Co mówią badania

Kwas foliowy i foliany (w tym 5-MTHF): co mówią badania naukowe

Kwas foliowy (syntetyczną formę witaminy B9) badano głównie u kobiet planujących ciążę pod kątem wad cewy nerwowej płodu, a także w odniesieniu do homocysteiny, udaru i funkcji poznawczych. W przeglądzie Cochrane suplementacja okołokoncepcyjna wiązała się z rzadszymi wadami cewy nerwowej, a w metaanalizach RCT z ok. 10% niższym ryzykiem udaru, bez różnic w częstości zawału serca; wyniki dotyczące funkcji poznawczych osób bez otępienia są niejednoznaczne.

24prac w źródłach
7badanych obszarów
3efekt korzystny
1brak efektu
3niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Kwas foliowy i foliany (w tym 5-MTHF) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Wady cewy nerwowej płodu (suplementacja przed ciążą i na jej początku)kobiety planujące ciążę i we wczesnej ciąży, w tym po wcześniejszej ciąży z wadą cewy nerwowej1 przegląd systematyczny Cochrane (5 RCT, 7391 kobiet) + 2 duże RCT (n = 1817 i n = 4753) + 1 przegląd systematyczny badań obserwacyjnych (12 badań)efekt korzystnywysokaStężenie homocysteiny we krwidorośli w randomizowanych badaniach suplementacji (metaanalizy danych indywidualnych)2 metaanalizy danych indywidualnych (25 RCT, n = 2596; 12 RCT, n = 1114)efekt korzystnywysokaZawał serca, choroba wieńcowa i śmiertelnośćdorośli z chorobą sercowo-naczyniową i bez niej (badania prewencji)2 metaanalizy RCT (15 RCT, n = 71 422; 30 RCT, n = 82 334)brak efektuwysokaUdar mózgudorośli w badaniach prewencji chorób sercowo-naczyniowych, w tym osoby z nadciśnieniem tętniczym (osoby chore pod nadzorem lekarza)3 metaanalizy RCT (10–30 badań, 44 224–115 559 osób) + 1 duże RCT (CSPPT, n = 20 702)efekt korzystnyumiarkowanaFunkcje poznawcze u osób starszych bez otępieniaosoby w średnim i starszym wieku bez rozpoznanego otępienia, w tym uczestnicy badań prewencji sercowo-naczyniowej3 metaanalizy (11 RCT, ok. 22 000 osób; 9 RCT, n = 2835; 25 RCT w zestawieniu 95 badań) + 1 RCT (FACIT, n = 818)niejednoznaczneumiarkowanaFormy: kwas foliowy a 5-MTHF, polimorfizm MTHFRgłównie zdrowe kobiety w wieku rozrodczym; mniejsze badania u dorosłych z genotypem MTHFR 677TT2 przeglądy systematyczne z metaanalizą (11 RCT; 2–3 RCT na wynik) + 2 RCT + 1 analiza post hoc RCT (n = 16 413) + 1 przeglądniejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i choroba Alzheimerapacjenci z rozpoznanymi zaburzeniami poznawczymi, leczenie pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (22 RCT, n = 3604)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Foliany to grupa związków o aktywności witaminy B9, potrzebnych m.in. w syntezie DNA i w przekształcaniu homocysteiny w metioninę. Kwas foliowy to w pełni utleniona, syntetyczna forma stosowana w suplementach i do wzbogacania żywności; w wątrobie jest powoli przekształcany przez reduktazę dihydrofolianową (DHFR), dlatego przy większym spożyciu we krwi pojawia się niezmetabolizowany kwas foliowy (UMFA).

Biologicznie czynną formą krążącą we krwi jest 5-metylotetrahydrofolian (5-MTHF), powstający z udziałem enzymu MTHFR; w suplementach występuje jako (6S)-5-MTHF (np. Quatrefolic, Metafolin). Wariant genu MTHFR 677C>T może wiązać się z wyższym stężeniem homocysteiny.

Wyniki badań

Wady cewy nerwowej płodu (suplementacja przed ciążą i na jej początku)

efekt korzystnywysokakobiety planujące ciążę i we wczesnej ciąży, w tym po wcześniejszej ciąży z wadą cewy nerwowej

W przeglądzie Cochrane (5 RCT, 6708 urodzeń) codzienny kwas foliowy, sam lub z innymi witaminami i składnikami mineralnymi, wiązał się z rzadszymi wadami cewy nerwowej (RR 0,31; 95% CI 0,17–0,58; dowody wysokiej jakości) i ich rzadszym ponownym wystąpieniem (RR 0,34), niezależnie od dawki (400 µg lub więcej). W badaniu MRC (1817 kobiet po ciąży z taką wadą) wadę stwierdzono w 6 ciążach w grupach kwasu foliowego i w 21 w pozostałych (RR 0,28). W węgierskim RCT (multiwitamina z 0,8 mg kwasu foliowego) pierwsza wada wystąpiła w 0 z 2104 ciąż wobec 6 z 2052 w grupie kontrolnej, a nowsze badania obserwacyjne zebrane dla USPSTF autorzy uznali za zgodne z wcześniejszymi dowodami.[1–4]

