Co mówią badania

Witamina B5 (kwas pantotenowy, pantetyna): co mówią badania naukowe

Kwas pantotenowy (witamina B5) i pantetynę badano u ludzi głównie pod kątem lipidów we krwi, trądziku, gojenia ran, wypadania włosów i wydolności, w nielicznych i małych badaniach. W RCT z placebo pantetyna obniżała cholesterol LDL (w większym badaniu o 4%), w trądziku, gojeniu ran i wypadaniu włosów badano głównie preparaty złożone albo połączenia z witaminą C, a w badaniach wydolności nie stwierdzono różnic.

23prac w źródłach
5badanych obszarów
1efekt korzystny
1brak efektu
3niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Witamina B5 (kwas pantotenowy, pantetyna) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Lipidy we krwi (pantetyna)dorośli o niskim lub umiarkowanym ryzyku sercowo-naczyniowym z podwyższonym cholesterolem LDL; w części badań chorzy z hiperlipoproteinemią, hipertriglicerydemią oraz dyslipidemią przy hemodializie lub cukrzycy (chorzy pod nadzorem lekarza)2 RCT z placebo (n = 120 i n = 32) + 1 podwójnie ślepe badanie z placebo (n = 29) + 1 RCT z aktywnym porównaniem (n = 216) + 2 badania bez grupy kontrolnej (n = 31 i n = 1045)efekt korzystnyniskaWydolność fizyczna i metabolizm mięśnizdrowi mężczyźni i wytrenowani kolarze3 małe badania (n = 14, n = 8 i n = 6), w tym 2 RCTbrak efektuniskaTrądzik pospolitydorośli z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem twarzy1 RCT (n = 48, 41 ocenionych) + 1 artykuł z hipoteząniejednoznacznebardzo niskaGojenie ran pooperacyjnych (kwas pantotenowy z witaminą C)pacjenci po chirurgicznym usuwaniu tatuaży metodą kolejnych wycięć1 RCT (n = 49) + 1 badanie porównawcze dwóch dawek + 1 przegląd + 1 RCT stosowania miejscowego dekspantenoluniejednoznacznebardzo niskaWypadanie włosów i paznokcie (pantotenian wapnia, preparaty złożone)dorośli z rozlanym wypadaniem włosów lub zmianami struktury włosów (w jednym badaniu kobiety do 30. roku życia); chorzy z dystrofią dwudziestu paznokci (pod nadzorem lekarza)1 przegląd systematyczny (30 badań różnych suplementów, w tym 17 RCT) + 1 badanie z placebo (n = 60) + 1 badanie porównawcze (n = 46) + 1 badanie retrospektywne (n = 82)niejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

Kwas pantotenowy (witamina B5) to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B, składnik koenzymu A (CoA) i białka przenoszącego grupy acylowe (ACP), obecna w wielu produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Według przeglądu przygotowanego dla Nordyckich Zaleceń Żywieniowych 2023 niedobór żywieniowy jest rzadki. Referencyjna wartość spożycia (RWS) według rozporządzenia UE 1169/2011 wynosi 6 mg na dobę.

Występuje w kilku formach: pantotenian wapnia (sól kwasu pantotenowego), pantenol i dekspantenol (pochodne witaminy B5 stosowane głównie w kosmetykach i preparatach na skórę) oraz pantetyna, czyli stabilna forma disiarczkowa pantoteiny i prekursor koenzymu A, badana głównie pod kątem lipidów we krwi w dawkach 600–1200 mg na dobę. Wyniki dla pantetyny nie przenoszą się automatycznie na kwas pantotenowy i odwrotnie.

Wyniki badań

Lipidy we krwi (pantetyna)

efekt korzystnyniskadorośli o niskim lub umiarkowanym ryzyku sercowo-naczyniowym z podwyższonym cholesterolem LDL; w części badań chorzy z hiperlipoproteinemią, hipertriglicerydemią oraz dyslipidemią przy hemodializie lub cukrzycy (chorzy pod nadzorem lekarza)

W dwóch RCT z placebo tego samego zespołu badaczy (osoby o niskim lub umiarkowanym ryzyku sercowo-naczyniowym; 600 mg/d przez 8 tygodni, potem 900 mg/d do 16. tygodnia) pantetyna obniżyła w porównaniu z placebo cholesterol całkowity o 3%, LDL o 4% i apolipoproteinę B o 5% (n = 120), a w mniejszym badaniu (n = 32) LDL spadł o 11% od wartości wyjściowej, przy wzroście o 3% w grupie placebo. W 8-tygodniowym podwójnie ślepym badaniu z placebo u 29 chorych z hiperlipoproteinemią (300 mg trzy razy dziennie) w typie IIB cholesterol całkowity i LDL spadły o 13,5%, a triglicerydy w typach IIB i IV od 13% do ok. 30% zależnie od kolejności podania; w typie IV HDL nie wzrósł. W RCT bez placebo (216 chorych z umiarkowaną dyslipidemią, triglicerydy 2,3–6,5 mmol/l, 8 tygodni) triglicerydy spadły po pantetynie o 16,5%, mniej niż po koenzymie A (33,3%). Badanie u 31 osób hemodializowanych (średnio 970 mg/d) i obserwacja porejestracyjna 1045 osób z hiperlipidemią, w tym 298 chorych na cukrzycę (średnio 900 mg/d), opisują poprawę lipidów, ale bez grupy kontrolnej.[1–6]

