Co mówią badania

Czarnuszka siewna (Nigella sativa): co mówią badania naukowe

Czarnuszkę siewną (olej lub sproszkowane nasiona) badano głównie pod kątem lipidów, glikemii, ciśnienia i masy ciała, a u chorych w astmie, alergicznym nieżycie nosa i stłuszczeniu wątroby. W metaanalizach RCT stwierdzono niższy cholesterol LDL, glukozę, HbA1c i ciśnienie oraz nieco niższą masę ciała, przy dużej niejednorodności krótkich badań i różnej zawartości tymochinonu w preparatach.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
8efekt korzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Czarnuszka siewna (Nigella sativa) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Profil lipidowy (cholesterol, triglicerydy)dorośli z różnych populacji, w tym chorzy na cukrzycę typu 2 (pod nadzorem lekarza)3 metaanalizy RCT (17, 34 i 79 badań ilościowych) + 1 metaanaliza u chorych na cukrzycę typu 2 (16 RCT)efekt korzystnyumiarkowanaGlikemia (glukoza na czczo, HbA1c)dorośli, głównie z cukrzycą typu 2 lub innymi chorobami metabolicznymi (osoby chore pod nadzorem lekarza)3 metaanalizy (17 RCT, 16 RCT i 31 badań) + 1 RCT z samym tymochinonem (n = 60)efekt korzystnyumiarkowanaCiśnienie tętniczedorośli z prawidłowym lub podwyższonym ciśnieniem oraz osoby z chorobami metabolicznymi3 metaanalizy RCT (w tym 11 RCT, n = 860, oraz 31 badań, n = 2145)efekt korzystnyumiarkowanaMasa ciała i BMIdorośli, w tym z nadwagą lub otyłością i chorobami metabolicznymi3 metaanalizy (13 RCT, 16 RCT u chorych na cukrzycę typu 2 i 31 badań) + 1 metaanaliza sieciowa (111 RCT, 18 suplementów)efekt korzystnyumiarkowanaMarkery stanu zapalnego (CRP, TNF-α, IL-6)dorośli z różnych populacji2 metaanalizy RCT (20 i 79 badań ilościowych)efekt korzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: astmachorzy na astmę leczeni standardowo (w jednym RCT z wziewnym leczeniem podtrzymującym); czarnuszka jako dodatek do leczenia pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (4 RCT) + 2 RCT (n = 80 i n = 76)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: alergiczny nieżyt nosaosoby z objawami alergicznego (m.in. sezonowego) nieżytu nosa (w nowszym RCT dorośli w wieku 18–60 lat), pod nadzorem lekarza2 RCT (n = 65 i n = 66)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD)dorośli z NAFLD, pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (5 RCT, n = 358) + 1 RCT (n = 120)efekt korzystnyniska

Podstawowe informacje

Czarnuszka siewna (Nigella sativa L.) to roślina z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae); jej nasiona (ang. black seed, black cumin) są przyprawą i tradycyjnym surowcem zielarskim. Za główny związek czynny uważa się tymochinon (thymoquinone, TQ), obecny przede wszystkim w lotnej frakcji oleju z nasion.

W badaniach u ludzi stosowano olej z nasion (m.in. w kapsułkach), sproszkowane nasiona, olej standaryzowany na tymochinon albo sam tymochinon; ponieważ olej i proszek dawały różne wyniki, postać podajemy tam, gdzie wymieniają ją abstrakty.

