Co mówią badania

Ostropest plamisty (sylimaryna, sylibina): co mówią badania naukowe

Ostropest plamisty (sylimarynę) badano głównie u chorych na stłuszczeniową chorobę wątroby, marskość, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C i cukrzycę typu 2. W metaanalizach stwierdzano obniżenie enzymów wątrobowych i glukozy na czczo przy niskiej lub bardzo niskiej pewności dowodów, a w badaniach wyższej jakości nie stwierdzono różnic w śmiertelności w chorobach wątroby.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
4efekt korzystny
2brak efektu
2niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Ostropest plamisty (sylimaryna, sylibina) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Profil lipidowydorośli, w części badań z hiperlipidemią (osoby chore pod nadzorem lekarza)2 metaanalizy (33 badania, n = 1943; 10 badań klinicznych)efekt korzystnyniskaBiodostępność: stężenie sylibiny we krwi po kompleksie z fosfatydylocholiną (fitosom)zdrowi ochotnicy (badania farmakokinetyczne); dorośli z MASLD (przegląd Cochrane)2 badania farmakokinetyczne (n = 9 i n = 23) + 1 przegląd systematyczny farmakokinetyki + 1 przegląd Cochraneefekt korzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu Cdorośli z przewlekłym WZW C, w tym po nieskutecznym leczeniu interferonem; pod nadzorem lekarza1 wieloośrodkowe RCT (n = 154) + 1 metaanaliza (5 RCT, n = 389)brak efektuumiarkowanaKontekst medyczny: obraz wątroby w biopsji w stłuszczeniowym zapaleniu wątroby (NASH)dorośli z NASH bez marskości lub z NAFLD potwierdzonymi w biopsji; leczenie pod nadzorem lekarza3 RCT (n = 99, n = 78 i n = 179)niejednoznaczneniskaKontekst medyczny: marskość, alkoholowa choroba wątroby i wirusowe zapalenie wątroby typu B lub Cdorośli z alkoholową chorobą wątroby, marskością lub przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby; leczenie pod nadzorem lekarza1 przegląd Cochrane (18 RCT, n = 1088) + 2 RCT (n = 170 i n = 200)brak efektuniskaKontekst medyczny: glikemia w cukrzycy typu 2dorośli z cukrzycą typu 2 (sylimaryna dodana do dotychczasowego leczenia) i z innymi chorobami metabolicznymi; pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (5 RCT, n = 270; 6 RCT, n = 673) + 1 RCT (n = 40)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: uszkodzenie wątroby przez leki przeciwgruźliczechorzy na gruźlicę otrzymujący leki przeciwprątkowe; sylimaryna podawana profilaktycznie pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (5 RCT, n = 1198) + 1 metaanaliza sieciowa (7 badań różnych środków ochronnych) + 1 RCT (n = 370 w analizie)niejednoznaczneniskaKontekst medyczny: enzymy wątrobowe w stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD/MASLD)dorośli z niealkoholową (metaboliczną) stłuszczeniową chorobą wątroby, w tym ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby; leczenie pod nadzorem lekarza3 metaanalizy (przegląd Cochrane: 17 RCT, n = 2069; 26 RCT, n = 2375; 55 badań w różnych chorobach wątroby, n = 3545)efekt korzystnybardzo niska

Podstawowe informacje

Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina z rodziny astrowatych (Asteraceae). Sylimaryna to wyciąg z jego owoców (nasion): mieszanina flawonolignanów, wśród których główna jest sylibina (silibinina), oraz flawonoidów. Ochronę wątroby przed substancjami toksycznymi opisano w modelach zwierzęcych.

Flawonolignany sylimaryny słabo przenikają do krwi: są szybko sprzęgane w jelicie i wątrobie oraz wydalane z żółcią, a nerkami usuwane jest tylko ok. 1–5% dawki. Dlatego powstały postacie o większej biodostępności, np. kompleks sylibiny z fosfatydylocholiną (fitosom), także z dodatkiem witaminy E.

