Co mówią badania

Maślan sodu (kwas masłowy): co mówią badania naukowe

Maślan sodu (sól kwasu masłowego, ang. butyrate) przyjmowany doustnie badano w zespole jelita drażliwego, otyłości i cukrzycy, a jako kontekst medyczny w nieswoistych zapaleniach jelit (także we wlewkach doodbytniczych), uchyłkowatości jelita grubego i leczeniu zakażenia Helicobacter pylori. Badań jest niewiele i są małe; część z nich opisuje korzystne zmiany objawów jelitowych lub masy ciała, ale wyniki są niespójne.

24prac w źródłach
8badanych obszarów
5efekt korzystny
1brak efektu
2niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 22.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Maślan sodu (kwas masłowy) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Zespół jelita drażliwego (IBS)dorośli i dzieci z IBS; dorośli z cukrzycą typu 2 i IBS3 RCT (n = 66, 51 i 52)efekt korzystnyniskaMasa ciała i obwód taliidzieci z otyłością; dorośli z nadwagą lub otyłością na diecie redukcyjnej3 RCT (n = 54, 50 i 46)efekt korzystnyniskaBiegunka podróżnychdorośli podróżujący do krajów subtropikalnych1 RCT (42 z 60 osób w analizie)efekt korzystnybardzo niska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Glikemia, wrażliwość na insulinę i lipidymężczyźni szczupli i z zespołem metabolicznym; osoby ze stłuszczeniem wątroby; chorzy na cukrzycę (pod nadzorem lekarza)5 RCT + 1 badanie pilotażowe bez grupy kontrolnejniejednoznaczneniskaKontekst medyczny: nieswoiste zapalenia jelit (maślan doustnie)dorośli i dzieci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna, dodatek do leczenia pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny + 5 RCT + 1 badanie otwarteniejednoznaczneniskaKontekst medyczny: wlewki doodbytnicze we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubegodorośli z dystalnym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (8 RCT, n = 227) + 2 RCTbrak efektuniskaKontekst medyczny: leczenie zakażenia Helicobacter pyloridorośli w trakcie terapii eradykacyjnej, pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (6 badań kontrolowanych, n = 736)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: uchyłkowatość jelita grubegodorośli z uchyłkowatością jelita grubego, pod nadzorem lekarza1 RCT (52 z 73 osób w analizie)efekt korzystnybardzo niska

Podstawowe informacje

Kwas masłowy (butyric acid) to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (short-chain fatty acid, SCFA), który powstaje w jelicie grubym podczas bakteryjnej fermentacji błonnika i jest głównym źródłem energii dla komórek nabłonka jelita grubego. Z powodu nieprzyjemnego smaku i zapachu w suplementach stosuje się jego sole, maślan sodu lub maślan wapnia, zwykle mikrokapsułkowane albo w tabletkach z powłoką opóźniającą uwalnianie. Inną postacią jest tributyryna, czyli trigliceryd kwasu masłowego.

Maślan wytwarzany przez bakterie z błonnika, maślan przyjmowany doustnie i wlewki doodbytnicze to trzy różne sytuacje; wyników jednej nie można wprost przenosić na pozostałe. Monografia opisuje głównie badania z maślanem doustnym, a wlewki przedstawia osobno jako kontekst medyczny.

Wyniki badań

Zespół jelita drażliwego (IBS)

efekt korzystnyniskadorośli i dzieci z IBS; dorośli z cukrzycą typu 2 i IBS

W RCT u 66 dorosłych z IBS mikrokapsułkowany maślan sodu dodany do standardowego leczenia (12 tygodni) zmniejszył ból przy defekacji i poprawił parcie oraz rytm wypróżnień, bez istotnego wpływu na ból brzucha i nasilenie objawów. W RCT u 51 dzieci w wieku 4–17 lat (maślan wapnia 500 mg/dobę, 8 tygodni) spadek wyniku w skali VAS o co najmniej 50% osiągnęło 73% vs 3,8% po placebo. W RCT u 52 dorosłych z cukrzycą typu 2 i IBS (1,5 g/dobę) objawy zmniejszyły się tylko w grupie maślanu.[1–3]

3 RCT (n = 66, 51 i 52)

Masa ciała i obwód talii

efekt korzystnyniskadzieci z otyłością; dorośli z nadwagą lub otyłością na diecie redukcyjnej

