Co mówią badania

Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng): co mówią badania naukowe

Żeń-szeń właściwy badano głównie pod kątem zmęczenia, funkcji poznawczych, glikemii, zaburzeń erekcji i infekcji dróg oddechowych. W metaanalizach stwierdzano zwykle małe efekty w części wyników (pamięć, glukoza na czczo, skala IIEF) przy ograniczonej liczbie lub jakości badań, a część analiz łączy różne gatunki żeń-szenia lub mieszanki ziołowe.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
3efekt korzystny
5niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Zmęczenie i wydolność fizycznadorośli ze zmęczeniem ogólnym lub przewlekłym; metaanalizy obejmowały też zmęczenie związane z chorobą i badania wydolności fizycznej2 metaanalizy (19 RCT; 12 RCT, n = 630) + 1 RCT (n = 50)niejednoznaczneniskaFunkcje poznawcze u zdrowychzdrowi dorośli (w badaniu krzyżowym młodzi, pojedyncze dawki); metaanaliza 15 RCT obejmowała też chorych1 przegląd systematyczny Cochrane (9 RCT) + 1 metaanaliza (15 RCT, n = 671) + 1 RCT krzyżowe (n = 30)niejednoznaczneniskaGlikemiadorośli z cukrzycą typu 2, stanem przedcukrzycowym i bez cukrzycy (osoby chore pod nadzorem lekarza)3 metaanalizy (16 RCT; 20 RCT; 70 badań, n = 4506)niejednoznaczneniskaInfekcje górnych dróg oddechowych i parametry odpornościgłównie zdrowi dorośli, w części badań w sezonie infekcji i przy szczepieniu przeciw grypie1 metaanaliza (10 badań, P. ginseng i P. quinquefolius) + 2 RCT (n = 227 i 100)efekt korzystnyniskaBezpieczeństwo: interakcja z warfarynązdrowi ochotnicy oraz pacjenci leczeni warfaryną (po udarze niedokrwiennym, po wymianie zastawki serca); pod nadzorem lekarza3 małe badania randomizowane (n = 12, 25 i 25; w dwóch Panax ginseng) + 1 RCT z żeń-szeniem amerykańskim (n = 20) + 1 przegląd systematycznyniejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: zmęczenie w chorobach, w tym nowotworowychdorośli z chorobami przewlekłymi, w tym pacjenci z nowotworem i osoby po jego leczeniu; pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (12 RCT, n = 1298) + 2 RCT z Panax ginseng (n = 112 i 65) + 1 RCT z żeń-szeniem amerykańskim (n = 364)niejednoznaczneniskaKontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i otępienieosoby starsze z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), chorobą Alzheimera lub innym otępieniem; pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (9 badań, n = 617)efekt korzystnyniskaKontekst medyczny: zaburzenia erekcjimężczyźni w wieku 20–70 lat z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami erekcji; pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny Cochrane z metaanalizą (9 badań randomizowanych lub quasi-randomizowanych, n = 587)efekt korzystnyniska

Podstawowe informacje

Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer), nazywany też azjatyckim lub koreańskim, to bylina z rodziny araliowatych (Araliaceae) pochodząca z Korei i Chin; surowcem jest korzeń, a za związki charakterystyczne uznaje się saponiny zwane ginsenozydami (ginsenosides). Korzeń poddany obróbce parą i wysuszony to żeń-szeń czerwony (Korean red ginseng); w badaniach stosowano go obok standaryzowanych ekstraktów, np. G115.

Żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius) to inny gatunek tego samego rodzaju, a tzw. żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) to roślina z innego rodzaju, której monografia nie opisuje. Badania żeń-szenia amerykańskiego przywołujemy tylko dla porównania; gdy metaanaliza łączy gatunki lub mieszanki ziołowe, zaznaczamy to przy wyniku.