2 RCT z placebo (n = 120 i n = 32) + 1 podwójnie ślepe badanie z placebo (n = 29) + 1 RCT z aktywnym porównaniem (n = 216) + 2 badania bez grupy kontrolnej (n = 31 i n = 1045)

Wydolność fizyczna i metabolizm mięśni

brak efektuniskazdrowi mężczyźni i wytrenowani kolarze

U 14 wytrenowanych kolarzy kwas pantotenowy w dawce 6 g/d przez 16 tygodni nie zmienił w porównaniu z grupą kontrolną zawartości koenzymu A (CoASH) i acetylo-CoA w mięśniach ani wydolności w teście do wyczerpania. W RCT z naprzemiennym przydziałem u 8 zdrowych mężczyzn tydzień przyjmowania 1,5 g/d kwasu D-pantotenowego z 1,5 g/d L-cysteiny nie zmienił CoASH w mięśniach, wykorzystania substratów energetycznych ani pracy wykonanej w 15-minutowym teście. W RCT u 6 wytrenowanych kolarzy 7 dni przyjmowania allitiaminy (1 g/d) z 1,8 g/d mieszaniny pantetyny i kwasu pantotenowego (55%/45%) nie zmieniło parametrów fizjologicznych ani czasu jazdy na 2000 m (178,2 vs 170,7 s; p = 0,58).[13–15]

3 małe badania (n = 14, n = 8 i n = 6), w tym 2 RCT

Trądzik pospolity

niejednoznacznebardzo niskadorośli z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem twarzy

W RCT z placebo 48 dorosłych z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem przez 12 tygodni przyjmowało suplement „na bazie kwasu pantotenowego” lub placebo; u 41 ocenionych osób całkowita liczba zmian na twarzy (p = 0,0197) i liczba zmian zapalnych zmniejszyły się w grupie suplementu bardziej niż w grupie placebo, a wynik DLQI (jakość życia) był niższy. Abstrakt nie podaje dawki ani pełnego składu preparatu, więc efektu nie można przypisać samemu kwasowi pantotenowemu. Artykuł z 1995 r. z hipotezą, że trądzik wynika z niedoboru kwasu pantotenowego, nie podaje w abstrakcie danych z grupy kontrolnej.[7, 8]

1 RCT (n = 48, 41 ocenionych) + 1 artykuł z hipotezą

Gojenie ran pooperacyjnych (kwas pantotenowy z witaminą C)

niejednoznacznebardzo niskapacjenci po chirurgicznym usuwaniu tatuaży metodą kolejnych wycięć

W RCT u 49 pacjentów 21-dniowa suplementacja 1 g witaminy C i 0,2 g kwasu pantotenowego dziennie zmieniała zawartość pierwiastków śladowych w skórze i bliznach, ale autorzy nie udokumentowali wyraźnej poprawy gojenia. W kolejnym badaniu tego zespołu (witamina C 1 lub 3 g/d z kwasem pantotenowym 0,2 lub 0,9 g/d) energia potrzebna do rozerwania blizny była wyższa w grupie wyższych dawek. Według przeglądu z 2009 r. danych z RCT dotyczących ran chirurgicznych jest mało, a wyniki połączenia witaminy C z kwasem pantotenowym autorzy określili jako obiecujące; w tych badaniach nie oddzielono działania obu witamin. Cytowane prace nie obejmują badań doustnego dekspantenolu w gojeniu ran; w cytowanym RCT stosowano go miejscowo na skórę.[9–12]

1 RCT (n = 49) + 1 badanie porównawcze dwóch dawek + 1 przegląd + 1 RCT stosowania miejscowego dekspantenolu

Wypadanie włosów i paznokcie (pantotenian wapnia, preparaty złożone)

niejednoznacznebardzo niskadorośli z rozlanym wypadaniem włosów lub zmianami struktury włosów (w jednym badaniu kobiety do 30. roku życia); chorzy z dystrofią dwudziestu paznokci (pod nadzorem lekarza)

