Co mówią badania

Witamina E (tokoferole, tokotrienole): co mówią badania naukowe

Witaminę E badano głównie w dużych, wieloletnich RCT dotyczących chorób układu krążenia, nowotworów i śmiertelności, a u chorych także w stłuszczeniowej chorobie wątroby i chorobie Alzheimera. W dużych RCT nie stwierdzono mniejszej łącznej liczby incydentów sercowo-naczyniowych ani nowotworów, odnotowano natomiast częstszy udar krwotoczny i (w SELECT) rak prostaty, a u chorych z niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby poprawę obrazu histologicznego.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
1efekt korzystny
3brak efektu
3niejednoznaczne
1efekt niekorzystny

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Witamina E (tokoferole, tokotrienole) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Nowotwory ogółemzdrowi dorośli oraz osoby z chorobą naczyń lub cukrzycą, w wieku co najmniej 45–55 lat3 duże RCT (n = 9541, 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematyczny (5 RCT, n = 76 777)brak efektuwysokaChoroby układu krążenia (zawał serca, udar, zgon sercowo-naczyniowy)dorośli w wieku co najmniej 45–55 lat: zdrowi oraz osoby z chorobą naczyń lub cukrzycą3 duże RCT (n = 9541, 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematyczny (4 RCT, n = 62 136) + 1 metaanaliza (16 RCT)brak efektuumiarkowanaRak prostatymężczyźni w wieku 50 lat i starsi; w badaniu ATBC wyłącznie palacze3 duże RCT (n = 34 887, 14 641 i 29 133)niejednoznaczneumiarkowanaŚmiertelność ogólnauczestnicy RCT: zdrowi dorośli oraz osoby z chorobami przewlekłymi4 metaanalizy RCT (18–78 badań, do 296 707 osób) + 1 przegląd systematyczny (9 RCT, n = 107 772)niejednoznaczneumiarkowanaFunkcje poznawcze i otępienie u osób bez objawówzdrowe kobiety w wieku 65 lat i starsze; mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat bez objawów otępienia2 RCT (n = 6377 i 7540)brak efektuumiarkowanaUdar krwotoczny i niedokrwiennyuczestnicy RCT witaminy E, głównie dorośli w średnim i starszym wieku, zdrowi i z chorobami przewlekłymi2 metaanalizy RCT (9 badań, n = 118 765; 16 badań) + 2 duże RCT (n = 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematycznyefekt niekorzystnyniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD/MASLD)dzieci i dorośli z rozpoznaną NAFLD lub niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (NASH), pod nadzorem lekarza1 przegląd Cochrane (16 RCT, n = 1066) + 2 metaanalizy (7 RCT u dorosłych; badania u dzieci) + 1 RCT (n = 247)efekt korzystnyumiarkowanaKontekst medyczny: choroba Alzheimera i łagodne zaburzenia poznawczeosoby z łagodną lub umiarkowaną chorobą Alzheimera oraz z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), pod nadzorem lekarza1 przegląd Cochrane (4 RCT, dane z 2: n = 304 i n = 516) + 1 RCT (n = 613)niejednoznaczneniska

Podstawowe informacje

Witamina E to wspólna nazwa grupy rozpuszczalnych w tłuszczach związków: tokoferoli i tokotrienoli (w formach alfa, beta, gamma i delta), które działają jako przeciwutleniacze (antyoksydanty). Referencyjna wartość spożycia (RWS) dla dorosłych według rozporządzenia UE 1169/2011 wynosi 12 mg.

W dużych badaniach klinicznych stosowano niemal wyłącznie alfa-tokoferol, naturalny lub syntetyczny (octan all-rac-alfa-tokoferylu w SELECT), w dawkach podawanych zwykle w jednostkach międzynarodowych (j.m.). Tokotrienole badano znacznie rzadziej.

