Co mówią badania

Żurawina (Vaccinium macrocarpon): co mówią badania naukowe

Żurawinę badano głównie w profilaktyce nawracających zakażeń układu moczowego (ZUM): w przeglądzie Cochrane 50 badań (RCT i quasi-RCT) ryzyko objawowych ZUM było niższe u kobiet z nawracającymi zakażeniami, u dzieci i po zabiegach medycznych, ale nie u starszych mieszkańców placówek opieki ani u kobiet w ciąży. Wyniki dla dawki proantocyjanidyn (PAC), postaci produktu, profilu metabolicznego i Helicobacter pylori są niejednoznaczne.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
3efekt korzystny
2brak efektu
3niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Żurawina (Vaccinium macrocarpon) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Profil metaboliczny: lipidy, glikemia i ciśnienie tętniczedorośli w różnym stanie zdrowia (metaanalizy łączyły populacje zdrowe i chore); sok i postacie suszone3 metaanalizy RCT (w tym 16 i 12 badań)niejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: nawracające zakażenia układu moczowego u kobietkobiety (poza ciążą) z nawracającymi lub niedawno przebytymi ZUM; profilaktyka pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (8 badań, n = 1555; 7 RCT, n = 1498) + 2 RCT (n = 373 i n = 160)efekt korzystnyumiarkowanaKontekst medyczny: zakażenia układu moczowego u dziecidzieci po przebytych ZUM; profilaktyka pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (5 badań, n = 504) + 1 metaanaliza (podgrupa dzieci z 23 RCT) + 1 RCT (n = 255)efekt korzystnyumiarkowanaKontekst medyczny: zakażenia układu moczowego po zabiegach i cewnikowaniuosoby podatne na ZUM w związku z interwencją medyczną (np. operacja ginekologiczna z cewnikowaniem pęcherza, cewnik założony na stałe); pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (6 badań, n = 1434) + 1 metaanaliza (podgrupa osób z cewnikiem) + 2 RCT (n = 160 i n = 255)efekt korzystnyumiarkowanaKontekst medyczny: osoby starsze w placówkach opieki i kobiety w ciążymieszkańcy placówek opieki długoterminowej (w RCT średnia lub mediana wieku 84–86 lat) i kobiety w ciąży; pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (3 badania, n = 1489; 3 badania, n = 765) + 2 RCT (n = 185 i n = 928)brak efektuumiarkowanaKontekst medyczny: pęcherz neurogenny i uraz rdzenia kręgowegodorośli z nerwowo-mięśniową dysfunkcją pęcherza i niepełnym jego opróżnianiem, w tym po urazie rdzenia kręgowego; pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (3 badania, n = 464) + 1 metaanaliza (4 badania, 415 osób)brak efektuniskaKontekst medyczny: zakażenie Helicobacter pyloridorośli zakażeni Helicobacter pylori; pod nadzorem lekarza1 metaanaliza (4 RCT, 1935 osób) + 1 RCT (n = 522)niejednoznaczneniskaKontekst medyczny: dawka PAC i postać (sok a kapsułki lub tabletki)osoby podatne na ZUM w badaniach profilaktyki, głównie kobiety; pod nadzorem lekarza1 przegląd systematyczny (2 badania różnych dawek PAC, 1 badanie tabletek i soku) + 2 metaanalizy (10 i 20 RCT) + 1 RCT (n = 145)niejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

Żurawina wielkoowocowa (Vaccinium macrocarpon, żurawina amerykańska) to owoc przetwarzany na soki, napoje oraz ekstrakty w kapsułkach i tabletkach. Za główne składniki aktywne uważa się proantocyjanidyny (PAC), które według autorów przeglądu Cochrane hamują przyleganie bakterii Escherichia coli z fimbriami typu P do nabłonka pęcherza. Część metaanaliz łączy gatunki (Vaccinium spp.).

Badano dwie grupy produktów: soki i napoje (np. 240 ml dziennie) oraz kapsułki lub tabletki z ekstraktem, często standaryzowane na zawartość PAC. Wyniki jednej postaci nie muszą dotyczyć drugiej.