W 6-miesięcznym RCT u 54 dzieci z otyłością (20 mg/kg masy ciała na dobę) spadek BMI o co najmniej 0,25 odchylenia standardowego osiągnęło 96% vs 56% po placebo. W 8-tygodniowym RCT u 50 dorosłych (600 mg/dobę) w grupie maślanu odnotowano istotny spadek masy ciała i obwodu talii. W 12-tygodniowym RCT u 46 dorosłych (1875 mg/dobę) masa ciała osób bez cukrzycy spadła o 7,0 vs 3,2 kg, a u chorych na cukrzycę typu 2 nie różniła się między grupami. We wszystkich badaniach maślan łączono z dietą lub standardowym leczeniem otyłości.[5–7]

3 RCT (n = 54, 50 i 46)

Biegunka podróżnych

efekt korzystnybardzo niskadorośli podróżujący do krajów subtropikalnych

Preparat maślanu sodu z innymi krótkołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi porównywano z placebo (dawki nie podano w abstrakcie). Biegunka podróżnych wystąpiła u 4,5% vs 40% osób, a liczba stolców na dobę wyniosła 1,9 vs 4,2. Analiza objęła 42 z 60 zrandomizowanych osób, a badano mieszaninę, nie sam maślan.[4]

1 RCT (42 z 60 osób w analizie)

Glikemia, wrażliwość na insulinę i lipidy

niejednoznaczneniskamężczyźni szczupli i z zespołem metabolicznym; osoby ze stłuszczeniem wątroby; chorzy na cukrzycę (pod nadzorem lekarza)

W badaniu pilotażowym bez placebo (4 g/dobę, 4 tygodnie) wrażliwość na insulinę poprawiła się u 9 szczupłych mężczyzn, ale nie u 10 mężczyzn z zespołem metabolicznym. W cukrzycy typu 2 jedno RCT (n = 42) nie wykazało różnic między grupami w glikemii ani HOMA-IR, w drugim (n = 60) maślan zwiększył stężenie GLP-1, a w trzecim (1875 mg/dobę) triglicerydy zmieniły się o −0,36 vs +0,08 mmol/l. W cukrzycy typu 1 (n = 30, 4 g/dobę) nie stwierdzono zmian w metabolizmie glukozy i lipidów, a u 50 osób ze stłuszczeniem wątroby preparat z maślanem wapnia, cynkiem i witaminą D3 poprawił wskaźnik stłuszczenia wątroby (FLI), cholesterol całkowity i triglicerydy względem placebo.[7–12]

5 RCT + 1 badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej

Kontekst medyczny: nieswoiste zapalenia jelit (maślan doustnie)

niejednoznaczneniskadorośli i dzieci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna, dodatek do leczenia pod nadzorem lekarza

W RCT u 98 dorosłych z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (2 × 300 mg/dobę, 8 tygodni) remisję kliniczną osiągnęło 31,4% osób po maślanie (abstrakt nie podaje wyniku placebo), a w RCT u 36 chorych kalprotektyna w kale zmieniła się o −133,82 vs +51,58. W RCT u 30 chorych (4 g/dobę z mesalazyną) i u 72 dzieci (150 mg dwa razy dziennie) różnice między grupami nie były istotne. W chorobie Leśniowskiego-Crohna remisję osiągnęło 7 z 13 osób w otwartym badaniu (4 g/dobę), a RCT u 140 chorych opisuje poprawę aktywności choroby i jakości życia. Przegląd systematyczny z 2026 r. ocenia dowody jako niejednorodne.[13–19]

1 przegląd systematyczny + 5 RCT + 1 badanie otwarte

Kontekst medyczny: wlewki doodbytnicze we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego

brak efektuniskadorośli z dystalnym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, pod nadzorem lekarza

Przegląd systematyczny 8 RCT (227 chorych) wykazał istotną różnicę w aktywności choroby tylko w jednym badaniu i brak różnic w ocenie endoskopowej i histologicznej. W RCT u 38 chorych (80 mmol/l co noc, 6 tygodni) poprawę kliniczną odnotowano u 37% vs 47% osób po placebo (p = 0,51). W małym badaniu krzyżowym u 10 chorych liczba stolców spadła z 4,7 do 2,1 na dobę.[20–22]

1 przegląd systematyczny (8 RCT, n = 227) + 2 RCT

Kontekst medyczny: leczenie zakażenia Helicobacter pylori

efekt korzystnyniskadorośli w trakcie terapii eradykacyjnej, pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 6 badań kontrolowanych (5 z Rosji, 1 z Włoch) dodanie kwasu masłowego do terapii eradykacyjnej wiązało się z wyższą skutecznością eradykacji (90,23% vs 65,69%; OR 5,355) i mniejszym ryzykiem biegunki pod koniec 1. tygodnia leczenia (OR 0,225). Abstrakt nie podaje postaci ani dawki kwasu masłowego.[23]