Wyniki badań

Nowotwory ogółem

brak efektuwysokazdrowi dorośli oraz osoby z chorobą naczyń lub cukrzycą, w wieku co najmniej 45–55 lat

W HOPE i jego przedłużeniu HOPE-TOO (400 j.m. dziennie, mediana obserwacji 7 lat) nowotwór rozpoznano u 11,6% osób z grupy witaminy E i 12,3% z grupy placebo (RR 0,94; 95% CI 0,84–1,06), bez różnic w zgonach z powodu nowotworów. W PHS II HR wyniósł 1,04, a w Women's Health Study RR 1,01, bez różnic także dla poszczególnych lokalizacji (m.in. płuco, jelito grube, pierś). W przeglądzie dla USPSTF (5 RCT, n = 76 777) OR dla zachorowania na nowotwór wyniósł 1,02 (95% CI 0,98–1,08).[3, 4, 8, 9]

3 duże RCT (n = 9541, 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematyczny (5 RCT, n = 76 777)

Choroby układu krążenia (zawał serca, udar, zgon sercowo-naczyniowy)

brak efektuumiarkowanadorośli w wieku co najmniej 45–55 lat: zdrowi oraz osoby z chorobą naczyń lub cukrzycą

W HOPE 9541 osób z grupy wysokiego ryzyka przyjmowało 400 j.m. witaminy E dziennie przez średnio 4,5 roku: zawał, udar lub zgon sercowo-naczyniowy wystąpiły u 16,2% vs 15,5% w grupie placebo (RR 1,05; 95% CI 0,95–1,16). W PHS II (14 641 lekarzy, 400 j.m. co drugi dzień, średnio 8 lat) HR wyniósł 1,01, a w Women's Health Study (39 876 kobiet, 600 j.m. co drugi dzień, średnio 10,1 roku) RR 0,93 (95% CI 0,82–1,05), przy niższej umieralności sercowo-naczyniowej (RR 0,76). W przeglądzie dla USPSTF (4 RCT) OR wyniósł 0,96, a w metaanalizie 16 RCT sama witamina E (bez innych antyoksydantów) wiązała się z rzadszym zawałem serca (RR 0,82).[1–5]

3 duże RCT (n = 9541, 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematyczny (4 RCT, n = 62 136) + 1 metaanaliza (16 RCT)

Rak prostaty

niejednoznaczneumiarkowanamężczyźni w wieku 50 lat i starsi; w badaniu ATBC wyłącznie palacze

W SELECT 34 887 względnie zdrowych mężczyzn przyjmowało m.in. 400 j.m. dziennie syntetycznego octanu all-rac-alfa-tokoferylu lub placebo; po wydłużonej obserwacji rak prostaty był częstszy w grupie samej witaminy E (HR 1,17; 99% CI 1,004–1,36), o 1,6 przypadku na 1000 osobolat. W PHS II nie stwierdzono różnic (HR 0,97; 95% CI 0,85–1,09). W fińskim badaniu ATBC u 29 133 palaczy alfa-tokoferol (50 mg dziennie przez 5–8 lat) wiązał się z rzadszym rozpoznaniem raka prostaty (o 32%) i niższą umieralnością z jego powodu (o 41%).[9–11]

3 duże RCT (n = 34 887, 14 641 i 29 133)

Śmiertelność ogólna

niejednoznaczneumiarkowanauczestnicy RCT: zdrowi dorośli oraz osoby z chorobami przewlekłymi

W metaanalizie 19 RCT (135 967 osób) dawki co najmniej 400 j.m. dziennie wiązały się z większą umieralnością (różnica ryzyka 39 na 10 000 osób; 95% CI 3–74), choć badania wysokich dawek były często małe i prowadzone u chorych; w przeglądzie Cochrane, w badaniach o niskim ryzyku błędu, RR dla witaminy E wyniósł 1,03 (95% CI 1,00–1,05; 46 badań). W metaanalizie 57 RCT (246 371 osób, dawki do 5500 j.m. dziennie) RR wyniósł 1,00, bez zależności od dawki; u zdrowych osób (18 RCT) RR 1,01, a w przeglądzie dla USPSTF (9 RCT) OR 1,02.[4, 12–15]

