Co mówią badania

Potas: co mówią badania naukowe

Potas badano głównie pod kątem ciśnienia tętniczego (suplementy), w zamiennikach soli kuchennej z chlorkiem potasu oraz w badaniach obserwacyjnych ryzyka udaru. W metaanalizach RCT ciśnienie było niższe, wyraźniej u osób z nadciśnieniem, w dużym RCT z zamiennikiem soli rzadziej występowały udar i zgony, a suplementacja podnosiła stężenie potasu we krwi, co ma znaczenie przy chorobach nerek i niektórych lekach.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
5efekt korzystny
2niejednoznaczne
1efekt niekorzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Potas w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Ciśnienie tętnicze: suplementy potasudorośli, głównie z nadciśnieniem pierwotnym, część bez leków hipotensyjnych5 metaanaliz RCT (w tym 22, 23 i 33 badań oraz przegląd Cochrane 6 RCT)efekt korzystnyumiarkowanaZamienniki soli z potasem: ciśnienie tętniczedorośli, w dużej części badań z Chin, w tym osoby starsze w domach opieki; zamiennik soli używany zamiast zwykłej soli (żywność, nie suplement)2 metaanalizy (26 RCT, n = 34 961; 34 RCT, n = 37 063) + 1 klasterowe RCT (n = 1612) z analizą post hocefekt korzystnyumiarkowanaZamienniki soli z potasem: udar, zdarzenia sercowo-naczyniowe i zgonyosoby po udarze albo w wieku co najmniej 60 lat z nadciśnieniem (wsie w Chinach) oraz osoby starsze w domach opieki1 duże klasterowe RCT (SSaSS, n = 20 995) z analizą podgrupy (n = 15 249) + 1 klasterowe RCT (n = 1612) + 3 metaanalizy (16, 26 i 34 RCT)efekt korzystnyumiarkowanaCiśnienie tętnicze u osób bez nadciśnieniadorośli z prawidłowym ciśnieniem, nieprzyjmujący leków hipotensyjnych3 metaanalizy RCT (w tym 15 RCT, n = 917, i 22 RCT, n = 1606)niejednoznaczneniskaUdar i choroby sercowo-naczyniowe a spożycie potasu z dietądorośli w prospektywnych badaniach kohortowych (spożycie potasu z dietą, nie suplementy)3 metaanalizy badań kohortowych (10–16 badań, do 268 276 osób)efekt korzystnyniskaKości: alkaliczne sole potasu (cytrynian, wodorowęglan)kobiety po menopauzie oraz zdrowe osoby starsze bez osteoporozy2 metaanalizy (14 badań; 5 RCT, n = 401) + 2 RCT (n = 201 i n = 276)niejednoznaczneniskaStężenie potasu we krwi i hiperkaliemiauczestnicy badań suplementacji; chorzy z przewlekłą chorobą nerek (CKD) w stadium G3b–4 pod nadzorem lekarza; osoby leczone inhibitorami ACE1 metaanaliza (36 badań) + 1 badanie u 191 chorych z CKD + 1 klasterowe RCT (n = 1612) + 1 opis 2 przypadkówefekt niekorzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: kamica nerkowa (cytrynian potasu)dorośli z kamicą wapniową (głównie szczawianową), leczeni pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny Cochrane (7 RCT, n = 477)efekt korzystnyniska

Podstawowe informacje

Potas jest głównym kationem wewnątrz komórek, potrzebnym m.in. do przewodnictwa nerwowego i pracy mięśni, w tym serca; jego stężenie we krwi regulują głównie nerki. W badaniach spożycie oceniano często na podstawie dobowego wydalania potasu z moczem, zwykle razem ze spożyciem sodu.

Referencyjna wartość spożycia (RWS) potasu według rozporządzenia UE 1169/2011 wynosi 2000 mg. Dawki podawano zwykle w mmol lub mEq na dobę (w jednej z cytowanych metaanaliz 90 mmol przeliczono na ok. 3500 mg). W cytowanych pracach stosowano m.in. chlorek potasu (np. u chorych z CKD), a w badaniach kości i kamicy nerkowej cytrynian lub wodorowęglan potasu. Zamienniki soli to żywność, nie suplement.

