Co mówią badania

Melisa lekarska (Melissa officinalis): co mówią badania naukowe

Melisę lekarską badano głównie pod kątem lęku, stresu, snu i funkcji poznawczych, przeważnie w małych RCT z suszonym liściem lub wyciągami (300–1600 mg jednorazowo albo 400 mg–3 g na dobę przez 3–12 tygodni). W metaanalizie RCT stwierdzono niższe wyniki w skalach lęku i depresji przy dużej niejednorodności badań, a wyniki dotyczące snu, sprawności poznawczej, otępienia i lipidów krwi są niespójne.

23prac w źródłach
6badanych obszarów
1efekt korzystny
5niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Melisa lekarska (Melissa officinalis) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Objawy lęku i depresji przy stosowaniu przez kilka tygodnidorośli z objawami lęku, stresu lub obniżonego nastroju, w tym zdrowi z umiarkowanym stresem oraz chorzy na cukrzycę typu 2 i stabilną dławicę piersiową (pod nadzorem lekarza)1 metaanaliza RCT + 3 RCT (n = 100, 80 i 60)efekt korzystnyniskaSpokój, reakcja na stres i sprawność poznawcza po jednorazowej dawcezdrowi młodzi dorośli, w jednym badaniu osoby z umiarkowanym subiektywnym stresem4 RCT (3 naprzemienne, n = 18–20; 1 w grupach równoległych, n = 106)niejednoznaczneniskaSendorośli z gorszą jakością snu lub objawami bezsenności; część badań u chorych na stabilną dławicę piersiową lub cukrzycę typu 2 (pod nadzorem lekarza)3 RCT (1 naprzemienne; n = 80 i 60)niejednoznaczneniskaPołączenia z kozłkiem lekarskim (walerianą) i innymi ziołamizdrowi dorośli, kobiety w wieku 50–60 lat z zaburzeniami snu w okresie menopauzy, dorośli z gorszą jakością snu oraz dzieci poniżej 12 lat (badanie otwarte)3 RCT (n = 100, 64 i 24) + 1 badanie otwarte bez grupy kontrolnej (n = 918)niejednoznaczneniskaLipidy, ciśnienie tętnicze i glikemiadorośli uczestnicy RCT; w metaanalizie z 2024 r. chorzy z różnymi chorobami i zespołem metabolicznym (pod nadzorem lekarza)2 metaanalizy RCT (7 RCT; 5 RCT, n = 302)niejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i otępienie (preparaty doustne)osoby z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi oraz chorzy z łagodną lub umiarkowaną chorobą Alzheimera, pod nadzorem lekarza3 RCT (n = 323, 42 i 23)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Melisa lekarska (Melissa officinalis) to roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), tradycyjnie stosowana w medycynie europejskiej i irańskiej oraz jako przyprawa. Zawiera m.in. związki lotne, triterpenoidy, kwasy fenolowe (w tym kwas rozmarynowy) i flawonoidy. Proponowane mechanizmy działania (m.in. na receptory GABA i układ cholinergiczny) badano głównie w modelach zwierzęcych i komórkowych.

W badaniach preparatów doustnych u ludzi stosowano suszony liść oraz wyciągi wodne i wodno-alkoholowe (część standaryzowana na kwas rozmarynowy lub z fosfolipidami, tzw. fitosom). Melisę często łączy się też z kozłkiem lekarskim (walerianą).

Wyniki badań

Objawy lęku i depresji przy stosowaniu przez kilka tygodni

efekt korzystnyniskadorośli z objawami lęku, stresu lub obniżonego nastroju, w tym zdrowi z umiarkowanym stresem oraz chorzy na cukrzycę typu 2 i stabilną dławicę piersiową (pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie RCT u osób z objawami lęku lub depresji melisa w porównaniu z placebo wiązała się z niższymi wynikami w skalach lęku (SMD −0,98; 95% CI −1,63 do −0,33) i depresji (SMD −0,47; 95% CI −0,73 do −0,21); autorzy podkreślają dużą niejednorodność i małą liczbę badań. W RCT u 100 zdrowych dorosłych z umiarkowanym stresem, lękiem, obniżonym nastrojem lub złym snem wyciąg (400 mg/d przez 3 tygodnie) wiązał się z poprawą w skalach depresji, lęku i stresu. Korzystniejsze niż po placebo zmiany w skalach depresji i lęku opisano też u 60 chorych na cukrzycę typu 2 (700 mg/d, 12 tygodni) i u 80 chorych na stabilną dławicę piersiową (3 g/d, 8 tygodni).[1–4]

