Co mówią badania

Witamina B6 (pirydoksyna, fosforan pirydoksalu): co mówią badania naukowe

Witaminę B6 badano głównie w połączeniach obniżających homocysteinę, w nudnościach ciążowych, w zespole napięcia przedmiesiączkowego (PMS) i pod kątem funkcji poznawczych osób starszych. Sama witamina B6 nie obniżała homocysteiny na czczo, obniżanie homocysteiny nie zmieniło ryzyka zawału serca, w nudnościach i PMS opisano mniejsze nasilenie objawów w badaniach niskiej jakości, a przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek neuropatię czuciową.

25prac w źródłach
6badanych obszarów
2efekt korzystny
3brak efektu
1efekt niekorzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Witamina B6 (pirydoksyna, fosforan pirydoksalu) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Homocysteina we krwidorośli zdrowi oraz osoby z chorobą wieńcową (osoby chore pod nadzorem lekarza)1 metaanaliza danych indywidualnych (12 RCT, n = 1114) + 1 metaanaliza sieciowa (16 badań) + 1 RCT (n = 42)brak efektuumiarkowanaZawał serca, udar i zgony przy obniżaniu homocysteinydorośli z chorobą sercowo-naczyniową lub bez niej; w NORVIT pacjenci po świeżym zawale serca, pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny z metaanalizą (15 RCT, n = 71 422) + 1 duże RCT (NORVIT, n = 3749)brak efektuumiarkowanaZespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)kobiety w wieku rozrodczym z umiarkowanymi lub nasilonymi objawami przedmiesiączkowymi1 przegląd systematyczny z metaanalizą (9 RCT, n = 940) + 1 przegląd systematyczny (31 RCT interwencji żywieniowych) + 2 RCT (n = 55 i 63)efekt korzystnyniskaFunkcje poznawcze u osób starszychzdrowe osoby starsze oraz osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub otępieniem1 przegląd systematyczny (2 RCT samej witaminy B6, n = 109) + 2 metaanalizy witamin z grupy B (19 RCT; 25 RCT i badania obserwacyjne) + 1 RCT (VITACOG, n = 271)brak efektuniskaNeuropatia czuciowa przy dużych dawkachosoby przyjmujące duże dawki pirydoksyny przez miesiące lub lata (opisy przypadków, badanie u ochotników, zgłoszenia działań niepożądanych)1 przegląd systematyczny (20 prac) + 1 analiza zgłoszeń (n = 224) + 1 seria przypadków (n = 172) + 1 badanie u 5 ochotników + 1 opis 7 przypadkówefekt niekorzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: nudności i wymioty w ciążykobiety we wczesnej ciąży (do 20. tygodnia) z łagodnymi lub umiarkowanymi nudnościami i wymiotami, pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (18 badań) + 1 przegląd systematyczny (41 RCT różnych metod, n = 5449) + 3 RCT (n = 77–342) + 1 ponowna analiza RCTefekt korzystnyniska

Podstawowe informacje

Witamina B6 to grupa rozpuszczalnych w wodzie związków: pirydoksyny, pirydoksalu i pirydoksaminy. Ich aktywną postacią w organizmie jest fosforan pirydoksalu (pirydoksal-5'-fosforan, P-5-P), koenzym wielu reakcji przemian aminokwasów, m.in. homocysteiny, oraz syntezy neuroprzekaźników, np. kwasu gamma-aminomasłowego (GABA). Referencyjna wartość spożycia (RWS) dla dorosłych według rozporządzenia UE 1169/2011 wynosi 1,4 mg na dobę.

W cytowanych badaniach, jeśli podano formę, był to chlorowodorek pirydoksyny, często łączony z kwasem foliowym i witaminą B12, dlatego wyników takich połączeń nie da się przypisać samej witaminie B6. Dawki stosowane w badaniach zwykle wielokrotnie przekraczały RWS, a w większości także górny tolerowany poziom spożycia (UL).