1 metaanaliza (6 badań kontrolowanych, n = 736)

Kontekst medyczny: uchyłkowatość jelita grubego

efekt korzystnybardzo niskadorośli z uchyłkowatością jelita grubego, pod nadzorem lekarza

W 12-miesięcznym RCT (mikrokapsułkowany maślan sodu 300 mg/dobę vs placebo) w grupie maślanu odnotowano mniej epizodów zapalenia uchyłków i wyższą subiektywną ocenę jakości życia; abstrakt nie podaje liczby epizodów. Badanie ukończyło 52 z 73 osób.[24]

1 RCT (52 z 73 osób w analizie)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Maślan sodu doustnie: 150 mg dwa razy dziennie (dzieci z nieswoistymi zapaleniami jelit), 300 mg/dobę (uchyłkowatość), 600–1875 mg/dobę (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, otyłość, cukrzyca typu 2) i 4 g/dobę (badania metaboliczne, nieswoiste zapalenia jelit); u dzieci z otyłością 20 mg/kg masy ciała na dobę. Maślan wapnia: 500 mg/dobę. Czas podawania: od 4 tygodni do 12 miesięcy. Wlewki doodbytnicze: 80–100 mmol/l. W części abstraktów dawki nie podano.[1–13, 15–18, 21–24]

Bezpieczeństwo

W większości badań nie odnotowano działań niepożądanych, m.in. u 72 dzieci z nieswoistymi zapaleniami jelit, w 12-miesięcznym badaniu w uchyłkowatości i przy dawce 4 g/dobę. W RCT u dzieci z otyłością 2 osoby zgłosiły przemijające łagodne nudności i ból głowy. W jednym RCT w cukrzycy typu 2 cholesterol całkowity, LDL i insulina wzrosły w grupie maślanu względem wartości wyjściowych, bez istotnych różnic względem placebo. Brak danych o przyjmowaniu dłuższym niż 12 miesięcy. Górnego limitu spożycia EFSA (UL) nie podajemy, bo nie ma go w zestawieniu wartości EFSA, z którego korzysta redakcja.[4, 5, 9, 11, 12, 15–17, 21, 24]

Ograniczenia dowodów

Badania są nieliczne, małe (10–140 uczestników), krótkie i często pochodzą z tych samych ośrodków. Maślan podawano niekiedy z innymi substancjami (inne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, inulina, cynk, witamina D3), a zwykle jako dodatek do leczenia lub diety. Kilka abstraktów opisuje zmiany tylko w obrębie grup, a dawka „600 mg/kg” w abstrakcie RCT u 36 chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego wymaga sprawdzenia w pełnym tekście. Według autorów jednego z RCT dostępność ogólnoustrojowa maślanu jest ograniczona przez zużycie w jelicie i metabolizm w wątrobie; w badaniu pilotażowym 4 g/dobę nie zmieniły stężenia maślanu w osoczu ani w kale. Nie znaleziono metaanaliz doustnego maślanu w IBS, otyłości ani nieswoistych zapaleniach jelit ani kontrolowanych badań z tributyryną. Wyników dotyczących maślanu wytwarzanego z błonnika nie można przenosić na suplementy.[1, 3, 4, 6–10, 12, 14, 18–20, 22, 24]