Wyniki badań

Profil lipidowy

efekt korzystnyniskadorośli, w części badań z hiperlipidemią (osoby chore pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 33 badań kontrolowanych (1943 osoby) sylimaryna wiązała się z niższym cholesterolem całkowitym (−13,97 mg/dl), LDL (−17,13 mg/dl) i triglicerydami (−26,22 mg/dl), bez różnicy w HDL. W metaanalizie 10 badań klinicznych niższy cholesterol całkowity (−25,45 mg/dl) i LDL (−28,25 mg/dl) stwierdzono tylko wtedy, gdy sylimarynę podawano razem z innymi metodami leczenia, a nie samą; HDL był wyższy (+4,82 mg/dl), a triglicerydy niższe (−22,55 mg/dl).[15, 16]

2 metaanalizy (33 badania, n = 1943; 10 badań klinicznych)

Biodostępność: stężenie sylibiny we krwi po kompleksie z fosfatydylocholiną (fitosom)

efekt korzystnyniskazdrowi ochotnicy (badania farmakokinetyczne); dorośli z MASLD (przegląd Cochrane)

U 9 zdrowych ochotników stężenia sylibiny w osoczu po kompleksie sylibiny z fosfatydylocholiną były wyższe niż po sylimarynie (dawki odpowiadające 360 mg sylibiny), a okres półtrwania był krótki (zwykle poniżej 4 godzin). W badaniu krzyżowym u 23 zdrowych osób 45 mg kompleksu sylibiny z fosfatydylocholiną (miękkie kapsułki z olejem) dało wyższe stężenia sylibiny niż 70 mg sylimaryny w tabletkach. Według przeglądu systematycznego farmakokinetyki niesprzężone flawonolignany po zwykłych dawkach osiągają w osoczu niskie stężenia. W przeglądzie Cochrane z 2025 r. po kompleksach sylimaryny nie stwierdzono jednak niższych enzymów wątrobowych niż po placebo (bardzo niska pewność dowodów).[1, 17–19]

2 badania farmakokinetyczne (n = 9 i n = 23) + 1 przegląd systematyczny farmakokinetyki + 1 przegląd Cochrane

Kontekst medyczny: przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C

brak efektuumiarkowanadorośli z przewlekłym WZW C, w tym po nieskutecznym leczeniu interferonem; pod nadzorem lekarza

W RCT u 154 osób z WZW C po nieskutecznym leczeniu interferonem sylimaryna (420 lub 700 mg 3 razy dziennie przez 24 tygodnie) nie różniła się od placebo w odsetku osób z normalizacją lub istotnym spadkiem ALT (4,0% i 3,8% vs 3,8%), w stężeniu RNA wirusa ani jakości życia. W metaanalizie 5 RCT doustna sylimaryna nie zmieniła ALT ani RNA HCV w porównaniu z placebo.[10, 11]

1 wieloośrodkowe RCT (n = 154) + 1 metaanaliza (5 RCT, n = 389)

Kontekst medyczny: obraz wątroby w biopsji w stłuszczeniowym zapaleniu wątroby (NASH)

niejednoznaczneniskadorośli z NASH bez marskości lub z NAFLD potwierdzonymi w biopsji; leczenie pod nadzorem lekarza

W RCT u 99 osób z NASH sylimaryna (700 mg 3 razy dziennie przez 48 tygodni) nie zwiększyła odsetka osób z poprawą wskaźnika aktywności NAS o co najmniej 30% (32,7% vs 26,0%), ale zmniejszenie zwłóknienia w biopsji było częstsze (22,4% vs 6,0%). W RCT w USA (78 osób, 420 lub 700 mg 3 razy dziennie przez 48 tygodni) poprawę NAS o co najmniej 2 punkty osiągnęło 19% i 15% osób wobec 12% w grupie placebo (p = 0,79). W RCT kompleksu sylibiny z fosfatydylocholiną i witaminą E (179 osób z NAFLD, 12 miesięcy) poprawę enzymów, HOMA i obrazu histologicznego odnotowano tylko w grupie suplementu.[4–6]