Wyniki badań

Ciśnienie tętnicze: suplementy potasu

efekt korzystnyumiarkowanadorośli, głównie z nadciśnieniem pierwotnym, część bez leków hipotensyjnych

W metaanalizie 22 RCT zwiększonego spożycia potasu (1606 osób) ciśnienie skurczowe było niższe o 3,49 mmHg, a rozkurczowe o 1,96 mmHg, przy czym efekt dotyczył osób z nadciśnieniem. W metaanalizie 23 RCT u osób z nadciśnieniem pierwotnym (1213 osób) różnice wyniosły 4,25 i 2,53 mmHg, a w metaanalizie 33 RCT (2609 osób) ciśnienie skurczowe było niższe o 3,11 mmHg, wyraźniej przy wysokim spożyciu sodu. W innej metaanalizie RCT u osób z nadciśnieniem (ciśnienie skurczowe niższe o 4,48 mmHg) większe różnice obserwowano przy wysokim spożyciu sodu i bez leków hipotensyjnych. W przeglądzie Cochrane (6 RCT, 483 osoby, 8–16 tygodni) obniżenie ciśnienia skurczowego w metaanalizie 5 badań nie było istotne statystycznie (−11,2 mmHg; 95% CI −25,2 do 2,7) przy dużej niejednorodności.[1–5]

5 metaanaliz RCT (w tym 22, 23 i 33 badań oraz przegląd Cochrane 6 RCT)

Zamienniki soli z potasem: ciśnienie tętnicze

efekt korzystnyumiarkowanadorośli, w dużej części badań z Chin, w tym osoby starsze w domach opieki; zamiennik soli używany zamiast zwykłej soli (żywność, nie suplement)

W przeglądzie Cochrane przy zamiennikach soli o obniżonej zawartości sodu ciśnienie skurczowe było niższe o 4,76 mmHg (20 RCT, 21 414 osób), a rozkurczowe o 2,43 mmHg (umiarkowana pewność dowodów). W metaanalizie sieciowej 34 RCT przy zamiennikach z 25–40% chlorku potasu różnica wyniosła 4,39–4,64 mmHg. W RCT DECIDE-Salt (1612 mieszkańców 48 domów opieki w Chinach, 2 lata) ciśnienie skurczowe było niższe o 7,1 mmHg, a u osób z prawidłowym ciśnieniem nadciśnienie rozwijało się rzadziej (HR 0,60), bez częstszego niedociśnienia. Zamiana soli jednocześnie zmniejsza spożycie sodu i zwiększa spożycie potasu, więc badania te nie wydzielają wpływu samego potasu.[11–14]

2 metaanalizy (26 RCT, n = 34 961; 34 RCT, n = 37 063) + 1 klasterowe RCT (n = 1612) z analizą post hoc

Zamienniki soli z potasem: udar, zdarzenia sercowo-naczyniowe i zgony

efekt korzystnyumiarkowanaosoby po udarze albo w wieku co najmniej 60 lat z nadciśnieniem (wsie w Chinach) oraz osoby starsze w domach opieki

W klasterowym RCT SSaSS (20 995 osób z 600 wsi w Chinach, średnio 4,74 roku) przy zamienniku soli (75% chlorku sodu, 25% chlorku potasu) rzadziej występowały udar (RR 0,86; 95% CI 0,77–0,96), poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe (RR 0,87) i zgony (RR 0,88), a wśród 15 249 osób po udarze ponowny udar (RR 0,86). W DECIDE-Salt zdarzenia sercowo-naczyniowe były rzadsze (HR 0,60), bez różnicy w śmiertelności ogólnej. W metaanalizie 6 RCT śmiertelność ogólna była niższa (RR 0,88; niska pewność dowodów), a w przeglądzie Cochrane zmniejszenie liczby zgonów sercowo-naczyniowych oceniono jako niewielkie; wyniki opierają się głównie na SSaSS i po jego wykluczeniu w metaanalizie sieciowej różnica w śmiertelności ogólnej przestała być istotna statystycznie.[11–13, 15–17]

1 duże klasterowe RCT (SSaSS, n = 20 995) z analizą podgrupy (n = 15 249) + 1 klasterowe RCT (n = 1612) + 3 metaanalizy (16, 26 i 34 RCT)