Wyniki badań

Homocysteina we krwi

brak efektuumiarkowanadorośli zdrowi oraz osoby z chorobą wieńcową (osoby chore pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie danych indywidualnych z 12 RCT (1114 osób) kwas foliowy (0,5–5 mg/d) obniżał homocysteinę o 25%, witamina B12 (średnio 0,5 mg/d) o dodatkowe 7%, a dodanie witaminy B6 (średnio 16,5 mg/d) nie dawało istotnego efektu. W RCT u 42 osób z chorobą wieńcową 5, 10 lub 50 mg/d witaminy B6 przez 12 tygodni nie zmieniło homocysteiny na czczo względem placebo, w przeciwieństwie do kwasu foliowego z witaminą B12 (spadek o 32%). W metaanalizie sieciowej 16 badań u zdrowych dorosłych najwyżej oceniono połączenie 1 mg kwasu foliowego, 7,2 mg witaminy B6 i 20 µg witaminy B12 (MD −1,03; 95% CI −1,71 do −0,36), ale sam kwas foliowy (800 µg) także obniżał homocysteinę (MD −0,84).[1–3]

1 metaanaliza danych indywidualnych (12 RCT, n = 1114) + 1 metaanaliza sieciowa (16 badań) + 1 RCT (n = 42)

Zawał serca, udar i zgony przy obniżaniu homocysteiny

brak efektuumiarkowanadorośli z chorobą sercowo-naczyniową lub bez niej; w NORVIT pacjenci po świeżym zawale serca, pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane (15 RCT, 71 422 osoby, obserwacja od 1 do 7,3 roku) witaminy B6, B9 (kwas foliowy) lub B12, podawane osobno lub razem, nie zmieniły ryzyka zawału serca (RR 1,02; 95% CI 0,95–1,10) ani zgonu z dowolnej przyczyny (RR 1,01), przy wysokiej pewności dowodów; udar był nieco rzadszy (RR 0,90; 95% CI 0,82–0,99). Wyniki przeglądu dotyczą łącznie tych interwencji, a nie samej witaminy B6. W RCT NORVIT u 3749 osób po zawale serca 40 mg witaminy B6 dziennie (mediana obserwacji 40 miesięcy) nie zmniejszyło ryzyka ponownego zawału, udaru i nagłego zgonu sercowego (RR 1,14; 95% CI 0,98–1,32), a w grupie witaminy B6 z kwasem foliowym i witaminą B12 zaznaczył się trend w kierunku wyższego ryzyka (RR 1,22; 95% CI 1,00–1,50).[4, 5]

1 przegląd systematyczny z metaanalizą (15 RCT, n = 71 422) + 1 duże RCT (NORVIT, n = 3749)

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)

efekt korzystnyniskakobiety w wieku rozrodczym z umiarkowanymi lub nasilonymi objawami przedmiesiączkowymi

W przeglądzie systematycznym 9 RCT (940 kobiet) poprawę ogólnych objawów odnotowano częściej po witaminie B6 niż po placebo (OR 2,32; 95% CI 1,95–2,54), a dla objawów depresyjnych (4 badania, 541 kobiet) OR wyniósł 1,69; większość badań była niskiej jakości. W RCT typu crossover (50 mg/d, 32 kobiety ukończyły badanie) poprawa dotyczyła tylko objawów emocjonalnych (przygnębienie, drażliwość, zmęczenie), a w RCT u 55 kobiet (150 mg/d przez 2 miesiące) mogły się zmniejszyć objawy autonomiczne i behawioralne, ale znaczna część objawów fizycznych i emocjonalnych utrzymywała się. W przeglądzie 31 RCT interwencji żywieniowych (tylko jedno o niskim ryzyku błędu) witamina B6 konsekwentnie wiązała się z mniejszym nasileniem objawów psychicznych PMS.[12–15]

1 przegląd systematyczny z metaanalizą (9 RCT, n = 940) + 1 przegląd systematyczny (31 RCT interwencji żywieniowych) + 2 RCT (n = 55 i 63)

Funkcje poznawcze u osób starszych

brak efektuniskazdrowe osoby starsze oraz osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub otępieniem