3 RCT (n = 99, n = 78 i n = 179)

Kontekst medyczny: marskość, alkoholowa choroba wątroby i wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C

brak efektuniskadorośli z alkoholową chorobą wątroby, marskością lub przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby; leczenie pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane (18 RCT, 1088 osób, przeważnie niska jakość metodologiczna) ostropest nie wpłynął istotnie na śmiertelność ogólną (RR 0,78; 95% CI 0,53–1,15), powikłania ani obraz histologiczny; śmiertelność z przyczyn wątrobowych była niższa w analizie wszystkich badań (RR 0,50), ale nie w badaniach wysokiej jakości (RR 0,57; 95% CI 0,28–1,19). W RCT u 170 osób z marskością (140 mg 3 razy dziennie, średnia obserwacja 41 miesięcy) 4-letnie przeżycie wyniosło 58% vs 39% w grupie placebo, natomiast w RCT u 200 osób z alkoholową marskością (450 mg/d) przeżycie i przebieg choroby były podobne.[7–9]

1 przegląd Cochrane (18 RCT, n = 1088) + 2 RCT (n = 170 i n = 200)

Kontekst medyczny: glikemia w cukrzycy typu 2

efekt korzystnyniskadorośli z cukrzycą typu 2 (sylimaryna dodana do dotychczasowego leczenia) i z innymi chorobami metabolicznymi; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 5 RCT (270 chorych na cukrzycę typu 2) sylimaryna wiązała się z niższą glukozą na czczo (−26,86 mg/dl) i HbA1c (różnica −1,07), przy niskiej jakości dowodów i dużej niejednorodności. W metaanalizie z 2025 r. (6 RCT, 673 osoby) HOMA-IR był niższy (WMD −2,29; 95% CI −4,55 do −0,03; w podgrupie NAFLD bez różnicy), a insulina na czczo się nie różniła. W RCT u 40 chorych (140 mg 3 razy dziennie przez 45 dni) glukoza na czczo była niższa o 11,01% niż w grupie placebo.[12–14]

2 metaanalizy (5 RCT, n = 270; 6 RCT, n = 673) + 1 RCT (n = 40)

Kontekst medyczny: uszkodzenie wątroby przez leki przeciwgruźlicze

niejednoznaczneniskachorzy na gruźlicę otrzymujący leki przeciwprątkowe; sylimaryna podawana profilaktycznie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 5 RCT (1198 chorych) polekowe uszkodzenie wątroby w 4. tygodniu występowało rzadziej w grupie sylimaryny (RR 0,33; 95% CI 0,15–0,75), przy podobnej częstości działań niepożądanych. W metaanalizie sieciowej różnica wobec kontroli nie była istotna (OR 0,68; 95% CrI 0,084–4,6). W chińskim RCT (370 chorych w analizie, kontrola: witamina C) ryzyko uszkodzenia wątroby nie było mniejsze, a przy ściślejszej definicji było wyższe w grupie ostropestu (skorygowane RR 1,76; 95% CI 1,14–2,56).[20–22]

1 metaanaliza (5 RCT, n = 1198) + 1 metaanaliza sieciowa (7 badań różnych środków ochronnych) + 1 RCT (n = 370 w analizie)

Kontekst medyczny: enzymy wątrobowe w stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD/MASLD)

efekt korzystnybardzo niskadorośli z niealkoholową (metaboliczną) stłuszczeniową chorobą wątroby, w tym ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby; leczenie pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane z 2025 r. (17 RCT, 2069 osób) sama sylimaryna wiązała się z niższym ALT niż placebo lub brak interwencji (MD −7,21 U/l; 6 badań, 409 osób; bardzo niska pewność dowodów), a dla kompleksów sylimaryny różnic nie stwierdzono. W metaanalizie 26 RCT (2375 osób) ALT i AST były niższe, a poprawa stłuszczenia w biopsji częstsza (OR 3,25). W metaanalizie 55 badań (3545 osób) ALT i AST obniżyły się w NAFLD i wirusowym zapaleniu wątroby, ale nie w polekowym ani alkoholowym uszkodzeniu wątroby.[1–3]