Ciśnienie tętnicze u osób bez nadciśnienia

niejednoznaczneniskadorośli z prawidłowym ciśnieniem, nieprzyjmujący leków hipotensyjnych

W metaanalizie 15 RCT u osób bez leków hipotensyjnych (917 osób) ciśnienie skurczowe było niższe o 4,7 mmHg w całej grupie i o 6,8 mmHg u osób z nadciśnieniem. W metaanalizie 22 RCT różnicy nie stwierdzono u osób bez nadciśnienia, a w metaanalizie RCT w populacji z prawidłowym ciśnieniem (2024 r.) ciśnienie skurczowe było niższe o 2,34 mmHg przy dawkach do 60 mmol/d.[1, 6, 7]

3 metaanalizy RCT (w tym 15 RCT, n = 917, i 22 RCT, n = 1606)

Udar i choroby sercowo-naczyniowe a spożycie potasu z dietą

efekt korzystnyniskadorośli w prospektywnych badaniach kohortowych (spożycie potasu z dietą, nie suplementy)

W metaanalizie 16 badań kohortowych najwyższe spożycie potasu wiązało się z ryzykiem udaru niższym o 13% (RR 0,87; 95% CI 0,80–0,94), a najniższe ryzyko odnotowano przy ok. 90 mmol na dobę. W metaanalizie 10 badań (268 276 osób) każde dodatkowe 1000 mg/d wiązało się z ryzykiem udaru niższym o 11%. W metaanalizie 11 kohort (127 038 osób) związek dotyczył udaru (RR 0,76), ale nie chorób sercowo-naczyniowych ogółem (RR 0,88; 95% CI 0,70–1,11).[1, 9, 10]

3 metaanalizy badań kohortowych (10–16 badań, do 268 276 osób)

Kości: alkaliczne sole potasu (cytrynian, wodorowęglan)

niejednoznaczneniskakobiety po menopauzie oraz zdrowe osoby starsze bez osteoporozy

W metaanalizie 14 badań cytrynian i wodorowęglan potasu wiązały się z mniejszym wydalaniem wapnia z moczem i niższym markerem resorpcji kości NTX, bez różnic w gęstości mineralnej kości (BMD); w metaanalizie 5 RCT u 401 kobiet po menopauzie niższy był tylko NTX po miesiącu. W RCT u 201 osób powyżej 65. roku życia (60 mEq cytrynianu potasu dziennie przez 24 miesiące) BMD kręgosłupa lędźwiowego było wyższe o 1,7% niż przy placebo, a w RCT u 276 kobiet po menopauzie (2 lata) nie stwierdzono różnic w obrocie kostnym ani BMD.[18–21]

2 metaanalizy (14 badań; 5 RCT, n = 401) + 2 RCT (n = 201 i n = 276)

Stężenie potasu we krwi i hiperkaliemia

efekt niekorzystnyniskauczestnicy badań suplementacji; chorzy z przewlekłą chorobą nerek (CKD) w stadium G3b–4 pod nadzorem lekarza; osoby leczone inhibitorami ACE

W metaanalizie 36 badań suplementacja zwiększała stężenie potasu w surowicy średnio o 0,37 mmol/l. U 191 chorych z CKD (eGFR średnio 31 ml/min/1,73 m², większość przyjmujących inhibitory układu renina-angiotensyna) 40 mmol chlorku potasu dziennie przez 2 tygodnie podniosło stężenie potasu z 4,3 do 4,7 mmol/l, a hiperkaliemia wystąpiła u 11%, częściej u osób starszych. W DECIDE-Salt biochemiczna hiperkaliemia była częstsza przy zamienniku soli, bez niekorzystnych zdarzeń klinicznych, a w opisie dwóch przypadków ciężką hiperkaliemię powiązano z łączeniem zamiennika soli z inhibitorami ACE.[13, 23–25]

1 metaanaliza (36 badań) + 1 badanie u 191 chorych z CKD + 1 klasterowe RCT (n = 1612) + 1 opis 2 przypadków