Wyniki badań

Zmęczenie i wydolność fizyczna

niejednoznaczneniskadorośli ze zmęczeniem ogólnym lub przewlekłym; metaanalizy obejmowały też zmęczenie związane z chorobą i badania wydolności fizycznej

W metaanalizie 19 RCT (różne rodzaje żeń-szenia i mieszanki ziołowe z żeń-szeniem) łączny wynik nie był istotny (SMD −0,36; 95% CI −0,82 do 0,11); mniejsze zmęczenie stwierdzono w podgrupach zmęczenia ogólnego (SMD −0,48) i przewlekłego (SMD −0,30), przy małej wielkości efektu. W metaanalizie 12 RCT (n = 630) zmęczenie było mniejsze w analizie 4 badań (SMD 0,34), bez poprawy wydolności fizycznej (8 RCT; SMD −0,01). W RCT u 50 osób z przewlekłym zmęczeniem żeń-szeń czerwony (3 g/d przez 6 tygodni) nie różnił się od placebo w wynikach głównych i dodatkowych.[1–3]

2 metaanalizy (19 RCT; 12 RCT, n = 630) + 1 RCT (n = 50)

Funkcje poznawcze u zdrowych

niejednoznaczneniskazdrowi dorośli (w badaniu krzyżowym młodzi, pojedyncze dawki); metaanaliza 15 RCT obejmowała też chorych

W przeglądzie Cochrane (9 RCT; preparaty z rodzaju Panax, w tym złożony preparat HT008-1) danych nie dało się połączyć, a autorzy uznali, że brak przekonujących dowodów na poprawę funkcji poznawczych przez Panax ginseng u zdrowych osób. W metaanalizie 15 RCT (671 osób zdrowych i chorych) stwierdzono niewielką poprawę pamięci (SMD 0,19; 95% CI 0,02–0,36), bez różnic w ogólnych funkcjach poznawczych, uwadze i funkcjach wykonawczych. W badaniu krzyżowym u 30 młodych dorosłych pojedyncze dawki ekstraktu G115 obniżały stężenie glukozy we krwi, a dawka 200 mg wiązała się z lepszym wynikiem w zadaniu odejmowania i mniejszym subiektywnym zmęczeniem psychicznym.[8–10]

1 przegląd systematyczny Cochrane (9 RCT) + 1 metaanaliza (15 RCT, n = 671) + 1 RCT krzyżowe (n = 30)

Glikemia

niejednoznaczneniskadorośli z cukrzycą typu 2, stanem przedcukrzycowym i bez cukrzycy (osoby chore pod nadzorem lekarza)

W metaanalizie 16 RCT trwających co najmniej 30 dni (różne gatunki rodzaju Panax) glukoza na czczo była niższa o 0,31 mmol/l (95% CI −0,59 do −0,03; 770 osób), bez istotnych różnic w insulinie na czczo, HbA1c i HOMA-IR. W metaanalizie 20 RCT u osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą typu 2 glukoza na czczo i HOMA-IR były niższe. W metaanalizie 70 badań (4506 osób) nie stwierdzono istotnego wpływu na parametry glikemii, choć w analizie dawka–odpowiedź dawka wiązała się z glukozą na czczo.[12–14]

3 metaanalizy (16 RCT; 20 RCT; 70 badań, n = 4506)

Infekcje górnych dróg oddechowych i parametry odporności

efekt korzystnyniskagłównie zdrowi dorośli, w części badań w sezonie infekcji i przy szczepieniu przeciw grypie

W metaanalizie 10 badań, łączącej żeń-szeń właściwy i amerykański, infekcje górnych dróg oddechowych występowały rzadziej (RR 0,69; 95% CI 0,52–0,90), ale ryzyko błędu większości badań oceniono jako wysokie lub niejasne. W RCT u 227 osób ekstrakt G115 (100 mg/d przez 12 tygodni, ze szczepieniem przeciw grypie w 4. tygodniu) wiązał się z mniejszą liczbą przypadków grypy lub przeziębienia (15 vs 42), wyższym mianem przeciwciał i niemal dwukrotnie wyższą aktywnością komórek NK. W RCT u 100 zdrowych osób ostrą infekcję dróg oddechowych zgłosiło 24,5% osób po żeń-szeniu czerwonym i 44,9% po placebo, bez różnicy w czasie trwania objawów.[16–18]