1 przegląd systematyczny Cochrane (5 RCT, 7391 kobiet) + 2 duże RCT (n = 1817 i n = 4753) + 1 przegląd systematyczny badań obserwacyjnych (12 badań)

Stężenie homocysteiny we krwi

efekt korzystnywysokadorośli w randomizowanych badaniach suplementacji (metaanalizy danych indywidualnych)

W metaanalizie danych indywidualnych z 25 RCT (2596 osób) dawki 0,2, 0,4, 0,8, 2 i 5 mg kwasu foliowego na dobę wiązały się z obniżeniem homocysteiny odpowiednio o 13%, 20%, 23%, 23% i 25%, a efekt był większy przy wyższej wyjściowej homocysteinie, niższym stężeniu folianów i u kobiet. Dodatek witaminy B12 (średnio 0,4 mg/d) obniżał homocysteinę o dalsze 7%, a witamina B6 nie miała istotnego wpływu. We wcześniejszej metaanalizie 12 RCT (1114 osób) obniżenie wyniosło 25%, podobnie przy dawkach 0,5–5 mg/d.[5, 6]

2 metaanalizy danych indywidualnych (25 RCT, n = 2596; 12 RCT, n = 1114)

Zawał serca, choroba wieńcowa i śmiertelność

brak efektuwysokadorośli z chorobą sercowo-naczyniową i bez niej (badania prewencji)

W przeglądzie Cochrane (15 RCT, 71 422 osoby) suplementy witamin B6, B9 lub B12, podawane osobno lub razem, nie zmieniały ryzyka zawału serca (RR 1,02; 95% CI 0,95–1,10) ani zgonu z dowolnej przyczyny (RR 1,01), przy dowodach wysokiej jakości. W metaanalizie 30 RCT kwas foliowy nie wpływał istotnie na chorobę wieńcową (RR 1,04; 95% CI 0,99–1,09), a ryzyko chorób sercowo-naczyniowych łącznie było niższe o 4% (RR 0,96).[8, 9]

2 metaanalizy RCT (15 RCT, n = 71 422; 30 RCT, n = 82 334)

Udar mózgu

efekt korzystnyumiarkowanadorośli w badaniach prewencji chorób sercowo-naczyniowych, w tym osoby z nadciśnieniem tętniczym (osoby chore pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 21 RCT (115 559 osób) ryzyko udaru było niższe po kwasie foliowym (RR 0,90; 95% CI 0,83–0,98), a różnicę stwierdzono w regionach bez wzbogacania zbóż kwasem foliowym lub z częściowym wzbogacaniem (RR 0,83), nie w regionach z wzbogacaniem (RR 1,04). Taki sam wynik (RR 0,90) dały metaanaliza 30 RCT i przegląd Cochrane suplementów witamin B (10 badań, 44 224 osoby; dowody wysokiej jakości). W RCT CSPPT u 20 702 Chińczyków z nadciśnieniem enalapryl z 0,8 mg kwasu foliowego przez medianę 4,5 roku wiązał się z rzadszym pierwszym udarem niż sam enalapryl (2,7% vs 3,4%; HR 0,79).[7–10]

3 metaanalizy RCT (10–30 badań, 44 224–115 559 osób) + 1 duże RCT (CSPPT, n = 20 702)

Funkcje poznawcze u osób starszych bez otępienia

niejednoznaczneumiarkowanaosoby w średnim i starszym wieku bez rozpoznanego otępienia, w tym uczestnicy badań prewencji sercowo-naczyniowej

W metaanalizie połączonych danych z 11 dużych RCT (ok. 22 000 osób, średnio 2,3–5 lat) witaminy B obniżały homocysteinę o 26–28%, ale nie zmieniały wyników testów funkcji poznawczych; podobnie w metaanalizie 9 RCT (2835 osób). W RCT FACIT u 818 osób w wieku 50–70 lat z podwyższoną homocysteiną 800 µg kwasu foliowego dziennie przez 3 lata wiązało się z korzystniejszą zmianą wyników pamięci i szybkości przetwarzania informacji. W metaanalizie z 2022 r. wynik w skali MMSE był po witaminach B nieznacznie lepszy (MD 0,14 pkt; 95% CI 0,04–0,23).[11–14]

3 metaanalizy (11 RCT, ok. 22 000 osób; 9 RCT, n = 2835; 25 RCT w zestawieniu 95 badań) + 1 RCT (FACIT, n = 818)