Wyniki badań

Profil metaboliczny: lipidy, glikemia i ciśnienie tętnicze

niejednoznaczneniskadorośli w różnym stanie zdrowia (metaanalizy łączyły populacje zdrowe i chore); sok i postacie suszone

W metaanalizie 16 RCT z 2024 r. żurawina wiązała się z niższym stosunkiem cholesterolu całkowitego do HDL (MD −0,24) i niższym HOMA-IR (MD −0,59), bez różnic w cholesterolu całkowitym, LDL, HDL, triglicerydach, glukozie na czczo i HbA1c. W metaanalizie z 2020 r. stwierdzono niższe ciśnienie skurczowe i BMI, bez zmian lipidów i glikemii, natomiast w metaanalizie 12 RCT z 2026 r. obniżenie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego (o 1,31 mm Hg) było nieistotne statystycznie.[15–17]

3 metaanalizy RCT (w tym 16 i 12 badań)

Kontekst medyczny: nawracające zakażenia układu moczowego u kobiet

efekt korzystnyumiarkowanakobiety (poza ciążą) z nawracającymi lub niedawno przebytymi ZUM; profilaktyka pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane z 2023 r. produkty z żurawiny prawdopodobnie zmniejszały ryzyko objawowych, potwierdzonych posiewem ZUM u kobiet z nawracającymi zakażeniami (RR 0,74; 95% CI 0,55–0,99; 8 badań, 1555 kobiet); taki sam RR uzyskano w metaanalizie 7 RCT (1498 kobiet). W RCT z napojem żurawinowym (240 ml dziennie przez 24 tygodnie, 373 kobiety) epizodów klinicznego ZUM było mniej (39 vs 67; IRR 0,61), ale czas do zakażenia potwierdzonego posiewem się nie różnił. W RCT z preparatem Cysticlean (240 mg dziennie przez 12 miesięcy, 160 kobiet) liczba ZUM była niższa niż po placebo (IRR 0,49).[1–4]

2 metaanalizy (8 badań, n = 1555; 7 RCT, n = 1498) + 2 RCT (n = 373 i n = 160)

Kontekst medyczny: zakażenia układu moczowego u dzieci

efekt korzystnyumiarkowanadzieci po przebytych ZUM; profilaktyka pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane ryzyko objawowych ZUM u dzieci było prawdopodobnie niższe w grupie żurawiny (RR 0,46; 95% CI 0,32–0,68; 5 badań, 504 dzieci), a w metaanalizie z 2021 r. RR w podgrupie dzieci wyniósł 0,55. W fińskim RCT (255 dzieci, sok przez 6 miesięcy) odsetek dzieci z nawrotem nie różnił się istotnie (16% vs 22%), ale łączna liczba epizodów (27 vs 47) i liczba dni antybiotykoterapii były mniejsze w grupie soku.[1, 5, 6]

1 przegląd systematyczny (5 badań, n = 504) + 1 metaanaliza (podgrupa dzieci z 23 RCT) + 1 RCT (n = 255)

Kontekst medyczny: zakażenia układu moczowego po zabiegach i cewnikowaniu

efekt korzystnyumiarkowanaosoby podatne na ZUM w związku z interwencją medyczną (np. operacja ginekologiczna z cewnikowaniem pęcherza, cewnik założony na stałe); pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane produkty z żurawiny prawdopodobnie zmniejszały ryzyko ZUM u osób podatnych na zakażenie w związku z interwencją medyczną (RR 0,47; 95% CI 0,37–0,61; 6 badań, 1434 osoby), a w metaanalizie z 2021 r. RR u osób z cewnikiem założonym na stałe wyniósł 0,49. W RCT u 160 kobiet po operacji ginekologicznej z cewnikowaniem kapsułki przez 6 tygodni wiązały się z rzadszym ZUM (19% vs 38%), natomiast w RCT u 255 kobiet po operacji w obrębie miednicy 36 mg PAC dziennie przez 10 dni nie zmieniło częstości bakteriomoczu (27% vs 25%).[1, 5, 7, 8]

1 przegląd systematyczny (6 badań, n = 1434) + 1 metaanaliza (podgrupa osób z cewnikiem) + 2 RCT (n = 160 i n = 255)

Kontekst medyczny: osoby starsze w placówkach opieki i kobiety w ciąży

brak efektuumiarkowanamieszkańcy placówek opieki długoterminowej (w RCT średnia lub mediana wieku 84–86 lat) i kobiety w ciąży; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane nie stwierdzono wyraźnych różnic w ryzyku ZUM u starszych mieszkańców placówek opieki (RR 0,93; 95% CI 0,67–1,30; 3 badania, 1489 osób) ani u kobiet w ciąży (RR 1,06; 95% CI 0,75–1,50; 3 badania, 765 kobiet); umiarkowana pewność dowodów. W RCT u 185 kobiet w domach opieki kapsułki z 72 mg PAC dziennie przez rok nie zmieniły częstości bakteriomoczu z ropomoczem (29,1% vs 29,0%). W RCT u 928 mieszkańców placówek kapsułki przez 12 miesięcy wiązały się z rzadszym ZUM według definicji klinicznej w grupie wysokiego ryzyka (0,74), ale nie według ścisłej definicji ani w grupie niskiego ryzyka.[1, 9, 10]