1 metaanaliza (10 badań, P. ginseng i P. quinquefolius) + 2 RCT (n = 227 i 100)

Bezpieczeństwo: interakcja z warfaryną

niejednoznaczneniskazdrowi ochotnicy oraz pacjenci leczeni warfaryną (po udarze niedokrwiennym, po wymianie zastawki serca); pod nadzorem lekarza

W badaniu krzyżowym u 12 zdrowych mężczyzn żeń-szeń (gatunku abstrakt nie podaje) nie zmienił INR ani farmakokinetyki pojedynczej dawki warfaryny. U 25 pacjentów po udarze niedokrwiennym (badanie otwarte, 2 tygodnie) i u 25 pacjentów po wymianie zastawki serca (żeń-szeń czerwony, badanie krzyżowe z placebo) nie stwierdzono istotnych różnic w INR. Natomiast w RCT u 20 zdrowych osób żeń-szeń amerykański obniżył względem placebo szczytowe INR (różnica −0,19) i stężenie warfaryny. Przegląd systematyczny danych o bezpieczeństwie Panax ginseng wymienia doniesienia o możliwych interakcjach z warfaryną, fenelzyną i alkoholem.[19–23]

3 małe badania randomizowane (n = 12, 25 i 25; w dwóch Panax ginseng) + 1 RCT z żeń-szeniem amerykańskim (n = 20) + 1 przegląd systematyczny

Kontekst medyczny: zmęczenie w chorobach, w tym nowotworowych

niejednoznaczneniskadorośli z chorobami przewlekłymi, w tym pacjenci z nowotworem i osoby po jego leczeniu; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 12 RCT (1298 pacjentów, model efektów stałych) zmęczenie związane z chorobą było mniejsze po żeń-szeniu (SMD 0,33; 95% CI 0,22–0,44). W RCT u 112 ocenionych pacjentów z zaawansowanym nowotworem ekstrakt Panax ginseng (400 mg dwa razy dziennie przez 28 dni) nie różnił się od placebo, a w RCT u 65 osób po leczeniu nowotworu przewodu pokarmowego ekstrakt 250 mg/d przez 4 tygodnie wiązał się z mniejszym zmęczeniem (różnica −1,38 pkt w skali BFI). W RCT z żeń-szeniem amerykańskim (2000 mg/d, 364 osoby) różnica względem placebo była istotna po 8 tygodniach, ale nie po 4.[4–7]

1 metaanaliza (12 RCT, n = 1298) + 2 RCT z Panax ginseng (n = 112 i 65) + 1 RCT z żeń-szeniem amerykańskim (n = 364)

Kontekst medyczny: łagodne zaburzenia poznawcze i otępienie

efekt korzystnyniskaosoby starsze z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), chorobą Alzheimera lub innym otępieniem; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 9 badań (617 pacjentów) wynik w skali MMSE był wyższy (MD 0,38 pkt; 95% CI 0,03–0,74), a w skali ADAS-Cog niższy (MD −2,21 pkt) w grupie żeń-szenia niż w grupie kontrolnej. Autorzy zaznaczają, że poprawa nie osiągnęła progu istotności klinicznej, a badań było mało przy umiarkowanej niejednorodności.[11]

1 metaanaliza (9 badań, n = 617)

Kontekst medyczny: zaburzenia erekcji

efekt korzystnyniskamężczyźni w wieku 20–70 lat z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami erekcji; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane (9 badań z placebo, różne rodzaje żeń-szenia, 587 mężczyzn, obserwacja do 12 tygodni) wynik w domenie funkcji erekcyjnej IIEF-15 był wyższy o 3,52 pkt (95% CI 1,79–5,25; niska pewność), czyli poniżej przyjętej przez autorów minimalnej istotnej klinicznie różnicy (4 pkt), a w IIEF-5 o 2,39 pkt (umiarkowana pewność) przy progu 5 pkt. Autorzy ocenili te efekty jako znikome. Samodzielnie zgłaszana zdolność do odbycia stosunku była częstsza w grupie żeń-szenia (RR 2,55; niska pewność); brak było porównań z inhibitorami PDE-5.[15]