Formy: kwas foliowy a 5-MTHF, polimorfizm MTHFR

niejednoznaczneniskagłównie zdrowe kobiety w wieku rozrodczym; mniejsze badania u dorosłych z genotypem MTHFR 677TT

W metaanalizie 11 RCT u kobiet w wieku rozrodczym aktywna forma folianów wiązała się z wyższym stężeniem folianów w osoczu i erytrocytach oraz niższym UMFA niż kwas foliowy, bez różnic w homocysteinie; według przeglądu z 2026 r. danych jest za mało, by uznać obie formy za równoważne. W RCT u 142 Malezyjek (12 tygodni, 1 mg kwasu foliowego lub równomolowe 1,13 mg 5-MTHF) foliany w erytrocytach były wyższe po 5-MTHF, a homocysteina obniżyła się podobnie (o 17% po kwasie foliowym i o 15% po 5-MTHF wobec placebo). Obie formy (400 µg/d) obniżały homocysteinę także u osób z genotypem MTHFR 677TT (badanie 20 osób), a w analizie CSPPT (16 413 osób) różnica homocysteiny między genotypami znikała przy stężeniu folianów w surowicy ok. 15 ng/ml lub wyższym. Według przeglądu z 2024 r. brakuje badań klinicznych 5-MTHF z oceną wad cewy nerwowej.[16–21]

2 przeglądy systematyczne z metaanalizą (11 RCT; 2–3 RCT na wynik) + 2 RCT + 1 analiza post hoc RCT (n = 16 413) + 1 przegląd

Kontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i choroba Alzheimera

niejednoznaczneniskapacjenci z rozpoznanymi zaburzeniami poznawczymi, leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 22 RCT (3604 pacjentów, z uwzględnieniem chińskich baz danych) kwas foliowy wiązał się z lepszymi wynikami testów poznawczych u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), a u chorych na chorobę Alzheimera tylko przy dawkach co najmniej 3 mg/d (SMD 1,03; 95% CI 0,18–1,88). U pacjentów z naczyniowymi zaburzeniami poznawczymi homocysteina się obniżała, ale funkcje poznawcze nie poprawiły się.[15]

1 metaanaliza (22 RCT, n = 3604)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach wad cewy nerwowej podawano codziennie 400 µg kwasu foliowego lub więcej (w węgierskim RCT 0,8 mg od co najmniej miesiąca przed poczęciem). Homocysteinę badano przy dawkach 0,2–5 mg/d, z maksymalnym obniżeniem zwykle od 0,8 mg/d; w CSPPT podawano 0,8 mg/d przez medianę 4,5 roku, a w FACIT 800 µg/d przez 3 lata. 5-MTHF porównywano z kwasem foliowym w dawkach równomolowych (1,13 mg wobec 1 mg) lub w tej samej dawce masowej (400 µg). Referencyjna wartość spożycia (RWS) folianów wynosi 200 µg na dobę.[1, 3, 5, 10, 13, 18, 19]

Bezpieczeństwo

Górny tolerowany poziom spożycia (UL) EFSA dla dorosłych wynosi 1000 µg na dobę i dotyczy łącznie kwasu foliowego i soli 5-MTHF dodawanych do żywności i suplementów, a nie folianów naturalnie obecnych w żywności. Główną obawą jest maskowanie niedoboru witaminy B12: w latach 40. i 50. XX w. dawki kwasu foliowego powyżej 5 mg/d cofały niedokrwistość megaloblastyczną u chorych z anemią złośliwą, ukrywając niedobór B12; autorzy przeglądu z 2024 r. oceniają dowody na nasilanie tego niedoboru przez nadmiar kwasu foliowego jako głównie korelacyjne. W danych 1573 pacjentów z niskim stężeniem B12 odsetek osób bez niedokrwistości nie wzrósł po wprowadzeniu wzbogacania zbóż kwasem foliowym w USA (39,2% przed, 37,6% po). W metaanalizie 13 RCT (49 621 osób, średnio 5,2 roku) kwas foliowy nie zmienił istotnie częstości nowotworów (RR 1,06; 95% CI 0,99–1,13). Nie stwierdzono też różnic w częstości poronień (RR 1,10), ciężkich zdarzeń niepożądanych (8,3% vs 8,5%) ani działań niepożądanych w CSPPT.[1, 9, 10, 22–24]