W przeglądzie Cochrane 2 RCT (109 zdrowych osób starszych; 20 mg/d przez 12 tygodni lub 75 mg/d przez 5 tygodni) nie stwierdzono wpływu samej witaminy B6 na funkcje poznawcze ani nastrój. W metaanalizie 19 RCT witamin B6, B12 i kwasu foliowego, podawanych osobno lub razem, wyniki testów poznawczych nie poprawiły się ani u osób z zaburzeniami poznawczymi (SMD 0,10; 95% CI −0,08 do 0,28), ani bez nich. W metaanalizie 25 RCT witaminy z grupy B wiązały się z nieco wolniejszym spadkiem wyniku MMSE (MD 0,14 punktu), a w RCT VITACOG (osoby powyżej 70 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi; kwas foliowy, B12 i 20 mg/d B6 przez 24 miesiące) zanik mózgu postępował wolniej (0,76% vs 1,08% rocznie).[16–19]

1 przegląd systematyczny (2 RCT samej witaminy B6, n = 109) + 2 metaanalizy witamin z grupy B (19 RCT; 25 RCT i badania obserwacyjne) + 1 RCT (VITACOG, n = 271)

Neuropatia czuciowa przy dużych dawkach

efekt niekorzystnyniskaosoby przyjmujące duże dawki pirydoksyny przez miesiące lub lata (opisy przypadków, badanie u ochotników, zgłoszenia działań niepożądanych)

W 1983 r. opisano 7 dorosłych z ataksją i ciężkimi zaburzeniami czucia po codziennym przyjmowaniu dużych dawek pirydoksyny; po odstawieniu stan wszystkich się poprawił. U 5 ochotników przyjmujących 1 lub 3 g/d objawy czuciowe pojawiały się wcześniej przy wyższej dawce i narastały jeszcze przez 2–3 tygodnie po odstawieniu. W serii 172 kobiet z podwyższonym stężeniem witaminy B6 objawy neurologiczne (m.in. parestezje, drętwienie) miało 60%; średnia dawka (117 mg) była podobna jak u kobiet bez objawów, ale czas przyjmowania dłuższy (2,9 vs 1,6 roku). W przeglądzie systematycznym 20 prac neuropatię przy wysokim stężeniu B6 opisano jako głównie czuciową, aksonalną. W holenderskiej analizie 224 zgłoszeń neuropatii po ograniczeniu w 2018 r. dawki dobowej witaminy B6 w suplementach do 21 mg nadal zgłaszano przypadki przy niższych dawkach.[20–24]

1 przegląd systematyczny (20 prac) + 1 analiza zgłoszeń (n = 224) + 1 seria przypadków (n = 172) + 1 badanie u 5 ochotników + 1 opis 7 przypadków

Kontekst medyczny: nudności i wymioty w ciąży

efekt korzystnyniskakobiety we wczesnej ciąży (do 20. tygodnia) z łagodnymi lub umiarkowanymi nudnościami i wymiotami, pod nadzorem lekarza

W RCT u 342 kobiet (do 17. tygodnia ciąży) pirydoksyna 30 mg/d przez 5 dni zmniejszyła nasilenie nudności bardziej niż placebo, bez istotnej różnicy w liczbie wymiotów; w RCT u 77 kobiet (40 mg dwa razy dziennie przez 4 dni) wynik kwestionariusza Rhodesa był lepszy niż po placebo. W metaanalizie 18 badań nudności po samej pirydoksynie były mniejsze (skala Rhodesa: 0,78; 95% CI 0,26–1,31), natomiast autorzy przeglądu Cochrane (41 RCT, 5449 kobiet) ocenili dowody dla witaminy B6 i jej połączenia z doksylaminą jako ograniczone. Lek z doksylaminą i pirydoksyną (po 10 mg) poprawił wynik skali PUQE bardziej niż placebo (−4,8 vs −3,9 punktu), ale w ponownej analizie tego RCT różnica (0,73 punktu) była mniejsza od założonej różnicy istotnej klinicznie (3 punkty).[6–11]