1 przegląd systematyczny (3 badania, n = 1489; 3 badania, n = 765) + 2 RCT (n = 185 i n = 928)

Kontekst medyczny: pęcherz neurogenny i uraz rdzenia kręgowego

brak efektuniskadorośli z nerwowo-mięśniową dysfunkcją pęcherza i niepełnym jego opróżnianiem, w tym po urazie rdzenia kręgowego; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane ryzyko ZUM u dorosłych z nerwowo-mięśniową dysfunkcją pęcherza i niepełnym jego opróżnianiem nie różniło się (RR 0,97; 95% CI 0,78–1,19; 3 badania, 464 osoby; niska pewność dowodów). W metaanalizie badań u osób po urazie rdzenia kręgowego (4 badania, 415 uczestników) nie stwierdzono istotnych różnic w bakteriomoczu, przy ryzyku błędów i niekompletnych danych.[1, 11]

1 przegląd systematyczny (3 badania, n = 464) + 1 metaanaliza (4 badania, 415 osób)

Kontekst medyczny: zakażenie Helicobacter pylori

niejednoznaczneniskadorośli zakażeni Helicobacter pylori; pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 4 RCT (1935 osób) szansa eradykacji H. pylori nie różniła się istotnie od grup kontrolnych (OR 1,27; 95% CI 0,63–2,58). W chińskim RCT u 522 zakażonych dorosłych sok z 44 mg PAC w porcji 240 ml, pity 2 razy dziennie przez 8 tygodni, wiązał się z wyższym odsetkiem ujemnych wyników testu oddechowego niż placebo (20,00% vs 7,35%), a kapsułki z proszkiem nie dały istotnego efektu.[18, 19]

1 metaanaliza (4 RCT, 1935 osób) + 1 RCT (n = 522)

Kontekst medyczny: dawka PAC i postać (sok a kapsułki lub tabletki)

niejednoznacznebardzo niskaosoby podatne na ZUM w badaniach profilaktyki, głównie kobiety; pod nadzorem lekarza

W przeglądzie Cochrane nie wykazano różnic między niskimi, umiarkowanymi i wysokimi dawkami PAC, a porównanie soku z tabletkami pozostało nierozstrzygnięte (bardzo niska pewność dowodów). W metaanalizie 10 RCT ryzyko ZUM było niższe przy co najmniej 36 mg PAC na dobę (RR 0,82; 95% CI 0,69–0,98), a przy mniejszej dawce różnica nie była istotna; w RCT u 145 kobiet 2 × 18,5 mg PAC dziennie przez 24 tygodnie nie zmniejszyło istotnie liczby objawowych ZUM w porównaniu z 2 × 1 mg (IRR 0,76; 95% CI 0,51–1,11). W metaanalizie sieciowej 20 RCT częstość ZUM po soku była o 27% niższa niż po płynie placebo (pewność umiarkowana do niskiej).[1, 12–14]

1 przegląd systematyczny (2 badania różnych dawek PAC, 1 badanie tabletek i soku) + 2 metaanalizy (10 i 20 RCT) + 1 RCT (n = 145)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W profilaktyce ZUM stosowano sok lub napój żurawinowy (np. 240 ml dziennie przez 24 tygodnie; u dzieci sok przez 6 miesięcy) albo preparaty standaryzowane na PAC (kapsułki lub ekstrakt): 36 mg raz dziennie przez 10 dni po operacji, 72 mg dziennie przez rok, 2 × 18,5 mg dziennie przez 24 tygodnie oraz Cysticlean 240 mg dziennie przez 12 miesięcy. W metaanalizie dawek niższe ryzyko ZUM stwierdzono przy co najmniej 36 mg PAC na dobę, a w osobnej analizie podgrup przy stosowaniu przez 12–24 tygodnie.[3, 4, 6, 8, 9, 12, 13]

Bezpieczeństwo

Dla żurawiny nie ma wartości w używanym przez redakcję zestawieniu górnych limitów EFSA (UL). W przeglądzie Cochrane objawy żołądkowo-jelitowe prawdopodobnie nie występowały częściej niż w grupach kontrolnych (RR 1,33; 95% CI 1,00–1,77; 10 badań, 2166 osób; umiarkowana pewność dowodów); w RCT po operacjach ginekologicznych dolegliwości żołądkowe zgłosiło 56% vs 61% osób (żurawina vs placebo). W RCT krzyżowym u 12 zdrowych mężczyzn żurawina przez 2 tygodnie zwiększyła pole pod krzywą INR po dawce warfaryny o 30%, a w RCT u 30 pacjentów stale leczonych warfaryną 240 ml soku dziennie przez 2 tygodnie nie zmieniło stężeń leku. W przeglądzie dla Farmakopei USA (USP) interakcji nie wiązano z umiarkowanym spożyciem soku (240–480 ml), a według części doniesień potencjał interakcji wymagał nadmiernego spożycia (1–2 l soku lub 3000 mg ekstraktu dziennie). Przy 1 l soku dziennie przez 7 dni (24 osoby) wzrosło przesycenie moczu szczawianem wapnia (o 18%), a w badaniu u 15 osób tabletki z żurawiną zwiększały wydalanie szczawianów; przegląd USP określa dane o kamicy nerkowej jako sprzeczne.[1, 7, 20–24]