Ograniczenia dowodów

W przeglądzie Cochrane tylko jedno badanie wad cewy nerwowej miało niskie ryzyko błędu, a dla pierwszego wystąpienia wady dane pochodziły z jednego badania (RR 0,07; 95% CI 0,00–1,32). Niższe ryzyko udaru dotyczyło głównie regionów bez wzbogacania zbóż, a wynik dla połączenia z enalaprylem opiera się na jednym bardzo dużym badaniu. W badaniach sercowo-naczyniowych i poznawczych kwas foliowy często podawano z witaminami B12 i B6. Porównania 5-MTHF z kwasem foliowym są krótkie, nieliczne i dotyczą wskaźników we krwi, a dane o maskowaniu niedoboru B12 pochodzą głównie z obserwacji klinicznych.[1, 7, 9, 11, 12, 16, 17, 22]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26662928 · DOI
  2. RCT Prevention of neural tube defects: results of the Medical Research Council Vitamin Study. MRC Vitamin Study Research Group. Lancet (London, England), 1991. PubMed 1677062
  3. RCT Prevention of the first occurrence of neural-tube defects by periconceptional vitamin supplementation. The New England journal of medicine, 1992. PubMed 1307234 · DOI
  4. przegląd systematyczny Folic Acid Supplementation to Prevent Neural Tube Defects: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA, 2023. PubMed 37526714 · DOI
  5. metaanaliza danych indywidualnych Dose-dependent effects of folic acid on blood concentrations of homocysteine: a meta-analysis of the randomized trials. The American journal of clinical nutrition, 2005. PubMed 16210710 · DOI
  6. metaanaliza danych indywidualnych Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. BMJ (Clinical research ed.), 1998. PubMed 9569395
  7. metaanaliza Folic acid supplementation for stroke prevention: A systematic review and meta-analysis of 21 randomized clinical trials worldwide. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2024. PubMed 38824900 · DOI
  8. metaanaliza Folic Acid Supplementation and the Risk of Cardiovascular Diseases: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 2016. PubMed 27528407 · DOI
  9. przegląd systematyczny z metaanalizą Homocysteine-lowering interventions for preventing cardiovascular events. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28816346 · DOI
  10. RCT Efficacy of folic acid therapy in primary prevention of stroke among adults with hypertension in China: the CSPPT randomized clinical trial. JAMA, 2015. PubMed 25771069 · DOI
  11. metaanaliza danych indywidualnych Effects of homocysteine lowering with B vitamins on cognitive aging: meta-analysis of 11 trials with cognitive data on 22,000 individuals. The American journal of clinical nutrition, 2014. PubMed 24965307 · DOI
  12. metaanaliza Effect of folic acid, with or without other B vitamins, on cognitive decline: meta-analysis of randomized trials. The American journal of medicine, 2010. PubMed 20569758 · DOI
  13. RCT Effect of 3-year folic acid supplementation on cognitive function in older adults in the FACIT trial: a randomised, double blind, controlled trial. Lancet (London, England), 2007. PubMed 17240287 · DOI
  14. przegląd systematyczny z metaanalizą B vitamins and prevention of cognitive decline and incident dementia: a systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews, 2022. PubMed 34432056 · DOI
  15. metaanaliza Effects of folic acid supplementation on cognitive impairment: A meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of evidence-based medicine, 2024. PubMed 38465839 · DOI
  16. przegląd systematyczny z metaanalizą The effectiveness and safety of the active form of folate on biochemical parameters in women of childbearing age: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 2025. PubMed 41398893 · DOI
  17. przegląd systematyczny z metaanalizą Unmetabolized Folic Acid: Biology, Epidemiology, and Clinical Consequences: A Systematic Review. Nutrients, 2026. PubMed 42739064 · DOI
  18. RCT l-5-Methyltetrahydrofolate Supplementation Increases Blood Folate Concentrations to a Greater Extent than Folic Acid Supplementation in Malaysian Women. The Journal of nutrition, 2018. PubMed 29878267 · DOI
  19. RCT Effect of low doses of 5-methyltetrahydrofolate and folic acid on plasma homocysteine in healthy subjects with or without the 677C-->T polymorphism of methylenetetrahydrofolate reductase. European journal of clinical investigation, 2002. PubMed 12486865 · DOI
  20. analiza post hoc RCT MTHFR Gene and Serum Folate Interaction on Serum Homocysteine Lowering: Prospect for Precision Folic Acid Treatment. Arteriosclerosis, thrombosis, and vascular biology, 2018. PubMed 29371246 · DOI
  21. przegląd Supplementation with Folic Acid or 5-Methyltetrahydrofolate and Prevention of Neural Tube Defects: An Evidence-Based Narrative Review. Nutrients, 2024. PubMed 39339754 · DOI
  22. przegląd Excess Folic Acid and Vitamin B12 Deficiency: Clinical Implications? Food and nutrition bulletin, 2024. PubMed 38987872 · DOI
  23. badanie obserwacyjne Low vitamin B-12 concentrations in patients without anemia: the effect of folic acid fortification of grain. The American journal of clinical nutrition, 2003. PubMed 12791626 · DOI
  24. metaanaliza danych indywidualnych Effects of folic acid supplementation on overall and site-specific cancer incidence during the randomised trials: meta-analyses of data on 50,000 individuals. Lancet (London, England), 2013. PubMed 23352552 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.