4 metaanalizy RCT (18–78 badań, do 296 707 osób) + 1 przegląd systematyczny (9 RCT, n = 107 772)

Funkcje poznawcze i otępienie u osób bez objawów

brak efektuumiarkowanazdrowe kobiety w wieku 65 lat i starsze; mężczyźni w wieku co najmniej 60 lat bez objawów otępienia

W podbadaniu Women's Health Study 6377 kobiet w wieku 65 lat i starszych przyjmowało 600 j.m. witaminy E co drugi dzień; po 5,6 i 9,6 roku wyniki testów poznawczych nie różniły się od placebo (RR znacznego pogorszenia 0,92; 95% CI 0,77–1,10). W PREADViSE (7540 mężczyzn, badanie dodatkowe do SELECT) otępienie rozpoznano u 4,4% uczestników, bez różnic między grupami (HR dla witaminy E 0,88; 95% CI 0,64–1,20).[16, 17]

2 RCT (n = 6377 i 7540)

Udar krwotoczny i niedokrwienny

efekt niekorzystnyniskauczestnicy RCT witaminy E, głównie dorośli w średnim i starszym wieku, zdrowi i z chorobami przewlekłymi

W metaanalizie 9 RCT (118 765 osób) ryzyko udaru ogółem się nie zmieniło (RR 0,98), ale udar krwotoczny był częstszy (RR 1,22; 95% CI 1,00–1,48), a niedokrwienny rzadszy (RR 0,90; 95% CI 0,82–0,99): według autorów jeden dodatkowy udar krwotoczny na 1250 osób i jeden niedokrwienny mniej na 476 osób przyjmujących witaminę E. W PHS II HR dla udaru krwotocznego wyniósł 1,74 (95% CI 1,04–2,91). W nowszej metaanalizie 16 RCT sama witamina E nie zmieniała częstości żadnego typu udaru, a podawana z innymi antyoksydantami wiązała się z częstszym udarem krwotocznym (RR 1,22) i rzadszym niedokrwiennym (RR 0,91). W Women's Health Study nie stwierdzono wpływu na udar krwotoczny ani niedokrwienny, a autorzy przeglądu dla USPSTF określili dowody na związek witaminy E z udarem krwotocznym jako ograniczone.[2–4, 6, 7]

2 metaanalizy RCT (9 badań, n = 118 765; 16 badań) + 2 duże RCT (n = 14 641 i 39 876) + 1 przegląd systematyczny

Kontekst medyczny: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD/MASLD)

efekt korzystnyumiarkowanadzieci i dorośli z rozpoznaną NAFLD lub niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (NASH), pod nadzorem lekarza

W RCT PIVENS 247 dorosłych z NASH bez cukrzycy otrzymywało 800 j.m. witaminy E dziennie, pioglitazon lub placebo przez 96 tygodni: poprawę obrazu histologicznego stwierdzono u 43% vs 19% w grupie placebo, bez poprawy włóknienia. W przeglądzie Cochrane (16 RCT, 1066 dzieci i dorosłych, 298–1000 j.m. dziennie) witamina E wiązała się z nieco niższą aktywnością ALT (MD −9,29) i AST (MD −4,90; umiarkowana pewność dowodów); wpływ na śmiertelność pozostał bardzo niepewny. W metaanalizie 7 RCT u dorosłych stwierdzono mniejsze stłuszczenie i zapalenie zrazikowe oraz częstsze ustąpienie MASH (RR 1,9), bez zmniejszenia włóknienia, a w metaanalizie badań u dzieci nie stwierdzono zmian ALT, AST ani włóknienia.[18–21]

1 przegląd Cochrane (16 RCT, n = 1066) + 2 metaanalizy (7 RCT u dorosłych; badania u dzieci) + 1 RCT (n = 247)

Kontekst medyczny: choroba Alzheimera i łagodne zaburzenia poznawcze

niejednoznaczneniskaosoby z łagodną lub umiarkowaną chorobą Alzheimera oraz z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), pod nadzorem lekarza

