Co mówią badania

Niacyna (witamina B3: kwas nikotynowy, nikotynamid): co mówią badania naukowe

Niacynę (witaminę B3) badano głównie jako lek na zaburzenia lipidowe (kwas nikotynowy, zwykle 1,5–2 g na dobę), a nikotynamid w chemoprewencji nieczerniakowych nowotworów skóry. Kwas nikotynowy korzystnie zmieniał stężenia lipidów, ale u osób przyjmujących statyny nie zmniejszył liczby zawałów, udarów ani zgonów i wiązał się z częstszą cukrzycą; wyniki dla nikotynamidu są niespójne.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
2efekt korzystny
1brak efektu
3niejednoznaczne
2efekt niekorzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Niacyna (witamina B3: kwas nikotynowy, nikotynamid) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Glikemia i ryzyko cukrzycy (kwas nikotynowy)dorośli bez cukrzycy oraz chorzy na cukrzycę typu 2 w badaniach leczenia zaburzeń lipidowych (pod nadzorem lekarza)3 metaanalizy RCT (w tym 11 RCT, n = 26 340; 8 RCT, n = 2110) + 1 analiza dużego RCT (n = 25 673)efekt niekorzystnyumiarkowanaDziałania niepożądane kwasu nikotynowego: zaczerwienienie skóry, wątroba, mięśniedorośli z hipercholesterolemią lub chorobą sercowo-naczyniową przyjmujący kwas nikotynowy w dawkach 0,5–3 g/d (pod nadzorem lekarza)1 przegląd systematyczny z metaanalizą (47 badań) + 1 przegląd Cochrane (17 RCT, n = 33 539) + 2 analizy dużego RCT (n = 25 673) + 1 małe RCT (n = 46)efekt niekorzystnyumiarkowana
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: profil lipidowy (kwas nikotynowy)dorośli z dyslipidemią lub chorobą układu krążenia, w nowszych badaniach zwykle przyjmujący statyny; leczenie pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (30 RCT, n = 4749; 14 RCT, n = 9013) + 1 duże RCT (AIM-HIGH, n = 3414)efekt korzystnywysokaKontekst medyczny: zawał, udar i zgony u osób przyjmujących statynydorośli z chorobą sercowo-naczyniową lub dużym ryzykiem, w większości leczeni statynami; leczenie pod nadzorem lekarza1 przegląd Cochrane (23 RCT, n = 39 195) + 1 metaanaliza (39 RCT leków podnoszących HDL, n = 117 411) + 2 duże RCT (n = 3414 i n = 25 673)brak efektuumiarkowanaKontekst medyczny: nieczerniakowe nowotwory skóry (nikotynamid)osoby po co najmniej dwóch nieczerniakowych nowotworach skóry w ciągu 5 lat, w tym biorcy przeszczepów narządów; chemoprewencja pod nadzorem lekarza2 RCT fazy 3 (n = 386 i n = 158) + 2 metaanalizy (5 RCT, n = 552; 4 badania) + 1 retrospektywna kohorta (n = 33 822)niejednoznaczneumiarkowanaKontekst medyczny: fosforany we krwi u dializowanychosoby z niewydolnością nerek leczone dializami, z hiperfosfatemią; leczenie pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (5 RCT, n = 230) + 1 RCT fazy 3 (NOPHOS, n = 722)niejednoznaczneumiarkowanaKontekst medyczny: starsze badania bez statynmężczyźni po zawale serca i inne osoby z chorobą wieńcową leczone przed upowszechnieniem statyn; leczenie pod nadzorem lekarza1 duże badanie kontrolowane placebo (Coronary Drug Project, n = 8341) + 2 metaanalizy (analizy podgrup bez statyn)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: jaskra (nikotynamid)osoby z jaskrą, równolegle leczone standardowo; pod nadzorem lekarza okulisty1 przegląd systematyczny (8 badań u ludzi) + 1 RCT krzyżowe (n = 57)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Niacyna (witamina B3, dawniej witamina PP) to wspólna nazwa kwasu nikotynowego i nikotynamidu (amidu kwasu nikotynowego, niacynamidu). Nikotynamid jest prekursorem NAD+ i uczestniczy w przemianach energetycznych komórek, a w badaniach skóry opisywano jego udział w naprawie uszkodzeń DNA wywołanych promieniowaniem UV; powstaje w organizmie także z tryptofanu, a w żywności występuje m.in. w rybach, mięsie, zbożach i nabiale. Referencyjna wartość spożycia (RWS) według rozporządzenia UE 1169/2011 wynosi 16 mg niacyny na dobę.