3 metaanalizy (przegląd Cochrane: 17 RCT, n = 2069; 26 RCT, n = 2375; 55 badań w różnych chorobach wątroby, n = 3545)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach cukrzycy typu 2 i marskości stosowano 140–150 mg sylimaryny 3 razy dziennie (420–450 mg/d), od 45 dni (cukrzyca) do 2 lat i dłużej (marskość). Testowano też dawki wyższe od zwyczajowych: 420 lub 700 mg 3 razy dziennie przez 24–48 tygodni. Kompleks sylibiny z fosfatydylocholiną i witaminą E podawano 2 razy dziennie przez 12 miesięcy. W metaanalizie 55 badań dawka i czas stosowania nie wiązały się z efektem w metaregresji, a w podgrupach większe obniżenie enzymów odnotowano przy dawkach poniżej 400 mg i stosowaniu do 2 miesięcy.[3–6, 8–10, 14]

Bezpieczeństwo

W przeglądzie Cochrane z 2007 r. ryzyko działań niepożądanych nie różniło się od placebo (RR 0,83; 95% CI 0,46–1,50), podobnie jak ryzyko poważnych działań niepożądanych w przeglądzie z 2025 r. (Peto OR 1,55; 95% CI 0,26–9,28; niska pewność dowodów). Dawki 420 i 700 mg 3 razy dziennie przez 24–48 tygodni były w RCT dobrze tolerowane. Opisywano nudności i biegunkę, a po kompleksie z witaminą E także przemijające zaburzenia smaku i świąd. Według przeglądów sylimaryna nie ma dużego wpływu na cytochromy P450, a w większości badań u ludzi nie stwierdzono interakcji z lekami; autorzy przeglądu z 2019 r. wskazują jednak na potrzebę ostrożności przy lekach o wąskim indeksie terapeutycznym i zaznaczają, że dane o ciąży pochodzą z jednego badania klinicznego. Opisano przypadek wzrostu INR (z 2,64 do 4,12) u osoby przyjmującej warfarynę po włączeniu suplementu z 200 mg ostropestu.[1, 4–7, 10, 19, 23, 24]

