assessment for the carotenoids lutein and lycopene. Regulatory toxicology and pharmacology : RTP, 2006. PubMed 16814439 · DOI
  25. badanie kohortowe Long-term use of beta-carotene, retinol, lycopene, and lutein supplements and lung cancer risk: results from the VITamins And Lifestyle (VITAL) study. American journal of epidemiology, 2009. PubMed 19208726 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.