Wyniki badań

Profil lipidowy (cholesterol, triglicerydy)

efekt korzystnyumiarkowanadorośli z różnych populacji, w tym chorzy na cukrzycę typu 2 (pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 17 RCT z placebo czarnuszka wiązała się z niższym cholesterolem całkowitym (WMD −15,65 mg/dl), LDL (−14,10 mg/dl) i triglicerydami (−20,64 mg/dl), bez zmiany HDL; spadek TC i LDL był większy po oleju niż po proszku, a wzrost HDL odnotowano tylko po proszku. W metaanalizie 34 badań (2278 osób) stwierdzono niższe TC, TG i LDL oraz wyższy HDL, podobnie jak w przeglądzie 82 badań (5026 osób). U chorych na cukrzycę typu 2 (16 RCT) cholesterol całkowity był niższy o 18,80 mg/dl, a LDL o 19,53 mg/dl, bez różnic w TG i HDL.[1–4]

3 metaanalizy RCT (17, 34 i 79 badań ilościowych) + 1 metaanaliza u chorych na cukrzycę typu 2 (16 RCT)

Glikemia (glukoza na czczo, HbA1c)

efekt korzystnyumiarkowanadorośli, głównie z cukrzycą typu 2 lub innymi chorobami metabolicznymi (osoby chore pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 17 RCT czarnuszka wiązała się z niższą glukozą na czczo (WMD −9,93 mg/dl), glukozą poposiłkową (−14,79 mg/dl) i HbA1c (−0,57%), z większą różnicą glukozy na czczo po oleju niż po proszku. U chorych na cukrzycę typu 2 (16 RCT) glukoza na czczo była niższa o 21,43 mg/dl, a HbA1c o 0,44, bez różnic w glukozie 2 godziny po posiłku, insulinie i HOMA; w 31 badaniach u osób z chorobami metabolicznymi różnice wyniosły −18,62 mg/dl i −0,56. W 90-dniowym badaniu u 60 chorych tymochinon (50 lub 100 mg/d) z metforminą wiązał się ze spadkiem HbA1c z 7,2 do 6,7–6,8, a sama metformina z 7,3 do 7,1.[4–7]

3 metaanalizy (17 RCT, 16 RCT i 31 badań) + 1 RCT z samym tymochinonem (n = 60)

Ciśnienie tętnicze

efekt korzystnyumiarkowanadorośli z prawidłowym lub podwyższonym ciśnieniem oraz osoby z chorobami metabolicznymi

W metaanalizie 11 RCT (860 osób, średnio 8,3 tygodnia) ciśnienie skurczowe było niższe o 3,26 mmHg, a rozkurczowe o 2,80 mmHg niż w grupach kontrolnych; korzystniej wypadł proszek niż olej, ale w metaregresji spadek ciśnienia skurczowego nie zależał od dawki, czasu ani rodzaju preparatu. W aktualizacji z 2023 r. różnice wyniosły −3,06 i −2,69 mmHg przy bardzo dużej niejednorodności (I² 84,7% i 97,3%), a u osób z chorobami metabolicznymi −3,25 i −2,75 mmHg.[6, 8, 9]

3 metaanalizy RCT (w tym 11 RCT, n = 860, oraz 31 badań, n = 2145)

Masa ciała i BMI

efekt korzystnyumiarkowanadorośli, w tym z nadwagą lub otyłością i chorobami metabolicznymi

W metaanalizie 13 RCT (875 osób) masa ciała była niższa o 1,76 kg (10 badań; I² 87,4%), a BMI o 0,85 kg/m² (11 badań), bez istotnej różnicy obwodu talii. W metaanalizie sieciowej 111 RCT u dorosłych z nadwagą lub otyłością czarnuszka wiązała się z niewielkim spadkiem masy ciała (MD −2,09 kg) przy umiarkowanej pewności dowodów. U osób z chorobami metabolicznymi różnica wyniosła −1,59 kg, bez zmian obwodu talii i WHR, natomiast u chorych na cukrzycę typu 2 (16 RCT) masa ciała i BMI nie różniły się istotnie.[4, 6, 10, 11]

3 metaanalizy (13 RCT, 16 RCT u chorych na cukrzycę typu 2 i 31 badań) + 1 metaanaliza sieciowa (111 RCT, 18 suplementów)