W badaniu u 46 kobiet do 30. roku życia z rozlanym wypadaniem włosów pantotenian wapnia (100 mg dwa razy dziennie przez 4–5 miesięcy) nie dał wyraźnego efektu. W podwójnie ślepym badaniu u 60 osób z rozlanym wypadaniem lub zmianami struktury włosów preparat Pantogar poprawiał po 4 miesiącach parametry włosów i trichogramu, a placebo nie; przegląd systematyczny z 2023 r. (osoby bez stwierdzonego niedoboru) wymienia go wśród preparatów z potencjalną korzyścią, przy rzadkich i łagodnych działaniach niepożądanych. Pantogar opisano jako suplement oparty na kompleksie kwasu pantotenowego, ale abstrakty nie podają jego pełnego składu, więc wyników nie można przypisać samemu kwasowi pantotenowemu. W retrospektywnym badaniu dystrofii dwudziestu paznokci wynik w skali CHATS zmniejszył się po samym preparacie o 8 punktów (44 chorych), a z dodaną cyklosporyną o 13,45 punktu (38 chorych).[16–19]

1 przegląd systematyczny (30 badań różnych suplementów, w tym 17 RCT) + 1 badanie z placebo (n = 60) + 1 badanie porównawcze (n = 46) + 1 badanie retrospektywne (n = 82)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Pantetynę w badaniach lipidów podawano w dawkach 600–1200 mg na dobę (najczęściej ok. 900 mg) przez 8 tygodni do 24 miesięcy. W badaniach wydolności stosowano 1,5–6 g kwasu pantotenowego na dobę przez tydzień do 16 tygodni, w gojeniu ran 0,2–0,9 g/d razem z 1–3 g witaminy C (w RCT przez 21 dni), a w wypadaniu włosów pantotenian wapnia w dawce 100 mg dwa razy dziennie przez 4–5 miesięcy. RWS (rozporządzenie UE 1169/2011) wynosi 6 mg na dobę.[1, 3, 5, 6, 9, 10, 13, 14, 16]

Bezpieczeństwo

W zestawieniu EFSA (wersja 11, sierpień 2025 r.) kwas pantotenowy figuruje wśród składników, dla których nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla dorosłych. Według przeglądu dla Nordyckich Zaleceń Żywieniowych 2023 toksyczność kwasu pantotenowego jest znikoma, a w przeanalizowanej literaturze z krajów nordyckich i bałtyckich od 2012 r. nie zidentyfikowano zagrożeń dla zdrowia. W cytowanych badaniach pantetyny autorzy opisywali dobrą tolerancję, a w RCT porównującym ją z koenzymem A nie stwierdzono różnic w funkcji wątroby i nerek, glikemii ani dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Opisano przypadek 76-letniej kobiety z zagrażającym życiu eozynofilowym zapaleniem opłucnej i osierdzia po dwóch miesiącach przyjmowania witamin B5 i H (biotyny), które ustąpiło po ich odstawieniu. Kontaktowe uczulenie na pantenol w kosmetykach uważa się za rzadkie, ale odsetek dodatnich testów płatkowych wzrósł z 0,2–0,7% do 1,2%; według przeglądu z 2026 r. nadwrażliwość na kwas pantotenowy w preparatach do skóry może dotyczyć zwłaszcza osób z atopową skórą.[4–6, 20–23]

Ograniczenia dowodów

Cytowane prace nie obejmują metaanaliz badań kwasu pantotenowego ani pantetyny u ludzi. Badania kontrolowane są nieliczne i małe (od 6 do 216 osób; największe nie miało grupy placebo), a część badań pantetyny z lat 80. XX w. to obserwacje bez grupy kontrolnej. Oba północnoamerykańskie RCT pantetyny przeprowadził ten sam zespół badaczy, a obniżenie LDL w większym z nich wyniosło 4 mg/dl (4%), co autorzy uznali za niewielki efekt. Korzystne wyniki w trądziku, gojeniu ran i wypadaniu włosów dotyczą preparatów złożonych albo połączeń z witaminą C, a sam pantotenian wapnia w badaniu wypadania włosów nie dał wyraźnego efektu. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży.[1, 2, 4–7, 9, 15–17]