1 metaanaliza (18 badań) + 1 przegląd systematyczny (41 RCT różnych metod, n = 5449) + 3 RCT (n = 77–342) + 1 ponowna analiza RCT

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

Samą witaminę B6 w badaniach homocysteiny podawano w dawkach 5–50 mg/d przez 12 tygodni, w połączeniach z kwasem foliowym średnio 16,5 mg/d, w NORVIT 40 mg/d, a w VITACOG 20 mg/d przez 24 miesiące. W nudnościach ciążowych stosowano 30 mg/d przez 5 dni lub 80 mg/d przez 4 dni, a lek złożony zawierał po 10 mg pirydoksyny i doksylaminy, przyjmowany 2–4 razy dziennie przez 14 dni. W PMS stosowano 50–150 mg/d, a w badaniach funkcji poznawczych 20–75 mg/d. Większość tych dawek przekracza UL dla dorosłych (12 mg/d).[1, 2, 5–7, 11, 13, 14, 16, 19]

Bezpieczeństwo

Górny tolerowany poziom spożycia (UL) witaminy B6 dla dorosłych w zestawieniu EFSA wynosi 12 mg na dobę (Panel EFSA NDA, 2023). Głównym opisanym działaniem niepożądanym dużych dawek jest neuropatia czuciowa, która po odstawieniu zwykle ustępowała lub słabła. W NORVIT w grupie witaminy B6 z kwasem foliowym i witaminą B12 zaznaczył się trend w kierunku większej liczby zdarzeń sercowo-naczyniowych. W obserwacyjnej kohorcie VITAL (77 118 osób) mężczyźni przyjmujący witaminę B6 z pojedynczych suplementów częściej chorowali na raka płuca, a przy średniej dawce z suplementów powyżej 20 mg/d w ciągu 10 lat HR wyniósł 1,82 (95% CI 1,25–2,65), z wyższym ryzykiem u palących; u kobiet takiego związku nie stwierdzono.[5, 20, 22, 23, 25]

Ograniczenia dowodów

Badania homocysteiny, chorób sercowo-naczyniowych i funkcji poznawczych dotyczyły głównie połączeń z kwasem foliowym i witaminą B12, więc ich wyników nie można przypisać samej witaminie B6, którą osobno oceniano w nielicznych badaniach, w większości małych (wyjątkiem jest ramię samej witaminy B6 w NORVIT). Badania nudności ciążowych i PMS były krótkie, często małe i niskiej jakości, z różnymi skalami objawów. Dane o neuropatii pochodzą z opisów przypadków, małego badania u ochotników i zgłoszeń spontanicznych, więc nie pozwalają ustalić częstości powikłania ani dawki progowej, a związek z rakiem płuca pochodzi z badania obserwacyjnego. Cytowane prace dotyczą głównie chlorowodorku pirydoksyny i nie obejmują porównań z fosforanem pirydoksalu.[1, 2, 4–6, 9, 12, 16, 17, 21, 22, 24, 25]