Formy różnią się zakresem badań i bezpieczeństwem, a górny tolerowany poziom spożycia (UL) ustalono dla nich osobno. Kwas nikotynowy (w badaniach kardiologicznych nazywany po prostu niacyną) w dawkach farmakologicznych obniżał cholesterol LDL i triglicerydy oraz podnosił HDL; stosowano go jako lek. Nikotynamid badano głównie w dermatologii, nefrologii i okulistyce. Dawki w opisanych badaniach wielokrotnie przekraczają RWS.

Wyniki badań

Glikemia i ryzyko cukrzycy (kwas nikotynowy)

efekt niekorzystnyumiarkowanadorośli bez cukrzycy oraz chorzy na cukrzycę typu 2 w badaniach leczenia zaburzeń lipidowych (pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 11 RCT (26 340 osób bez cukrzycy, średnio 3,6 roku) niacyna wiązała się z częstszym rozpoznaniem cukrzycy (RR 1,34; 95% CI 1,21–1,49): 1 dodatkowy przypadek na 43 osoby leczone przez 5 lat. W HPS2-THRIVE ryzyko nowej cukrzycy było wyższe (HR 1,32), a u 8299 chorych na cukrzycę częstsze były poważne zaburzenia jej kontroli (HR 1,56). U chorych na cukrzycę typu 2 w metaanalizie 8 RCT (2110 osób) glukoza i HbA1c nie zmieniły się istotnie, a w innej metaanalizie glukoza na czczo była nieco wyższa przy długotrwałym leczeniu.[9–12]

3 metaanalizy RCT (w tym 11 RCT, n = 26 340; 8 RCT, n = 2110) + 1 analiza dużego RCT (n = 25 673)

Działania niepożądane kwasu nikotynowego: zaczerwienienie skóry, wątroba, mięśnie

efekt niekorzystnyumiarkowanadorośli z hipercholesterolemią lub chorobą sercowo-naczyniową przyjmujący kwas nikotynowy w dawkach 0,5–3 g/d (pod nadzorem lekarza)

Najczęściej opisywanym działaniem niepożądanym kwasu nikotynowego jest zaczerwienienie skóry (flushing); w przeglądzie Cochrane osoby przyjmujące niacynę częściej przerywały leczenie z powodu działań niepożądanych (RR 2,17; 95% CI 1,70–2,77). W HPS2-THRIVE około jednej trzeciej z 38 369 osób wykluczono już w fazie wstępnej, głównie z powodu działań niepożądanych, a po randomizacji częstsze były miopatia (RR 4,4), poważne krwawienia (HR 1,38) i zakażenia (HR 1,22). W RCT u 46 osób (dawki do 3000 mg/d) uszkodzenie wątroby wystąpiło u 52% osób przyjmujących postać o przedłużonym uwalnianiu i u żadnej z postacią o natychmiastowym uwalnianiu.[5, 10, 13, 14, 24]

1 przegląd systematyczny z metaanalizą (47 badań) + 1 przegląd Cochrane (17 RCT, n = 33 539) + 2 analizy dużego RCT (n = 25 673) + 1 małe RCT (n = 46)

Kontekst medyczny: profil lipidowy (kwas nikotynowy)

efekt korzystnywysokadorośli z dyslipidemią lub chorobą układu krążenia, w nowszych badaniach zwykle przyjmujący statyny; leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 30 RCT (4749 osób) kwas nikotynowy obniżał cholesterol całkowity o 10%, triglicerydy o 20% i cholesterol LDL o 14%, a cholesterol HDL podnosił o 16%. W metaanalizie 14 RCT z placebo (9013 osób) postać o przedłużonym uwalnianiu obniżała stężenie lipoproteiny(a) średnio o 22,90%. W AIM-HIGH (1500–2000 mg/d dodane do simwastatyny) po 2 latach mediana HDL wzrosła z 35 do 42 mg/dl, a triglicerydy spadły ze 164 do 122 mg/dl.[1–3]

2 metaanalizy (30 RCT, n = 4749; 14 RCT, n = 9013) + 1 duże RCT (AIM-HIGH, n = 3414)

Kontekst medyczny: zawał, udar i zgony u osób przyjmujących statyny

brak efektuumiarkowanadorośli z chorobą sercowo-naczyniową lub dużym ryzykiem, w większości leczeni statynami; leczenie pod nadzorem lekarza