Źródła

  1. RCT Pantethine, a derivative of vitamin B(5) used as a nutritional supplement, favorably alters low-density lipoprotein cholesterol metabolism in low- to moderate-cardiovascular risk North American subjects: a triple-blinded placebo and diet-controlled investigation. Nutrition research (New York, N.Y.), 2011. PubMed 21925346 · DOI
  2. RCT Pantethine, a derivative of vitamin B5, favorably alters total, LDL and non-HDL cholesterol in low to moderate cardiovascular risk subjects eligible for statin therapy: a triple-blinded placebo and diet-controlled investigation. Vascular health and risk management, 2014. PubMed 24600231 · DOI
  3. podwójnie ślepe badanie kontrolowane placebo Controlled evaluation of pantethine, a natural hypolipidemic compound, in patients with different forms of hyperlipoproteinemia. Atherosclerosis, 1984. PubMed 6365107 · DOI
  4. RCT z aktywnym porównaniem Efficacy and tolerability of coenzyme A vs pantethine for the treatment of patients with hyperlipidemia: A randomized, double-blind, multicenter study. Journal of clinical lipidology, 2015. PubMed 26350816 · DOI
  5. badanie kliniczne bez grupy kontrolnej Pantethine improves the lipid abnormalities of chronic hemodialysis patients: results of a multicenter clinical trial. Clinical nephrology, 1986. PubMed 3516477
  6. obserwacja porejestracyjna [Pantethine, diabetes mellitus and atherosclerosis. Clinical study of 1045 patients]. La Clinica terapeutica, 1989. PubMed 2524328
  7. RCT A randomized, double-blind, placebo-controlled study of a novel pantothenic Acid-based dietary supplement in subjects with mild to moderate facial acne. Dermatology and therapy, 2014. PubMed 24831048 · DOI
  8. artykuł z hipotezą Pantothenic acid deficiency as the pathogenesis of acne vulgaris. Medical hypotheses, 1995. PubMed 7476595 · DOI
  9. RCT Effect of pantothenic acid and ascorbic acid supplementation on human skin wound healing process. A double-blind, prospective and randomized trial. European surgical research. Europaische chirurgische Forschung. Recherches chirurgicales europeennes, 1995. PubMed 7781653 · DOI
  10. badanie porównawcze dwóch dawek Can the wound healing process be improved by vitamin supplementation? Experimental study on humans. European surgical research. Europaische chirurgische Forschung. Recherches chirurgicales europeennes, 1996. PubMed 8813656 · DOI
  11. przegląd Efficacy of vitamin supplementation in situations with wound healing disorders: results from clinical intervention studies. Current opinion in clinical nutrition and metabolic care, 2009. PubMed 19770648 · DOI
  12. RCT (stosowanie miejscowe) Dexpanthenol modulates gene expression in skin wound healing in vivo. Skin pharmacology and physiology, 2012. PubMed 22759998 · DOI
  13. badanie kontrolowane Chronic pantothenic acid supplementation does not affect muscle coenzyme A content or cycling performance. Applied physiology, nutrition, and metabolism = Physiologie appliquee, nutrition et metabolisme, 2021. PubMed 33075232 · DOI
  14. RCT Acute pantothenic acid and cysteine supplementation does not affect muscle coenzyme A content, fuel selection, or exercise performance in healthy humans. Journal of applied physiology (Bethesda, Md. : 1985), 2012. PubMed 22052867 · DOI
  15. RCT Physiological and performance responses to supplementation with thiamin and pantothenic acid derivatives. European journal of applied physiology and occupational physiology, 1998. PubMed 9650731 · DOI
  16. badanie porównawcze [Evaluation of vitamin B6 and calcium pantothenate effectiveness on hair growth from clinical and trichographic aspects for treatment of diffuse alopecia in women]. Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960), 2001. PubMed 11344694
  17. podwójnie ślepe badanie z placebo [The efficacy of drug therapy in structural lesions of the hair and in diffuse effluvium--comparative double blind study]. Schweizerische Rundschau fur Medizin Praxis = Revue suisse de medecine Praxis, 1990. PubMed 1709511
  18. przegląd systematyczny Evaluation of the Safety and Effectiveness of Nutritional Supplements for Treating Hair Loss: A Systematic Review. JAMA dermatology, 2023. PubMed 36449274 · DOI
  19. badanie retrospektywne Therapeutic Efficacy of Combination Therapy Using Oral Cyclosporine with a Dietary Supplement (Pantogar®) in Twenty-Nail Dystrophy. Annals of dermatology, 2017. PubMed 28966518 · DOI
  20. przegląd zakresu (scoping review) Pantothenic acid - a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food & nutrition research, 2023. PubMed 38187802 · DOI
  21. opis przypadku Life-threatening eosinophilic pleuropericardial effusion related to vitamins B5 and H. The Annals of pharmacotherapy, 2001. PubMed 11302404 · DOI
  22. przegląd Panthenol Allergic Contact Dermatitis: Sources of Exposure, Reported Cases, and a Call for More Frequent Testing. Dermatitis : contact, atopic, occupational, drug, 2025. PubMed 39714944 · DOI
  23. przegląd narracyjny Pantothenic Acid as an Unexpected Cause of Hypersensitivity to Sensitive or Atopic Skin Care Products-A Narrative Review. Pharmaceutics, 2026. PubMed 42514853 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.