Markery stanu zapalnego (CRP, TNF-α, IL-6)

efekt korzystnyniskadorośli z różnych populacji

W metaanalizie 20 RCT (1086 osób) stwierdzono niższe CRP (SMD −2,28) i TNF-α (SMD −1,21), bez istotnej różnicy IL-6 (SMD −1,13; 95% CI −2,72 do 0,46). W przeglądzie 82 badań opisano niższe CRP, hs-CRP, IL-6, TNF-α oraz cząsteczek adhezyjnych ICAM-1 i VCAM-1.[3, 12]

2 metaanalizy RCT (20 i 79 badań ilościowych)

Kontekst medyczny: astma

efekt korzystnyniskachorzy na astmę leczeni standardowo (w jednym RCT z wziewnym leczeniem podtrzymującym); czarnuszka jako dodatek do leczenia pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 4 RCT czarnuszka wiązała się z wyższym wynikiem testu kontroli astmy (ACT; SMD 0,50) i FEV1 (SMD 1,84; 95% CI 0,07–3,60), bez różnic w PEF, IL-4 i IFN-γ. W RCT z podwójnie ślepą próbą (80 osób, olej 500 mg dwa razy dziennie przez 4 tygodnie) wynik ACT był wyższy niż po placebo (21,1 vs 19,6), a liczba eozynofilów we krwi spadła, bez istotnej zmiany FEV1. W badaniu z pojedynczo ślepą próbą (76 osób, 1 lub 2 g/d przez 3 miesiące) FEV1 wzrósł przy 2 g/d, a zaostrzenia były rzadsze przy 1 g/d.[13–15]

1 metaanaliza (4 RCT) + 2 RCT (n = 80 i n = 76)

Kontekst medyczny: alergiczny nieżyt nosa

efekt korzystnyniskaosoby z objawami alergicznego (m.in. sezonowego) nieżytu nosa (w nowszym RCT dorośli w wieku 18–60 lat), pod nadzorem lekarza

W RCT u 65 dorosłych olej standaryzowany na 5% tymochinonu (250 mg z 2,5 mg piperyny dwa razy dziennie przez 15 dni) wiązał się z większym spadkiem punktowej oceny objawów nosowych i ocznych niż placebo, bez różnicy w stężeniu IgE. W starszym badaniu z placebo (66 osób, olej przez 30 dni) opisano mniejsze przekrwienie nosa, świąd, wyciek i kichanie w pierwszych 2 tygodniach, bez podania dawki i wielkości różnic.[16, 17]

2 RCT (n = 65 i n = 66)

Kontekst medyczny: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD)

efekt korzystnyniskadorośli z NAFLD, pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 5 RCT (358 osób) czarnuszka wiązała się z niższymi ALT, AST, glukozą na czczo i hs-CRP, wyższym HDL oraz mniejszym stopniem stłuszczenia wątroby niż placebo, bez różnic w TC, LDL, TG, insulinie i TNF-α. W RCT u 120 chorych standaryzowany olej (2,5 ml co 12 godzin przez 3 miesiące) wiązał się z mniejszym stłuszczeniem w USG oraz większym spadkiem ALT (32,6% vs 14,2%) i AST (29,4% vs 12,3%) niż placebo.[18, 19]

1 metaanaliza (5 RCT, n = 358) + 1 RCT (n = 120)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W przeglądzie 82 badań stosowano 200–4600 mg czarnuszki na dobę przez 1–48 tygodni. W astmie podawano olej 500 mg dwa razy dziennie albo 1–2 g/d czarnuszki, w NAFLD olej 2,5 ml co 12 godzin, a w alergicznym nieżycie nosa olej z 5% tymochinonu 250 mg dwa razy dziennie. U chorych na cukrzycę typu 2 istotne różnice HbA1c i LDL stwierdzono w podgrupach z dawką powyżej 1 g/d i z olejem. Sam tymochinon badano w dawce 50–100 mg/d, a olej z 5% tymochinonu 200 mg/d, oba przez 90 dni.[3, 4, 7, 14–16, 19, 21]