AIM-HIGH (3414 osób z chorobą miażdżycową, 1500–2000 mg/d) przerwano po średnio 3 latach z powodu braku skuteczności (złożony punkt końcowy: 16,4% vs 16,2%). W HPS2-THRIVE (25 673 osoby, 2 g/d z laropiprantem, mediana 3,9 roku) poważne zdarzenia naczyniowe wystąpiły u 13,2% vs 13,7% osób (RR 0,96; 95% CI 0,90–1,03). W przeglądzie Cochrane (23 RCT, 39 195 osób, w części badań bez statyn) niacyna nie zmieniła śmiertelności ogólnej (RR 1,05; 95% CI 0,97–1,12; pewność dowodów według autorów wysoka) ani liczby zawałów (RR 0,93; pewność umiarkowana) i udarów (RR 0,95; pewność niska); w metaanalizie 39 RCT leków podnoszących HDL, w badaniach z udziałem osób przyjmujących statyny, zawały niezakończone zgonem po niacynie występowały podobnie często (OR 0,96; 95% CI 0,85–1,09).[3–6]

1 przegląd Cochrane (23 RCT, n = 39 195) + 1 metaanaliza (39 RCT leków podnoszących HDL, n = 117 411) + 2 duże RCT (n = 3414 i n = 25 673)

Kontekst medyczny: nieczerniakowe nowotwory skóry (nikotynamid)

niejednoznaczneumiarkowanaosoby po co najmniej dwóch nieczerniakowych nowotworach skóry w ciągu 5 lat, w tym biorcy przeszczepów narządów; chemoprewencja pod nadzorem lekarza

W RCT ONTRAC (386 osób, nikotynamid 500 mg dwa razy dziennie przez 12 miesięcy) nowych raków podstawnokomórkowych i kolczystokomórkowych skóry było o 23% mniej niż po placebo (95% CI 4–38), a zmian rogowacenia słonecznego o 11–20% mniej; po odstawieniu korzyści nie stwierdzono. W RCT u 158 biorców przeszczepów liczba nowych raków nie różniła się (207 vs 210). Metaanalizy dały sprzeczne wyniki (RR 0,50; 95% CI 0,29–0,85 w 5 RCT oraz RR 0,82; 95% CI 0,61–1,12 po połączeniu osób z prawidłową i obniżoną odpornością), a w retrospektywnej kohorcie (33 822 pacjentów) ryzyko było niższe o 14%.[15–19]

2 RCT fazy 3 (n = 386 i n = 158) + 2 metaanalizy (5 RCT, n = 552; 4 badania) + 1 retrospektywna kohorta (n = 33 822)

Kontekst medyczny: fosforany we krwi u dializowanych

niejednoznaczneumiarkowanaosoby z niewydolnością nerek leczone dializami, z hiperfosfatemią; leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 5 RCT (230 dializowanych) kwas nikotynowy i nikotynamid obniżały stężenie fosforu w surowicy (WMD −0,88; 95% CI −1,19 do −0,57), przy częstszym zaczerwienieniu skóry po kwasie nikotynowym (RR 33) i małopłytkowości po nikotynamidzie (RR 2,82; niska pewność). W RCT NOPHOS (722 osoby, nikotynamid o zmodyfikowanym uwalnianiu 250–1500 mg/d dodany do leków wiążących fosforany) fosforany były niższe po 24 tygodniach (różnica −0,39 mg/dl), ale nie po 52 tygodniach, a małopłytkowość, świąd, niedokrwistość i biegunka występowały częściej niż po placebo.[20, 21]

1 metaanaliza (5 RCT, n = 230) + 1 RCT fazy 3 (NOPHOS, n = 722)

Kontekst medyczny: starsze badania bez statyn

efekt korzystnyniskamężczyźni po zawale serca i inne osoby z chorobą wieńcową leczone przed upowszechnieniem statyn; leczenie pod nadzorem lekarza

W Coronary Drug Project (8341 mężczyzn po zawale, lata 1966–1975) niacyna zmniejszyła liczbę ponownych zawałów niezakończonych zgonem, bez wpływu na śmiertelność w czasie badania; po średnio 15 latach zmarło 52,0% osób z grupy niacyny i 58,2% z grupy placebo. W metaanalizie 39 RCT w badaniach bez statyn takie zawały były rzadsze (OR 0,69; 95% CI 0,56–0,85). W innej metaanalizie (35 760 osób) rzadszy ostry zespół wieńcowy i udar przy monoterapii bez statyn (RR 0,74) wynikały głównie z 2 badań z lat 70. i 80.[6–8]