Ograniczenia dowodów

W przeglądzie Cochrane dotyczącym MASLD badania obejmowały 36–494 osoby (mediana 90), trwały 4–48 tygodni i w większości (12 z 17) pochodziły z Azji; pewność dowodów oceniono jako niską lub bardzo niską, a żadne badanie nie raportowało śmiertelności ani jakości życia. Stosowano różne wyciągi, dawki i postacie (sylimaryna, sylibina, kompleksy, preparaty łączone); w jednej metaanalizie lipidów obniżenie cholesterolu całkowitego i LDL dotyczyło tylko połączeń z innymi metodami leczenia, a w metaanalizie 55 badań nie stwierdzono obniżenia enzymów u osób z BMI ≥ 30. Cytowane prace nie obejmują badań klinicznych u zdrowych osób (poza farmakokinetyką). Według przeglądu z 2023 r. preparaty handlowe nie zawsze zawierają oczekiwaną ilość sylimaryny, a w części wykryto zanieczyszczenia.[1, 3, 16, 25]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Silymarin for adults with metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. The Cochrane database of systematic reviews, 2025. PubMed 40552569 · DOI
  2. metaanaliza Administration of silymarin in NAFLD/NASH: A systematic review and meta-analysis. Annals of hepatology, 2024. PubMed 38579127 · DOI
  3. metaanaliza Are alterations needed in Silybum marianum (Silymarin) administration practices? A novel outlook and meta-analysis on randomized trials targeting liver injury. BMC complementary medicine and therapies, 2025. PubMed 40221681 · DOI
  4. RCT A Randomized Trial of Silymarin for the Treatment of Nonalcoholic Steatohepatitis. Clinical gastroenterology and hepatology : the official clinical practice journal of the American Gastroenterological Association, 2017. PubMed 28419855 · DOI
  5. RCT Silymarin in non-cirrhotics with non-alcoholic steatohepatitis: A randomized, double-blind, placebo controlled trial. PloS one, 2019. PubMed 31536511 · DOI
  6. RCT Silybin combined with phosphatidylcholine and vitamin E in patients with nonalcoholic fatty liver disease: a randomized controlled trial. Free radical biology & medicine, 2012. PubMed 22343419 · DOI
  7. przegląd systematyczny z metaanalizą Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases. The Cochrane database of systematic reviews, 2007. PubMed 17943794 · DOI
  8. RCT Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. Journal of hepatology, 1989. PubMed 2671116 · DOI
  9. RCT Effects of silymarin in alcoholic patients with cirrhosis of the liver: results of a controlled, double-blind, randomized and multicenter trial. Journal of hepatology, 1998. PubMed 9566830 · DOI
  10. RCT Effect of silymarin (milk thistle) on liver disease in patients with chronic hepatitis C unsuccessfully treated with interferon therapy: a randomized controlled trial. JAMA, 2012. PubMed 22797645 · DOI
  11. metaanaliza Effects and tolerance of silymarin (milk thistle) in chronic hepatitis C virus infection patients: a meta-analysis of randomized controlled trials. BioMed research international, 2014. PubMed 25247194 · DOI
  12. metaanaliza Silymarin in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of diabetes research, 2016. PubMed 27340676 · DOI
  13. metaanaliza Effects of silymarin on insulin resistance and sensitivity: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes research and clinical practice, 2025. PubMed 39855603 · DOI
  14. RCT Lower glycemic indices and lipid profile among type 2 diabetes mellitus patients who received novel dose of Silybum marianum (L.) Gaertn. (silymarin) extract supplement: A Triple-blinded randomized controlled clinical trial. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 2018. PubMed 29895491 · DOI
  15. metaanaliza Impacts of Supplementation with Silymarin on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Antioxidants (Basel, Switzerland), 2024. PubMed 38671838 · DOI
  16. metaanaliza Effects of silymarin supplementation on blood lipids: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Phytotherapy research : PTR, 2019. PubMed 30834633 · DOI
  17. badanie farmakokinetyczne Pharmacokinetic studies on IdB 1016, a silybin- phosphatidylcholine complex, in healthy human subjects. European journal of drug metabolism and pharmacokinetics, 1990. PubMed 2088770 · DOI
  18. badanie farmakokinetyczne (krzyżowe) Superior silybin bioavailability of silybin-phosphatidylcholine complex in oily-medium soft-gel capsules versus conventional silymarin tablets in healthy volunteers. BMC pharmacology & toxicology, 2019. PubMed 30635055 · DOI
  19. przegląd systematyczny Systematic review of pharmacokinetics and potential pharmacokinetic interactions of flavonolignans from silymarin. Medicinal research reviews, 2021. PubMed 33587317 · DOI
  20. metaanaliza Prophylactic Therapy of Silymarin (Milk Thistle) on Antituberculosis Drug-Induced Liver Injury: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Canadian journal of gastroenterology & hepatology, 2019. PubMed 30733935 · DOI
  21. metaanaliza sieciowa Appropriate chemopreventive strategy for anti-tubercular therapy related liver injury is unsettled: Results from a systematic review and network meta-analysis. Expert review of clinical pharmacology, 2020. PubMed 33043729 · DOI
  22. RCT Preventive use of a hepatoprotectant against anti-tuberculosis drug-induced liver injury: A randomized controlled trial. Journal of gastroenterology and hepatology, 2016. PubMed 26243373 · DOI
  23. przegląd Safety and toxicity of silymarin, the major constituent of milk thistle extract: An updated review. Phytotherapy research : PTR, 2019. PubMed 31069872 · DOI
  24. opis przypadku CYP2C9-mediated warfarin and milk thistle interaction. Journal of clinical pharmacy and therapeutics, 2020. PubMed 31633199 · DOI
  25. przegląd Detecting and Profiling of Milk Thistle Metabolites in Food Supplements: A Safety-Oriented Approach by Advanced Analytics. Metabolites, 2023. PubMed 36984880 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.