Bezpieczeństwo

Zestawienie górnych limitów spożycia EFSA (UL) nie obejmuje czarnuszki ani tymochinonu. W metaanalizie 19 RCT stwierdzono niższą fosfatazę zasadową (ALP) i azot mocznikowy (BUN), ale w 3 badaniach z analizą skorygowaną kreatynina była istotnie wyższa (WMD 0,07), a według autorów dawki powyżej 2000 mg/d wiązały się ze wzrostem BUN. W RCT u 70 zdrowych osób olej z 5% tymochinonu (200 mg/d przez 90 dni) nie zmienił parametrów wątrobowych i nerkowych ani nie wywołał poważnych działań niepożądanych; w badaniu NAFLD nie odnotowano działań niepożądanych, a w badaniu alergicznego nieżytu nosa istotnych zmian parametrów wątrobowych i nerkowych. Olej stosowany na skórę opisano jako przyczynę ciężkich reakcji skórnych (seria 8 przypadków). W badaniu in vitro tymochinon hamował CYP2C9 metabolizujący warfarynę; według modelu autorów interakcja jest możliwa powyżej 18 mg tymochinonu lub 1 g czarnuszki albo oleju na dobę. Opisano duży krwiak u chorego przyjmującego 2000 mg oleju na dobę z dwoma lekami przeciwpłytkowymi i chemioterapią (związek możliwy). Według autorów analizy produktów handlowych, na podstawie piśmiennictwa, bezpieczna dawka tymochinonu wydaje się wynosić poniżej 48,6 mg na dobę u dorosłych. Cytowane prace nie obejmują kobiet w ciąży i karmiących.[16, 19–25]

Ograniczenia dowodów

Zawartość tymochinonu w 11 produktach handlowych wynosiła od 3,08 do 809,4 mg/100 g, a według autorów badania fazy I wcześniej badano klinicznie oleje o zawartości tymochinonu poniżej 1%. Wyniki zależały od postaci (olej lub proszek z nasion). Niejednorodność była duża (I² do 97,3%), badania trwały zwykle kilka tygodni, a część metaanaliz podaje tylko SMD, bez jednostek klinicznych. Metaanalizy obejmują w dużej mierze te same badania, więc nie są od siebie niezależne. Autorzy metaanalizy u osób z chorobami metabolicznymi zwracają uwagę na zróżnicowaną jakość badań; pewność dowodów oceniono jako umiarkowaną dla masy ciała, a abstrakty przeglądów z oceną GRADE nie podają jej dla lipidów, glikemii i ciśnienia. Badania astmy i alergicznego nieżytu nosa były małe i krótkie, a sam tymochinon oceniano w jednym badaniu bez placebo. Cytowane prace dotyczą wskaźników pośrednich, a nie zdarzeń sercowo-naczyniowych.[1–3, 5–9, 11, 12, 14–16, 21, 25]