Kontekst medyczny: kamica nerkowa (cytrynian potasu)

efekt korzystnyniskadorośli z kamicą wapniową (głównie szczawianową), leczeni pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane 7 RCT (477 osób, co najmniej 6 miesięcy) przy solach cytrynianowych (cytrynian potasu, potasowo-sodowy lub potasowo-magnezowy) nowe kamienie powstawały rzadziej niż w grupach kontrolnych (RR 0,26; 95% CI 0,10–0,68). Jakość opisu badań autorzy ocenili jako umiarkowaną do słabej, a rezygnacje z powodu działań niepożądanych były częstsze przy cytrynianach (RR 4,45).[22]

1 przegląd systematyczny Cochrane (7 RCT, n = 477)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach ciśnienia podawano zwykle 30–140 mmol potasu na dobę przez co najmniej 4 tygodnie; ciśnienie skurczowe było niższe o 7,16 mmHg przy spożyciu zwiększonym do 90–120 mmol/d. W metaanalizie zależności dawka–odpowiedź różnica słabła, gdy wydalanie potasu wzrastało o ponad 30 mmol/d, a przy wzroście o ponad ok. 80 mmol/d ciśnienie rosło u osób przyjmujących leki hipotensyjne. Zamienniki soli w SSaSS i DECIDE-Salt zawierały 25% chlorku potasu; w badaniach kości stosowano 18,5–60 mEq cytrynianu potasu dziennie przez 2 lata, a u chorych z CKD 40 mmol chlorku potasu dziennie przez 2 tygodnie.[1, 8, 13, 15, 20, 21, 24]

Bezpieczeństwo

W zestawieniu EFSA (wersja 11, sierpień 2025 r.) potas figuruje wśród składników, dla których nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla dorosłych. W metaanalizie 22 RCT większe spożycie potasu nie wpływało niekorzystnie na czynność nerek ani lipidy krwi, a autorzy metaanalizy 23 RCT nie odnotowali istotnych działań niepożądanych. Suplementacja podnosiła stężenie potasu we krwi, a hiperkaliemię opisywano głównie u chorych z CKD i przy łączeniu zamiennika soli z inhibitorami ACE (obszar „Stężenie potasu we krwi i hiperkaliemia”). W SSaSS poważne zdarzenia niepożądane przypisane hiperkaliemii były podobnie częste w obu grupach (3,35 vs 3,30 na 1000 osobolat), ale wszystkie 26 RCT z przeglądu Cochrane wykluczały osoby, którym zwiększone spożycie potasu może szkodzić. W kamicy nerkowej rezygnacje z powodu działań niepożądanych (głównie żołądkowo-jelitowych) były częstsze po cytrynianach.[1, 2, 11, 15, 22–25]