Źródła

  1. RCT Microencapsulated sodium butyrate reduces the frequency of abdominal pain in patients with irritable bowel syndrome. Colorectal disease : the official journal of the Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland, 2013. PubMed 22738315 · DOI
  2. RCT Calcium butyrate efficacy in pediatric irritable bowel syndrome: Randomized placebo-controlled multiomics-based clinical trial. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition, 2025. PubMed 40635319 · DOI
  3. RCT Effect of microencapsulated sodium butyrate on abdominal symptoms and carbohydrate metabolism in patients with type 2 diabetes: a randomized placebo-controlled trial. Scientific reports, 2026. PubMed 41974937 · DOI
  4. RCT Sodium butyrate and short chain fatty acids in prevention of travellers' diarrhoea: a randomized prospective study. Travel medicine and infectious disease, 2014. PubMed 24063909 · DOI
  5. RCT Therapeutic Effects of Butyrate on Pediatric Obesity: A Randomized Clinical Trial. JAMA network open, 2022. PubMed 36469320 · DOI
  6. RCT Expression of PGC-1α, PPAR-α and UCP1 genes, metabolic and anthropometric factors in response to sodium butyrate supplementation in patients with obesity: a triple-blind, randomized placebo-controlled clinical trial. European journal of clinical nutrition, 2025. PubMed 39448815 · DOI
  7. RCT Targeting weight loss and blood glucose control with oral sodium butyrate in overweight/obese adults with and without type 2 diabetes: A proof-of-concept randomized controlled trial. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2026. PubMed 41880673 · DOI
  8. badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej Differential metabolic effects of oral butyrate treatment in lean versus metabolic syndrome subjects. Clinical and translational gastroenterology, 2018. PubMed 29799027 · DOI
  9. RCT The effects of butyrate supplementation on glycemic control, lipid profile, blood pressure, nitric oxide level and glutathione peroxidase activity in type 2 diabetic patients: A randomized triple -blind, placebo-controlled trial. Clinical nutrition ESPEN, 2022. PubMed 35623879 · DOI
  10. RCT Effect of Butyrate and Inulin Supplementation on Glycemic Status, Lipid Profile and Glucagon-Like Peptide 1 Level in Patients with Type 2 Diabetes: A Randomized Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Hormone and metabolic research = Hormon- und Stoffwechselforschung = Hormones et metabolisme, 2017. PubMed 28962046 · DOI
  11. RCT (crossover) Oral butyrate does not affect innate immunity and islet autoimmunity in individuals with longstanding type 1 diabetes: a randomised controlled trial. Diabetologia, 2020. PubMed 31915895 · DOI
  12. RCT Effect of Supplementation of a Butyrate-Based Formula in Individuals with Liver Steatosis and Metabolic Syndrome: A Randomized Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial. Nutrients, 2024. PubMed 39125336 · DOI
  13. RCT Efficacy of Microencapsulated Sodium Butyrate as Add-On Therapy in Inducing Remission in Patients with Mild-To-Moderate Ulcerative Colitis: Results From a Multi-Center, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study. Medical science monitor : international medical journal of experimental and clinical research, 2025. PubMed 41422374 · DOI
  14. RCT Effects of short-chain fatty acid-butyrate supplementation on expression of circadian-clock genes, sleep quality, and inflammation in patients with active ulcerative colitis: a double-blind randomized controlled trial. Lipids in health and disease, 2024. PubMed 39003477 · DOI
  15. RCT Combined oral sodium butyrate and mesalazine treatment compared to oral mesalazine alone in ulcerative colitis: randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study. Digestive diseases and sciences, 2000. PubMed 10795763 · DOI
  16. RCT Sodium Butyrate Effectiveness in Children and Adolescents with Newly Diagnosed Inflammatory Bowel Diseases-Randomized Placebo-Controlled Multicenter Trial. Nutrients, 2022. PubMed 36014789 · DOI
  17. badanie otwarte bez grupy kontrolnej Oral butyrate for mildly to moderately active Crohn's disease. Alimentary pharmacology & therapeutics, 2005. PubMed 16225487 · DOI
  18. RCT Impact of oral butyrate on clinical and biochemical parameters in IBD: A randomized placebo-controlled study targeting gut microbiota. Digestive and liver disease : official journal of the Italian Society of Gastroenterology and the Italian Association for the Study of the Liver, 2026. PubMed 41354580 · DOI
  19. przegląd systematyczny Sodium Butyrate Therapy in Ulcerative Colitis: A Systematic Review of Preclinical and Clinical Evidence. Medical sciences (Basel, Switzerland), 2026. PubMed 42646603 · DOI
  20. przegląd systematyczny The Effect of Sodium Butyrate Enemas Compared with Placebo on Disease Activity, Endoscopic Scores, and Histological and Inflammatory Parameters in Inflammatory Bowel Diseases: A Systematic Review of Randomised Controlled Trials. Complementary medicine research, 2021. PubMed 33352566 · DOI
  21. RCT Treatment of left-sided ulcerative colitis with butyrate enemas: a controlled trial. Alimentary pharmacology & therapeutics, 1996. PubMed 8899080 · DOI
  22. RCT (crossover) Effect of butyrate enemas on the colonic mucosa in distal ulcerative colitis. Gastroenterology, 1992. PubMed 1612357 · DOI
  23. metaanaliza [Efficacy of butyric acid inclusion in eradication regimens for Helicobacter pylori infection: a meta-analysis of controlled trials]. Terapevticheskii arkhiv, 2021. PubMed 36286629 · DOI
  24. RCT Microencapsulated sodium butyrate administered to patients with diverticulosis decreases incidence of diverticulitis--a prospective randomized study. International journal of colorectal disease, 2014. PubMed 24343275 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 22.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.