W RCT TEAM-AD 613 osób z łagodną lub umiarkowaną chorobą Alzheimera, przyjmujących inhibitor acetylocholinesterazy, otrzymywało m.in. 2000 j.m. alfa-tokoferolu dziennie lub placebo; przez średnio 2,27 roku sprawność w czynnościach dnia codziennego (skala ADCS-ADL) pogarszała się w grupie alfa-tokoferolu o 3,15 punktu mniej. W przeglądzie Cochrane nie stwierdzono klinicznie istotnego wpływu na funkcje poznawcze w chorobie Alzheimera (ADAS-Cog: MD −1,81; 95% CI −3,75 do 0,13) ani na przejście MCI w otępienie w ciągu 36 miesięcy (RR 1,03), przy małej liczbie badań.[22, 23]

1 przegląd Cochrane (4 RCT, dane z 2: n = 304 i n = 516) + 1 RCT (n = 613)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W dużych RCT stosowano 400 j.m. witaminy E dziennie (HOPE, SELECT) lub co drugi dzień (PHS II) albo 600 j.m. co drugi dzień (Women's Health Study), a w fińskim badaniu ATBC 50 mg alfa-tokoferolu dziennie. W metaanalizie śmiertelności z 2005 r. dawki wynosiły 16,5–2000 j.m. dziennie (mediana 400 j.m.), a w metaanalizach udaru i zawału serca 33–800 j.m. W NAFLD podawano 298–1000 j.m. dziennie, a w chorobie Alzheimera 2000 j.m. dziennie. Cytowane prace nie przeliczają tych dawek na miligramy.[1–3, 5, 7, 10–12, 19, 22]

Bezpieczeństwo

Górny tolerowany poziom spożycia (UL) dla dorosłych w zestawieniu EFSA (wartość ustalona przez Komitet Naukowy ds. Żywności, SCF) wynosi 300 mg witaminy E na dobę; EFSA prowadzi przegląd tej wartości. Oprócz częstszego udaru krwotocznego (RR 1,22 w metaanalizie 9 RCT) w HOPE-TOO po 400 j.m. dziennie częstsza była niewydolność serca (RR 1,13) i hospitalizacje z jej powodu (RR 1,21), a w metaanalizie 19 RCT ryzyko zgonu rosło przy dawkach powyżej 150 j.m. dziennie (w metaanalizie 57 RCT nie stwierdzono zależności od dawki). W przeglądzie Cochrane 21 RCT u kobiet w ciąży (we wszystkich badaniach z danymi witaminę E łączono z witaminą C lub innymi środkami) nie stwierdzono różnic w częstości stanu przedrzucawkowego (RR 0,91); rzadsze było przedwczesne oddzielenie łożyska (RR 0,64), a częstsze pęknięcie błon płodowych przed porodem w ciąży donoszonej (RR 1,77).[6, 8, 12, 14, 24]

Ograniczenia dowodów

Niemal wszystkie cytowane RCT dotyczyły alfa-tokoferolu. Tokotrienole w cytowanych pracach oceniano tylko we wskaźnikach laboratoryjnych: w metaanalizie 15 badań wiązały się z wyższym cholesterolem HDL (WMD 0,146 mmol/l; I² 85,9%), bez zmian LDL, cholesterolu całkowitego i triglicerydów. Duże RCT (np. HOPE, Women's Health Study) podjęto po badaniach obserwacyjnych sugerujących mniejsze ryzyko chorób serca przy większym spożyciu witaminy E i nie potwierdziły one tej zależności. W ATBC i SELECT witaminę E oceniano równolegle z beta-karotenem lub selenem, a badania wysokich dawek w metaanalizie śmiertelności były często małe i obejmowały chorych. Dane z NAFLD dotyczą wskaźników pośrednich i obserwacji do 24 miesięcy, a przegląd Cochrane w chorobie Alzheimera opiera się na dwóch badaniach.[1, 3, 10–12, 19, 23, 25]