Ograniczenia dowodów

Metaanalizy suplementacji obejmują głównie niewielkie badania, często krzyżowe, u osób z nadciśnieniem, z dużą niejednorodnością; danych dla wysokich dawek jest mało. Związek potasu z udarem pochodzi z obserwacyjnych badań diety, nie suplementów. Wyniki zamienników soli łączą efekt mniejszego spożycia sodu i większego spożycia potasu, pochodzą głównie z Chin i z jednego dużego badania, co według autorów metaanaliz ogranicza ich uogólnianie. Cytowane prace nie obejmują kobiet w ciąży, a osoby z ryzykiem hiperkaliemii były zwykle wykluczane.[5, 8–12, 17]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Effect of increased potassium intake on cardiovascular risk factors and disease: systematic review and meta-analyses. BMJ (Clinical research ed.), 2013. PubMed 23558164 · DOI
  2. metaanaliza Oral potassium supplementation for management of essential hypertension: A meta-analysis of randomized controlled trials. PloS one, 2017. PubMed 28419159 · DOI
  3. metaanaliza Effects of oral potassium on blood pressure. Meta-analysis of randomized controlled clinical trials. JAMA, 1997. PubMed 9168293 · DOI
  4. przegląd systematyczny z metaanalizą The effect of potassium supplementation on blood pressure in hypertensive subjects: A systematic review and meta-analysis. International journal of cardiology, 2017. PubMed 28024910 · DOI
  5. przegląd systematyczny z metaanalizą Potassium supplementation for the management of primary hypertension in adults. The Cochrane database of systematic reviews, 2006. PubMed 16856053 · DOI
  6. metaanaliza Daily potassium intake and sodium-to-potassium ratio in the reduction of blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of hypertension, 2015. PubMed 26039623 · DOI
  7. przegląd systematyczny z metaanalizą Magnesium and Potassium Supplementation for Systolic Blood Pressure Reduction in the General Normotensive Population: A Systematic Review and Subgroup Meta-Analysis for Optimal Dosage and Treatment Length. Nutrients, 2024. PubMed 39519450 · DOI
  8. metaanaliza zależności dawka–odpowiedź Potassium Intake and Blood Pressure: A Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 2020. PubMed 32500831 · DOI
  9. metaanaliza badań kohortowych Meta-Analysis of Potassium Intake and the Risk of Stroke. Journal of the American Heart Association, 2016. PubMed 27792643 · DOI
  10. metaanaliza badań kohortowych Dietary potassium intake and risk of stroke: a dose-response meta-analysis of prospective studies. Stroke, 2011. PubMed 21799170 · DOI
  11. przegląd systematyczny z metaanalizą Replacing salt with low-sodium salt substitutes (LSSS) for cardiovascular health in adults, children and pregnant women. The Cochrane database of systematic reviews, 2022. PubMed 35944931 · DOI
  12. metaanaliza sieciowa Comparative effects of salt substitutes on blood pressure, cardiovascular events and mortality: a systematic review and network meta-analysis. BMC medicine, 2026. PubMed 41578335 · DOI
  13. RCT (klasterowe) Salt substitution and salt-supply restriction for lowering blood pressure in elderly care facilities: a cluster-randomized trial. Nature medicine, 2023. PubMed 37055566 · DOI
  14. analiza post hoc RCT Effect of a Salt Substitute on Incidence of Hypertension and Hypotension Among Normotensive Adults. Journal of the American College of Cardiology, 2024. PubMed 38355240 · DOI
  15. RCT (klasterowe) Effect of Salt Substitution on Cardiovascular Events and Death. The New England journal of medicine, 2021. PubMed 34459569 · DOI
  16. analiza podgrupy RCT Salt Substitution and Recurrent Stroke and Death: A Randomized Clinical Trial. JAMA cardiology, 2025. PubMed 39908026 · DOI
  17. przegląd systematyczny z metaanalizą Long-Term Effect of Salt Substitution for Cardiovascular Outcomes : A Systematic Review and Meta-analysis. Annals of internal medicine, 2024. PubMed 38588546 · DOI
  18. metaanaliza The effect of supplementation with alkaline potassium salts on bone metabolism: a meta-analysis. Osteoporosis international : a journal established as result of cooperation between the European Foundation for Osteoporosis and the National Osteoporosis Foundation of the USA, 2015. PubMed 25572045 · DOI
  19. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of Potassium Citrate Supplementation on Bone Turnover Markers in Postmenopausal Women: A GRADE-Assessed Systematic Review, Meta-analysis and Trial Sequential Analysis. Calcified tissue international, 2026. PubMed 42423994 · DOI
  20. RCT Effect of potassium citrate on bone density, microarchitecture, and fracture risk in healthy older adults without osteoporosis: a randomized controlled trial. The Journal of clinical endocrinology and metabolism, 2013. PubMed 23162100 · DOI
  21. RCT Effect of potassium citrate supplementation or increased fruit and vegetable intake on bone metabolism in healthy postmenopausal women: a randomized controlled trial. The American journal of clinical nutrition, 2008. PubMed 18689384 · DOI
  22. przegląd systematyczny z metaanalizą Citrate salts for preventing and treating calcium containing kidney stones in adults. The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26439475 · DOI
  23. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of potassium supplementation on plasma aldosterone: a systematic review and meta-analysis in humans. Journal of hypertension, 2024. PubMed 38780173 · DOI
  24. analiza fazy wstępnej badania klinicznego Effects of Short-Term Potassium Chloride Supplementation in Patients with CKD. Journal of the American Society of Nephrology : JASN, 2022. PubMed 35609996 · DOI
  25. opis przypadków Severe hyperkalaemia due to the concomitant use of salt substitutes and ACE inhibitors in hypertension: a potentially life threatening interaction. Journal of human hypertension, 1999. PubMed 10516744 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.