1 przegląd systematyczny Cochrane z metaanalizą (9 badań randomizowanych lub quasi-randomizowanych, n = 587)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W badaniach zmęczenia stosowano żeń-szeń czerwony 3 g/d przez 6 tygodni oraz ekstrakty standaryzowane: 400 mg dwa razy dziennie przez 28 dni i 250 mg/d przez 4 tygodnie. W badaniu funkcji poznawczych u zdrowych podawano pojedyncze dawki 200 i 400 mg ekstraktu G115, a w metaanalizie u osób z MCI i otępieniem korzyść w MMSE dotyczyła dawki 4,5 g/d. W RCT ze szczepieniem przeciw grypie stosowano 100 mg G115 dziennie przez 12 tygodni; w metaanalizie u osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą zmiany cholesterolu dotyczyły dawek co najmniej 2 g/d.[3, 5, 6, 10, 11, 13, 17]

Bezpieczeństwo

Monografia nie podaje UL EFSA, ponieważ dla żeń-szenia nie ma go w wykazie wartości EFSA używanym przez serwis. W przeglądzie systematycznym danych o bezpieczeństwie częstość zdarzeń niepożądanych po preparatach jednoskładnikowych była w badaniach klinicznych podobna jak po placebo; najczęściej zgłaszano bóle głowy, zaburzenia snu i dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a poważne zdarzenia opisywano głównie przy preparatach wieloskładnikowych. W przeglądzie 65 RCT zdarzenia niepożądane oceniano w 40 badaniach: opisano 135 drobnych zdarzeń i żadnego poważnego. W przeglądzie Cochrane dotyczącym zaburzeń erekcji ryzyko zdarzeń niepożądanych nie różniło się istotnie od placebo (RR 1,45; 95% CI 0,69–3,03), a w RCT z ekstraktem G115 najczęstszym zdarzeniem była bezsenność. W metaanalizie 17 RCT (n = 1381), obejmującej różne gatunki rodzaju Panax, nie stwierdzono wpływu żeń-szenia na ciśnienie tętnicze. Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży i karmiących.[15, 17, 23–25]