Źródła

  1. metaanaliza danych indywidualnych Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. BMJ (Clinical research ed.), 1998. PubMed 9569395
  2. RCT Folic acid and vitamin B12 are more effective than vitamin B6 in lowering fasting plasma homocysteine concentration in patients with coronary artery disease. European journal of clinical nutrition, 2004. PubMed 14985687 · DOI
  3. metaanaliza sieciowa Effect of Nutritional Supplements for Reducing Homocysteine Levels in Healthy Adults: A Systematic Review and Network Meta-Analysis of Randomized Trials. Nutrition reviews, 2025. PubMed 39960689 · DOI
  4. przegląd systematyczny z metaanalizą Homocysteine-lowering interventions for preventing cardiovascular events. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28816346 · DOI
  5. RCT Homocysteine lowering and cardiovascular events after acute myocardial infarction. The New England journal of medicine, 2006. PubMed 16531614 · DOI
  6. RCT Pyridoxine for nausea and vomiting of pregnancy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. American journal of obstetrics and gynecology, 1995. PubMed 7573262 · DOI
  7. RCT A comparison between the effects of ginger, pyridoxine (vitamin B6) and placebo for the treatment of the first trimester nausea and vomiting of pregnancy (NVP). The journal of maternal-fetal & neonatal medicine : the official journal of the European Association of Perinatal Medicine, the Federation of Asia and Oceania Perinatal Societies, the International Society of Perinatal Obstetricians, 2018. PubMed 28629250 · DOI
  8. przegląd systematyczny z metaanalizą The effects of pyridoxine (vitamin B6) supplementation in nausea and vomiting during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Archives of gynecology and obstetrics, 2023. PubMed 36719452 · DOI
  9. przegląd systematyczny z metaanalizą Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26348534 · DOI
  10. RCT Effectiveness of delayed-release doxylamine and pyridoxine for nausea and vomiting of pregnancy: a randomized placebo controlled trial. American journal of obstetrics and gynecology, 2010. PubMed 20843504 · DOI
  11. ponowna analiza RCT Doxylamine-pyridoxine for nausea and vomiting of pregnancy randomized placebo controlled trial: Prespecified analyses and reanalysis. PloS one, 2018. PubMed 29342163 · DOI
  12. przegląd systematyczny z metaanalizą Efficacy of vitamin B-6 in the treatment of premenstrual syndrome: systematic review. BMJ (Clinical research ed.), 1999. PubMed 10334745 · DOI
  13. RCT (crossover) Pyridoxine (vitamin B6) and the premenstrual syndrome: a randomized crossover trial. The Journal of the Royal College of General Practitioners, 1989. PubMed 2558186
  14. RCT The effects of vitamin B6 supplementation on premenstrual symptoms. Obstetrics and gynecology, 1987. PubMed 3299182
  15. przegląd systematyczny Effect of nutritional interventions on the psychological symptoms of premenstrual syndrome in women of reproductive age: a systematic review of randomized controlled trials. Nutrition reviews, 2025. PubMed 38684926 · DOI
  16. przegląd systematyczny The effect of vitamin B6 on cognition. The Cochrane database of systematic reviews, 2003. PubMed 14584010 · DOI
  17. metaanaliza Effect of homocysteine lowering treatment on cognitive function: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Alzheimer's disease : JAD, 2012. PubMed 22232016 · DOI
  18. metaanaliza B vitamins and prevention of cognitive decline and incident dementia: a systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews, 2022. PubMed 34432056 · DOI
  19. RCT Homocysteine-lowering by B vitamins slows the rate of accelerated brain atrophy in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. PloS one, 2010. PubMed 20838622 · DOI
  20. opis przypadków Sensory neuropathy from pyridoxine abuse. A new megavitamin syndrome. The New England journal of medicine, 1983. PubMed 6308447 · DOI
  21. badanie prospektywne u ochotników Dose response, coasting, and differential fiber vulnerability in human toxic neuropathy: a prospective study of pyridoxine neurotoxicity. Neurology, 1992. PubMed 1620347 · DOI
  22. seria przypadków Characteristics of pyridoxine overdose neuropathy syndrome. Acta neurologica Scandinavica, 1987. PubMed 3630649 · DOI
  23. przegląd systematyczny The Role of Vitamin B6 in Peripheral Neuropathy: A Systematic Review. Nutrients, 2023. PubMed 37447150 · DOI
  24. analiza zgłoszeń działań niepożądanych Impact of Regulatory Action on Dose Maximalization for Vitamin B6 Dietary Supplements on the Reporting Pattern for Neuropathy. Pharmacoepidemiology and drug safety, 2025. PubMed 39888171 · DOI
  25. badanie kohortowe Long-Term, Supplemental, One-Carbon Metabolism-Related Vitamin B Use in Relation to Lung Cancer Risk in the Vitamins and Lifestyle (VITAL) Cohort. Journal of clinical oncology : official journal of the American Society of Clinical Oncology, 2017. PubMed 28829668 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.