1 duże badanie kontrolowane placebo (Coronary Drug Project, n = 8341) + 2 metaanalizy (analizy podgrup bez statyn)

Kontekst medyczny: jaskra (nikotynamid)

niejednoznaczneniskaosoby z jaskrą, równolegle leczone standardowo; pod nadzorem lekarza okulisty

W krzyżowym RCT (57 osób, nikotynamid 1,5 g/d przez 6 tygodni, potem 3 g/d przez 6 tygodni) funkcja wewnętrznych warstw siatkówki w elektroretinografii poprawiła się o 14,8% po nikotynamidzie i nieistotnie (o 5,2%) po placebo; poprawę pola widzenia o co najmniej 1 dB odnotowano u 27% osób. W przeglądzie systematycznym (8 badań u ludzi) wyniki dotyczące pola widzenia były niespójne, a autorzy uznali, że małe i krótkie badania nie pozwalają ocenić wpływu nikotynamidu na postęp jaskry.[22, 23]

1 przegląd systematyczny (8 badań u ludzi) + 1 RCT krzyżowe (n = 57)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Kwas nikotynowy w badaniach lipidowych podawano w dawkach 500–3000 mg/d; w AIM-HIGH 1500–2000 mg/d postaci o przedłużonym uwalnianiu, a w HPS2-THRIVE 2 g/d z 40 mg laropiprantu. Nikotynamid w chemoprewencji nowotworów skóry: 500 mg dwa razy dziennie przez 12 miesięcy; u dializowanych 250–1500 mg/d; w jaskrze 1,5–3 g/d przez kilka tygodni. Wszystkie te dawki wielokrotnie przekraczają RWS (16 mg niacyny), dawki kwasu nikotynowego także jego UL (10 mg/d), a dawki nikotynamidu od 1 g/d także UL nikotynamidu (900 mg/d).[3, 4, 14, 15, 21, 22]

Bezpieczeństwo

Górny tolerowany poziom spożycia (UL) dla dorosłych w zestawieniu EFSA (wartości ustalone przez Komitet Naukowy ds. Żywności, SCF) zależy od formy: 10 mg na dobę dla kwasu nikotynowego i 900 mg na dobę dla nikotynamidu. Według autorów metaanalizy 47 badań (11 741 osób) wyniki mogą wskazywać, że europejski UL kwasu nikotynowego jest bardzo ostrożny; u zdrowych osób poważniejsze działania niepożądane samego kwasu nikotynowego występowały przy dawkach poniżej 1000 mg/d. W przeglądzie 14 przeglądów opisano dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zaburzenia czynności wątroby, zaczerwienienie, wysypkę i zmęczenie, rzadsze po nikotynamidzie i zwykle ustępujące po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu. W metaanalizie badań nikotynamidu w nowotworach skóry częstsze były dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a u dializowanych opisano małopłytkowość.[17, 20, 24, 25]

Ograniczenia dowodów

Większość badań kwasu nikotynowego dotyczy dawek leczniczych (gramy na dobę) u osób z chorobą układu krążenia lub dyslipidemią, a nie ilości zbliżonych do RWS. Korzyści bez statyn pochodzą głównie ze starszych badań na populacjach, które mogą nie odpowiadać współczesnym pacjentom. Badania nikotynamidu w nowotworach skóry i jaskrze są nieliczne i krótkie, a metaanalizy łączyły różne populacje. Cytowane prace nie obejmują kobiet w ciąży ani dzieci.[8, 18, 23]