Ograniczenia dowodów

Część metaanaliz łączy różne gatunki rodzaju Panax albo mieszanki ziołowe z żeń-szeniem, a w abstraktach innych (zmęczenie, funkcje poznawcze, cukrzyca, czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego) gatunek nie jest określony. Badane preparaty (korzeń, żeń-szeń czerwony, ekstrakty standaryzowane) różnią się składem i dawką. Większość badań jest mała i krótka (w metaanalizie glikemii 67% badań trwało krócej niż 12 tygodni), a ryzyko błędu oceniano zwykle jako niejasne lub wysokie. Autorzy metaanalizy zmęczenia i wydolności wskazali małą liczbę RCT z niewielkimi próbami. Wyników uzyskanych u chorych nie można wprost przenosić na osoby zdrowe.[1, 2, 4, 8, 9, 11–16, 24, 25]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Ginseng and Ginseng Herbal Formulas for Symptomatic Management of Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of integrative and complementary medicine, 2023. PubMed 36730693 · DOI
  2. metaanaliza Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean medical science, 2016. PubMed 27822924 · DOI
  3. RCT Efficacy of Korean red ginseng (Panax ginseng) for middle-aged and moderate level of chronic fatigue patients: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Complementary therapies in medicine, 2020. PubMed 31987248 · DOI
  4. przegląd systematyczny z metaanalizą Efficacy of ginseng supplements on disease-related fatigue: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 2022. PubMed 35776997 · DOI
  5. RCT A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial of Panax Ginseng for Cancer-Related Fatigue in Patients With Advanced Cancer. Journal of the National Comprehensive Cancer Network : JNCCN, 2017. PubMed 28874596 · DOI
  6. RCT The effect of ginseng extract on fatigue in cancer survivors: a randomized double-blind clinical trial. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 2026. PubMed 41838185 · DOI
  7. RCT (żeń-szeń amerykański) Wisconsin Ginseng (Panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind trial, N07C2. Journal of the National Cancer Institute, 2013. PubMed 23853057 · DOI
  8. przegląd systematyczny Ginseng for cognition. The Cochrane database of systematic reviews, 2010. PubMed 21154383 · DOI
  9. przegląd systematyczny z metaanalizą Effects of Ginseng on Cognitive Function: A Systematic Review and Meta-Analysis. Phytotherapy research : PTR, 2024. PubMed 39474788 · DOI
  10. RCT (krzyżowe) Single doses of Panax ginseng (G115) reduce blood glucose levels and improve cognitive performance during sustained mental activity. Journal of psychopharmacology (Oxford, England), 2005. PubMed 15982990 · DOI
  11. przegląd systematyczny z metaanalizą Ginseng for Cognitive Function in Elderly Adults with Mild Cognitive Impairment, Alzheimer's Disease, or Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis. Current neuropharmacology, 2026. PubMed 41863264 · DOI
  12. przegląd systematyczny z metaanalizą The effect of ginseng (the genus panax) on glycemic control: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. PloS one, 2014. PubMed 25265315 · DOI
  13. przegląd systematyczny z metaanalizą The Efficacy of Ginseng (Panax) on Human Prediabetes and Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 2022. PubMed 35745129 · DOI
  14. przegląd systematyczny z metaanalizą The effect of ginseng supplementation on CVD risk factors: a comprehensive systematic review and dose-response meta-analysis. The British journal of nutrition, 2025. PubMed 40923100 · DOI
  15. przegląd systematyczny z metaanalizą Ginseng for erectile dysfunction. The Cochrane database of systematic reviews, 2021. PubMed 33871063 · DOI
  16. przegląd systematyczny z metaanalizą Ginseng integrative supplementation for seasonal acute upper respiratory infections: A systematic review and meta-analysis. Complementary therapies in medicine, 2020. PubMed 32951718 · DOI
  17. RCT Efficacy and safety of the standardised Ginseng extract G115 for potentiating vaccination against the influenza syndrome and protection against the common cold [corrected]. Drugs under experimental and clinical research, 1996. PubMed 8879982
  18. RCT Preventive effect of Korean red ginseng for acute respiratory illness: a randomized and double-blind clinical trial. Journal of Korean medical science, 2012. PubMed 23255845 · DOI
  19. badanie randomizowane krzyżowe Effect of St John's wort and ginseng on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of warfarin in healthy subjects. British journal of clinical pharmacology, 2004. PubMed 15089812 · DOI
  20. badanie randomizowane otwarte Interaction between warfarin and Panax ginseng in ischemic stroke patients. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 2008. PubMed 18637764 · DOI
  21. badanie randomizowane krzyżowe (list do redakcji) Interaction between warfarin and Korean red ginseng in patients with cardiac valve replacement. International journal of cardiology, 2010. PubMed 19913311 · DOI
  22. RCT (żeń-szeń amerykański) Brief communication: American ginseng reduces warfarin's effect in healthy patients: a randomized, controlled Trial. Annals of internal medicine, 2004. PubMed 15238367 · DOI
  23. przegląd systematyczny Panax ginseng: a systematic review of adverse effects and drug interactions. Drug safety, 2002. PubMed 12020172 · DOI
  24. przegląd systematyczny Panax ginseng in randomised controlled trials: a systematic review. Phytotherapy research : PTR, 2013. PubMed 22969004 · DOI
  25. przegląd systematyczny z metaanalizą The effect of ginseng (genus Panax) on blood pressure: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Journal of human hypertension, 2016. PubMed 27074879 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.