1 metaanaliza RCT + 3 RCT (n = 100, 80 i 60)

Spokój, reakcja na stres i sprawność poznawcza po jednorazowej dawce

niejednoznaczneniskazdrowi młodzi dorośli, w jednym badaniu osoby z umiarkowanym subiektywnym stresem

W badaniu naprzemiennym (18 osób) 600 mg standaryzowanego wyciągu łagodziło pogorszenie nastroju wywołane stresorem laboratoryjnym, a 300 mg zwiększyło szybkość obliczeń bez utraty dokładności. W badaniu dawek 300–900 mg wyciągu (20 osób) po 600 mg poprawiła się dokładność uwagi, ale zależnie od dawki i czasu pomiaru pogarszały się wskaźniki pamięci, a 900 mg obniżało czujność; po 1600 mg suszonego liścia (20 osób) spokój i pamięć były lepsze, a niższe dawki spowalniały zadania pamięciowe. W największym RCT (106 osób z umiarkowanym stresem, 300 mg wyciągu) główny punkt końcowy, ogólny spokój, się nie zmienił; lepsze były wyniki najtrudniejszych zadań wykonawczych po 5 godzinach i powrót spokoju po wysiłku poznawczym.[5–8]

4 RCT (3 naprzemienne, n = 18–20; 1 w grupach równoległych, n = 106)

Sen

niejednoznaczneniskadorośli z gorszą jakością snu lub objawami bezsenności; część badań u chorych na stabilną dławicę piersiową lub cukrzycę typu 2 (pod nadzorem lekarza)

W badaniu naprzemiennym wyciągu w formie fitosomu wynik w skali nasilenia bezsenności (ISI) wynosił średnio 6,8 pkt po melisie i 9,7 pkt po placebo, a poprawę jakości snu zgłosiło 87% vs 30% uczestników; poziom lęku się nie zmienił. U 80 chorych na stabilną dławicę piersiową (3 g/d przez 8 tygodni) zaburzenia snu w skali PSQI zmniejszyły się bardziej niż po placebo. W RCT u chorych na cukrzycę typu 2 (700 mg/d przez 12 tygodni) jakość snu w skali PSQI nie różniła się między grupami.[3, 4, 9]

3 RCT (1 naprzemienne; n = 80 i 60)

Połączenia z kozłkiem lekarskim (walerianą) i innymi ziołami

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli, kobiety w wieku 50–60 lat z zaburzeniami snu w okresie menopauzy, dorośli z gorszą jakością snu oraz dzieci poniżej 12 lat (badanie otwarte)

Efektu tych preparatów nie można przypisać samej melisie. U 24 zdrowych osób jednorazowo 600 mg preparatu z melisą i kozłkiem zmniejszyło lęk w laboratoryjnym teście stresu, 1800 mg w jednej sesji go zwiększyło, a wszystkie dawki pogorszyły wynik testu Stroopa. U 100 kobiet z zaburzeniami snu w okresie menopauzy połączenie z kozłkiem wiązało się z lepszym wynikiem PSQI niż placebo, ale u 64 dorosłych z gorszym snem preparat z L-teaniną, melisą, kozłkiem i szafranem (6 tygodni) nie różnił się od placebo w obiektywnych i subiektywnych ocenach snu. Badanie u 918 dzieci z niepokojem i zaburzeniami snu (kozłek z melisą) nie miało grupy kontrolnej.[14–17]

3 RCT (n = 100, 64 i 24) + 1 badanie otwarte bez grupy kontrolnej (n = 918)

Lipidy, ciśnienie tętnicze i glikemia

niejednoznaczneniskadorośli uczestnicy RCT; w metaanalizie z 2024 r. chorzy z różnymi chorobami i zespołem metabolicznym (pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 7 RCT melisa wiązała się z niższym cholesterolem całkowitym (SMD −0,26; 95% CI −0,52 do −0,01) i ciśnieniem skurczowym (SMD −0,56; 3 badania), bez istotnych zmian triglicerydów, LDL, HDL, glukozy na czczo, HbA1c i insuliny; ryzyko błędu w znacznej części badań było wysokie. W metaanalizie 5 RCT (302 chorych) stwierdzono niższe triglicerydy (SMD −0,396), cholesterol całkowity (SMD −0,416) i LDL (SMD −0,23), bez zmian HDL.[18, 19]

2 metaanalizy RCT (7 RCT; 5 RCT, n = 302)

Kontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i otępienie (preparaty doustne)

niejednoznaczneniskaosoby z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi oraz chorzy z łagodną lub umiarkowaną chorobą Alzheimera, pod nadzorem lekarza

W największym RCT 323 osoby z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi przyjmowały przez 96 tygodni wyciąg z 500 mg kwasu rozmarynowego na dobę: testy poznawcze (w tym główny punkt końcowy ADAS-cog) i objętość hipokampa nie różniły się od placebo, a różnicę w skali CDR-SB opisano tylko w podgrupie osób bez nadciśnienia tętniczego. W RCT u 23 chorych z łagodnym otępieniem w chorobie Alzheimera (ta sama dawka, 24 tygodnie) wyniki poznawcze się nie różniły, a objawy neuropsychiatryczne (NPI-Q) zmieniły się korzystniej niż po placebo. W starszym RCT u 42 chorych w wieku 65–80 lat (60 kropli wyciągu dziennie, 4 miesiące) wyniki ADAS-cog i CDR były lepsze niż po placebo.[10–12]

3 RCT (n = 323, 42 i 23)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Jednorazowo: 300–900 mg wyciągów lub 600–1600 mg suszonego liścia. Przy dłuższym stosowaniu: 400 mg/d wyciągu z fosfolipidami (3 tygodnie), 700 mg/d wyciągu wodno-alkoholowego (12 tygodni), 3 g/d (8 tygodni), 60 kropli wyciągu dziennie (4 miesiące) i wyciąg z 500 mg kwasu rozmarynowego na dobę (24–96 tygodni). W części badań snu, lipidów i połączeń ziołowych dawki nie są podane w cytowanych abstraktach.[2–8, 10–12]

Bezpieczeństwo

W metaanalizach RCT nie opisano poważnych działań niepożądanych, a w przeglądzie przeglądów systematycznych (50 roślin) melisę zaliczono do ziół z łagodnymi działaniami niepożądanymi. Pojedyncza dawka wyciągu z 500 mg kwasu rozmarynowego nie zmieniła parametrów czynności wątroby, nerek ani krwinek u 11 zdrowych osób, a w 24-tygodniowym RCT u chorych z łagodnym otępieniem nie było poważnych zdarzeń niepożądanych. W jednym z badań 900 mg wyciągu obniżało samoocenę czujności, a w badaniu połączenia z kozłkiem 1800 mg w jednej sesji zwiększyło lęk. Według przeglądu z 2016 r. dane o działaniach niepożądanych i interakcjach z lekami są ograniczone. Cytowane prace nie obejmują kobiet w ciąży ani karmiących piersią, a jedyne badanie u dzieci dotyczyło połączenia z kozłkiem i nie miało grupy kontrolnej.[1, 6, 11, 14, 17, 18, 20–22]