Źródła

  1. metaanaliza Efficacy and safety of high-density lipoprotein cholesterol-increasing compounds: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of the American College of Cardiology, 2005. PubMed 15653014 · DOI
  2. przegląd systematyczny z metaanalizą Effect of extended-release niacin on plasma lipoprotein(a) levels: A systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Metabolism: clinical and experimental, 2016. PubMed 27733255 · DOI
  3. RCT Niacin in patients with low HDL cholesterol levels receiving intensive statin therapy. The New England journal of medicine, 2011. PubMed 22085343 · DOI
  4. RCT Effects of extended-release niacin with laropiprant in high-risk patients. The New England journal of medicine, 2014. PubMed 25014686 · DOI
  5. przegląd systematyczny z metaanalizą Niacin for primary and secondary prevention of cardiovascular events. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28616955 · DOI
  6. metaanaliza Effect on cardiovascular risk of high density lipoprotein targeted drug treatments niacin, fibrates, and CETP inhibitors: meta-analysis of randomised controlled trials including 117,411 patients. BMJ (Clinical research ed.), 2014. PubMed 25038074 · DOI
  7. badanie kontrolowane placebo (obserwacja długoterminowa) Fifteen year mortality in Coronary Drug Project patients: long-term benefit with niacin. Journal of the American College of Cardiology, 1986. PubMed 3782631 · DOI
  8. przegląd systematyczny z metaanalizą Assessment of the Role of Niacin in Managing Cardiovascular Disease Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA network open, 2019. PubMed 30977858 · DOI
  9. metaanaliza Niacin therapy and the risk of new-onset diabetes: a meta-analysis of randomised controlled trials. Heart (British Cardiac Society), 2016. PubMed 26370223 · DOI
  10. analiza RCT (działania niepożądane) Serious Adverse Effects of Extended-release Niacin/Laropiprant: Results From the Heart Protection Study 2-Treatment of HDL to Reduce the Incidence of Vascular Events (HPS2-THRIVE) Trial. Clinical therapeutics, 2019. PubMed 31447131 · DOI
  11. metaanaliza Effect of niacin on lipids and glucose in patients with type 2 diabetes: A meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2015. PubMed 25306426 · DOI
  12. metaanaliza Effectiveness of niacin supplementation for patients with type 2 diabetes: A meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine, 2020. PubMed 32702899 · DOI
  13. RCT (projekt i wyniki bezpieczeństwa) HPS2-THRIVE randomized placebo-controlled trial in 25 673 high-risk patients of ER niacin/laropiprant: trial design, pre-specified muscle and liver outcomes, and reasons for stopping study treatment. European heart journal, 2013. PubMed 23444397 · DOI
  14. RCT A comparison of the efficacy and toxic effects of sustained- vs immediate-release niacin in hypercholesterolemic patients. JAMA, 1994. PubMed 8309029
  15. RCT A Phase 3 Randomized Trial of Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention. The New England journal of medicine, 2015. PubMed 26488693 · DOI
  16. RCT Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention in Transplant Recipients. The New England journal of medicine, 2023. PubMed 36856616 · DOI
  17. przegląd systematyczny z metaanalizą Effect of Nicotinamide in Skin Cancer and Actinic Keratoses Chemoprophylaxis, and Adverse Effects Related to Nicotinamide: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of cutaneous medicine and surgery, 2022. PubMed 35134311 · DOI
  18. przegląd systematyczny z metaanalizą The Role of Nicotinamide as Chemo-Preventive Agent in NMSCs: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 2023. PubMed 38201930 · DOI
  19. retrospektywne badanie kohortowe Nicotinamide for Skin Cancer Chemoprevention. JAMA dermatology, 2025. PubMed 40960808 · DOI
  20. przegląd systematyczny z metaanalizą Benefits and harm of niacin and its analog for renal dialysis patients: a systematic review and meta-analysis. International urology and nephrology, 2014. PubMed 24114284 · DOI
  21. RCT Modified-release nicotinamide for the treatment of hyperphosphataemia in haemodialysis patients: 52-week efficacy and safety results of the phase 3 randomized controlled NOPHOS trial. Nephrology, dialysis, transplantation : official publication of the European Dialysis and Transplant Association - European Renal Association, 2023. PubMed 35751625 · DOI
  22. RCT (krzyżowe) Improvement in inner retinal function in glaucoma with nicotinamide (vitamin B3) supplementation: A crossover randomized clinical trial. Clinical & experimental ophthalmology, 2020. PubMed 32721104 · DOI
  23. przegląd systematyczny Nicotinamide Supplementation in Glaucoma: A Systematic Review of Human Studies. Nutrients, 2026. PubMed 42739057 · DOI
  24. przegląd systematyczny z metaanalizą Definition of a tolerable upper intake level of niacin: a systematic review and meta-analysis of the dose-dependent effects of nicotinamide and nicotinic acid supplementation. Nutrition reviews, 2017. PubMed 28541582 · DOI
  25. przegląd przeglądów systematycznych The adverse effects of oral niacin/nicotinamide - an overview of reviews. Eye (London, England), 2025. PubMed 40999226 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.