Źródła

  1. RCT Vitamin E supplementation and cardiovascular events in high-risk patients. The New England journal of medicine, 2000. PubMed 10639540 · DOI
  2. RCT Vitamins E and C in the prevention of cardiovascular disease in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2008. PubMed 18997197 · DOI
  3. RCT Vitamin E in the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: the Women's Health Study: a randomized controlled trial. JAMA, 2005. PubMed 15998891 · DOI
  4. przegląd systematyczny Vitamin and Mineral Supplements for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease and Cancer: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA, 2022. PubMed 35727272 · DOI
  5. metaanaliza Supplementation with vitamin E alone is associated with reduced myocardial infarction: a meta-analysis. Nutrition, metabolism, and cardiovascular diseases : NMCD, 2015. PubMed 25779938 · DOI
  6. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of vitamin E on stroke subtypes: meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ (Clinical research ed.), 2010. PubMed 21051774 · DOI
  7. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E supplementation (alone or with other antioxidants) and stroke: a meta-analysis. Nutrition reviews, 2024. PubMed 37698992 · DOI
  8. RCT z przedłużoną obserwacją Effects of long-term vitamin E supplementation on cardiovascular events and cancer: a randomized controlled trial. JAMA, 2005. PubMed 15769967 · DOI
  9. RCT Vitamins E and C in the prevention of prostate and total cancer in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2009. PubMed 19066368 · DOI
  10. RCT Vitamin E and the risk of prostate cancer: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA, 2011. PubMed 21990298 · DOI
  11. RCT Prostate cancer and supplementation with alpha-tocopherol and beta-carotene: incidence and mortality in a controlled trial. Journal of the National Cancer Institute, 1998. PubMed 9521168 · DOI
  12. metaanaliza Meta-analysis: high-dosage vitamin E supplementation may increase all-cause mortality. Annals of internal medicine, 2005. PubMed 15537682 · DOI
  13. przegląd systematyczny z metaanalizą Antioxidant supplements for prevention of mortality in healthy participants and patients with various diseases. The Cochrane database of systematic reviews, 2012. PubMed 22419320 · DOI
  14. metaanaliza Vitamin E and all-cause mortality: a meta-analysis. Current aging science, 2011. PubMed 21235492 · DOI
  15. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E supplementation and mortality in healthy people: a meta-analysis of randomised controlled trials. Cardiovascular drugs and therapy, 2014. PubMed 25398301 · DOI
  16. RCT (podbadanie) A randomized trial of vitamin E supplementation and cognitive function in women. Archives of internal medicine, 2006. PubMed 17159011 · DOI
  17. RCT przekształcone w badanie kohortowe Association of Antioxidant Supplement Use and Dementia in the Prevention of Alzheimer's Disease by Vitamin E and Selenium Trial (PREADViSE). JAMA neurology, 2017. PubMed 28319243 · DOI
  18. RCT Pioglitazone, vitamin E, or placebo for nonalcoholic steatohepatitis. The New England journal of medicine, 2010. PubMed 20427778 · DOI
  19. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E for people with non-alcoholic fatty liver disease. The Cochrane database of systematic reviews, 2024. PubMed 39412049 · DOI
  20. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E improves serum markers and histology in adults with metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease: Systematic review and meta-analysis. Journal of gastroenterology and hepatology, 2024. PubMed 39150005 · DOI
  21. metaanaliza Vitamin E in paediatric non-alcoholic fatty liver disease: a meta-analysis. Clinics and research in hepatology and gastroenterology, 2021. PubMed 33272889 · DOI
  22. RCT Effect of vitamin E and memantine on functional decline in Alzheimer disease: the TEAM-AD VA cooperative randomized trial. JAMA, 2014. PubMed 24381967 · DOI
  23. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E for Alzheimer's dementia and mild cognitive impairment. The Cochrane database of systematic reviews, 2017. PubMed 28128435 · DOI
  24. przegląd systematyczny z metaanalizą Vitamin E supplementation in pregnancy. The Cochrane database of systematic reviews, 2015. PubMed 26343254 · DOI
  25. metaanaliza The effects of tocotrienol supplementation on lipid profile: A meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in medicine, 2020. PubMed 32951713 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.