Ograniczenia dowodów

Liczebność RCT skuteczności, gdy podano ją w abstrakcie, wynosiła od 18 do 106 osób (jedno RCT: 323 osoby), a badania trwały zwykle od jednego dnia do 12 tygodni. Według przeglądu z 2026 r. działanie melisy silnie zależy od preparatu (wyciągi bogate w polifenole a olejek eteryczny), a porównania utrudnia różna standaryzacja. Autorzy metaanaliz wskazują na dużą niejednorodność (lęk i depresja) i wysokie ryzyko błędu (wyniki sercowo-metaboliczne). Główny punkt końcowy nie różnił się od placebo w największym RCT (323 osoby, funkcje poznawcze po 96 tygodniach) ani w największym badaniu jednorazowej dawki (106 osób, spokój). Badania połączeń z kozłkiem i innymi ziołami nie pozwalają ocenić udziału samej melisy. Olejek melisowy w aromaterapii (na skórę lub do wdychania) to inna forma niż preparaty doustne; w przeglądzie Cochrane obejmującym 13 RCT aromaterapii w otępieniu (708 osób, różne olejki, w tym 4 badania olejku melisowego) autorzy nie znaleźli przekonujących dowodów korzyści.[1, 8, 10, 13–16, 18, 23]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą The effects of lemon balm (Melissa officinalis L.) on depression and anxiety in clinical trials: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 2021. PubMed 34449930 · DOI
  2. RCT The possible "calming effect" of subchronic supplementation of a standardised phospholipid carrier-based Melissa officinalis L. extract in healthy adults with emotional distress and poor sleep conditions: results from a prospective, randomised, double-blinded, placebo-controlled clinical trial. Frontiers in pharmacology, 2023. PubMed 37927585 · DOI
  3. RCT The effects of melissa officinalis on depression and anxiety in type 2 diabetes patients with depression: a randomized double-blinded placebo-controlled clinical trial. BMC complementary medicine and therapies, 2023. PubMed 37131158 · DOI
  4. RCT The effects of Melissa officinalis supplementation on depression, anxiety, stress, and sleep disorder in patients with chronic stable angina. Clinical nutrition ESPEN, 2018. PubMed 29908682 · DOI
  5. RCT naprzemienne Attenuation of laboratory-induced stress in humans after acute administration of Melissa officinalis (Lemon Balm). Psychosomatic medicine, 2004. PubMed 15272110 · DOI
  6. RCT naprzemienne Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of Melissa officinalis (lemon balm). Pharmacology, biochemistry, and behavior, 2002. PubMed 12062586 · DOI
  7. RCT naprzemienne Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of single doses of Melissa officinalis (Lemon balm) with human CNS nicotinic and muscarinic receptor-binding properties. Neuropsychopharmacology : official publication of the American College of Neuropsychopharmacology, 2003. PubMed 12888775 · DOI
  8. RCT The acute effects of Zensera™ (Melissa officinalis L.) extract on mood and cognitive performance during cognitive overload: a randomised placebo-controlled, double-blind study in healthy young adults with moderate subjective stress. Therapeutic advances in psychopharmacology, 2026. PubMed 41782777 · DOI
  9. RCT naprzemienne Effects of Melissa officinalis Phytosome on Sleep Quality: Results of a Prospective, Double-Blind, Placebo-Controlled, and Cross-Over Study. Nutrients, 2024. PubMed 39683592 · DOI
  10. RCT Effects of Melissa officinalis Extract Containing Rosmarinic Acid on Cognition in Older Adults Without Dementia: A Randomized Controlled Trial. Journal of Alzheimer's disease : JAD, 2023. PubMed 36502333 · DOI
  11. RCT Safety and efficacy of Melissa officinalis extract containing rosmarinic acid in the prevention of Alzheimer's disease progression. Scientific reports, 2020. PubMed 33122694 · DOI
  12. RCT Melissa officinalis extract in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer's disease: a double blind, randomised, placebo controlled trial. Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry, 2003. PubMed 12810768 · DOI
  13. przegląd systematyczny (bez metaanalizy) Aromatherapy for dementia. The Cochrane database of systematic reviews, 2020. PubMed 32813272 · DOI
  14. RCT naprzemienne (preparat złożony) Anxiolytic effects of a combination of Melissa officinalis and Valeriana officinalis during laboratory induced stress. Phytotherapy research : PTR, 2006. PubMed 16444660 · DOI
  15. RCT (preparat złożony) Valerian/lemon balm use for sleep disorders during menopause. Complementary therapies in clinical practice, 2013. PubMed 24199972 · DOI
  16. RCT (preparat złożony) Effect of a nutraceutical combination on sleep quality among people with impaired sleep: a randomised, placebo-controlled trial. Scientific reports, 2024. PubMed 38580720 · DOI
  17. badanie otwarte bez grupy kontrolnej (preparat złożony) A combination of valerian and lemon balm is effective in the treatment of restlessness and dyssomnia in children. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 2006. PubMed 16487692 · DOI
  18. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of Melissa officinalis (Lemon Balm) on cardio-metabolic outcomes: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 2020. PubMed 32614129 · DOI
  19. metaanaliza Effects of Melissa officinalis (lemon balm) consumption on serum lipid profile: a meta-analysis of randomized controlled trials. BMC complementary medicine and therapies, 2024. PubMed 38575930 · DOI
  20. RCT (farmakokinetyka i bezpieczeństwo) Pharmacokinetics, Safety and Tolerability of Melissa officinalis Extract which Contained Rosmarinic Acid in Healthy Individuals: A Randomized Controlled Trial. PloS one, 2015. PubMed 25978046 · DOI
  21. przegląd przeglądów systematycznych Adverse effects of herbal medicines: an overview of systematic reviews. Clinical medicine (London, England), 2013. PubMed 23472485 · DOI
  22. przegląd Melissa officinalis L. - A review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacology. Journal of ethnopharmacology, 2016. PubMed 27167460 · DOI
  23. przegląd Melissa officinalis L. (Lemon Balm): An Integrative Review of Phytochemistry and Evidence from Preclinical Research to Clinical Studies. Plants (Basel, Switzerland), 2026. PubMed 41754356 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.