Źródła

  1. metaanaliza Nigella sativa (black seed) effects on plasma lipid concentrations in humans: A systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Pharmacological research, 2016. PubMed 26875640 · DOI
  2. metaanaliza Effects of Nigella sativa supplementation on lipid profiles in adults: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical nutrition ESPEN, 2024. PubMed 38777430 · DOI
  3. przegląd systematyczny z metaanalizą Does Nigella sativa supplementation improve cardiovascular disease risk factors? A comprehensive GRADE-assessed systematic review and dose-response meta-analysis of 82 randomized controlled trials. Pharmacological research, 2025. PubMed 40714301 · DOI
  4. metaanaliza Effects of black seed (Nigella sativa L.) on cardiometabolic indices in type 2 diabetic patients: A systematic review and meta-analysis of RCTs. Complementary therapies in medicine, 2025. PubMed 40210172 · DOI
  5. metaanaliza Effect of Nigella sativa (black seed) supplementation on glycemic control: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Phytotherapy research : PTR, 2019. PubMed 30873688 · DOI
  6. metaanaliza The Effect of Nigella sativa Supplementation on Cardiometabolic Health in Patients With Metabolic Diseases: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis. Endocrinology, diabetes & metabolism, 2026. PubMed 41858302 · DOI
  7. RCT (bez placebo, z badaniem na myszach) Thymoquinone with Metformin Decreases Fasting, Post Prandial Glucose, and HbA1c in Type 2 Diabetic Patients. Drug research, 2021. PubMed 33684953 · DOI
  8. metaanaliza A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials investigating the effects of supplementation with Nigella sativa (black seed) on blood pressure. Journal of hypertension, 2016. PubMed 27512971 · DOI
  9. metaanaliza Antihypertensive effects of Nigella sativa supplementation: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytotherapy research : PTR, 2023. PubMed 37341696 · DOI
  10. metaanaliza Effect of Nigella sativa supplementation on obesity indices: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in medicine, 2018. PubMed 29857879 · DOI
  11. metaanaliza sieciowa Comparative effects of nutraceuticals on body weight in adults with overweight or obesity: A systematic review and network meta-analysis of 111 randomized clinical trials. Pharmacological research, 2023. PubMed 37778464 · DOI
  12. metaanaliza The effect of Nigella sativa (black seed) on biomarkers of inflammation and oxidative stress: an updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Inflammopharmacology, 2023. PubMed 37036558 · DOI
  13. metaanaliza The influence of Nigella sativa for asthma control: A meta-analysis. The American journal of emergency medicine, 2020. PubMed 31892440 · DOI
  14. RCT Nigella sativa Supplementation Improves Asthma Control and Biomarkers: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Phytotherapy research : PTR, 2017. PubMed 28093815 · DOI
  15. RCT Effect of Nigella sativa supplementation on lung function and inflammatory mediatorsin partly controlled asthma: a randomized controlled trial. Annals of Saudi medicine, 2017. PubMed 28151459 · DOI
  16. RCT A randomized, double-blind, placebo-controlled study to evaluate the benefits of a standardized Nigella sativa oil containing 5% thymoquinone in reducing the symptoms of seasonal allergy. Medicine, 2024. PubMed 39121267 · DOI
  17. RCT Herbal treatment of allergic rhinitis: the use of Nigella sativa. American journal of otolaryngology, 2011. PubMed 20947211 · DOI
  18. metaanaliza Effect of Nigella sativa in the treatment of nonalcoholic fatty liver disease: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytotherapy research : PTR, 2021. PubMed 33728708 · DOI
  19. RCT Standardized Nigella sativa seed oil ameliorates hepatic steatosis, aminotransferase and lipid levels in non-alcoholic fatty liver disease: A randomized, double-blind and placebo-controlled clinical trial. Journal of ethnopharmacology, 2019. PubMed 30639231 · DOI
  20. metaanaliza The effect of Nigella sativa on the measures of liver and kidney parameters: A systematic review and meta-analysis of randomized-controlled trials. Pharmacological research, 2020. PubMed 32201245 · DOI
  21. RCT (badanie bezpieczeństwa fazy I) A phase I clinical trial to evaluate the safety of thymoquinone-rich black cumin oil (BlaQmax®) on healthy subjects: Randomized, double-blinded, placebo-controlled prospective study. Toxicology reports, 2022. PubMed 36518481 · DOI
  22. seria przypadków Nigella Sativa (Black Cumin) Oil: A Case Report and Analysis Exploring Severe Cutaneous Manifestations and Implications for Patient Care. The Journal of clinical and aesthetic dermatology, 2024. PubMed 39759250
  23. badanie in vitro z modelowaniem interakcji Potential food-drug interaction risk of thymoquinone with warfarin. Chemico-biological interactions, 2022. PubMed 35921950 · DOI
  24. opis przypadku Extensive Subcutaneous Hematoma in a Patient Receiving Nigella sativa Oil, Dual Antiplatelet Therapy, and Oxaliplatin-Based Chemotherapy: A Case Report. Hospital pharmacy, 2026. PubMed 42682876 · DOI
  25. analiza laboratoryjna produktów handlowych Screening of Thymoquinone Content in Commercial Nigella sativa Products to Identify a Promising and Safe Study Medication. Nutrients, 2022. PubMed 36079759 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.