Ograniczenia dowodów

Badania różnią się postacią produktu, zawartością PAC i definicją zakażenia (objawy kliniczne, posiew, bakteriomocz), a niejednorodność bywa znaczna (I² = 69% w analizie ogólnej Cochrane). W dwóch RCT mniejszą częstość stwierdzono dla klinicznie rozpoznanych ZUM, ale nie dla zakażeń potwierdzonych posiewem lub ściśle zdefiniowanych. Przegląd Cochrane dotyczący leczenia toczącego się ZUM (a nie profilaktyki) nie objął żadnego RCT. Dane o warfarynie i kamicy nerkowej pochodzą z małych, krótkich badań i opisów przypadków.[1, 3, 10, 20–25]

Źródła

  1. przegląd systematyczny z metaanalizą Cranberries for preventing urinary tract infections. The Cochrane database of systematic reviews, 2023. PubMed 37947276 · DOI
  2. metaanaliza Cranberry Reduces the Risk of Urinary Tract Infection Recurrence in Otherwise Healthy Women: A Systematic Review and Meta-Analysis. The Journal of nutrition, 2017. PubMed 29046404 · DOI
  3. RCT Consumption of a cranberry juice beverage lowered the number of clinical urinary tract infection episodes in women with a recent history of urinary tract infection. The American journal of clinical nutrition, 2016. PubMed 27251185 · DOI
  4. RCT Randomized, placebo-controlled, double-blinded study of prophylactic cranberries use in women with recurrent uncomplicated cystitis. World journal of urology, 2024. PubMed 38214795 · DOI
  5. metaanaliza Consumption of cranberry as adjuvant therapy for urinary tract infections in susceptible populations: A systematic review and meta-analysis with trial sequential analysis. PloS one, 2021. PubMed 34473789 · DOI
  6. RCT Cranberry juice for the prevention of recurrences of urinary tract infections in children: a randomized placebo-controlled trial. Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America, 2012. PubMed 22100577 · DOI
  7. RCT Cranberry juice capsules and urinary tract infection after surgery: results of a randomized trial. American journal of obstetrics and gynecology, 2015. PubMed 25882919 · DOI
  8. RCT Cranberry capsules to prevent nosocomial urinary tract bacteriuria after pelvic surgery: a randomised controlled trial. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology, 2017. PubMed 28186383 · DOI
  9. RCT Effect of Cranberry Capsules on Bacteriuria Plus Pyuria Among Older Women in Nursing Homes: A Randomized Clinical Trial. JAMA, 2016. PubMed 27787564 · DOI
  10. RCT Effectiveness of cranberry capsules to prevent urinary tract infections in vulnerable older persons: a double-blind randomized placebo-controlled trial in long-term care facilities. Journal of the American Geriatrics Society, 2014. PubMed 25180378 · DOI
  11. metaanaliza Cranberry for Bacteriuria in Individuals with Spinal Cord Injury: A Systematic Review and Meta-Analysis. Oxidative medicine and cellular longevity, 2020. PubMed 33194008 · DOI
  12. metaanaliza Preventive effect of cranberries with high dose of proanthocyanidins on urinary tract infections: a meta-analysis and systematic review. Frontiers in nutrition, 2024. PubMed 39668896 · DOI
  13. RCT High dose versus low dose standardized cranberry proanthocyanidin extract for the prevention of recurrent urinary tract infection in healthy women: a double-blind randomized controlled trial. BMC urology, 2021. PubMed 33757474 · DOI
  14. metaanaliza sieciowa Cranberry Juice, Cranberry Tablets, or Liquid Therapies for Urinary Tract Infection: A Systematic Review and Network Meta-analysis. European urology focus, 2024. PubMed 39030132 · DOI
  15. metaanaliza The Effects of Cranberry Consumption on Glycemic and Lipid Profiles in Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 2024. PubMed 38542695 · DOI
  16. metaanaliza The effects of cranberry on cardiovascular metabolic risk factors: A systematic review and meta-analysis. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2020. PubMed 31023488 · DOI
  17. metaanaliza The Effect of Cranberry Consumption on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Clinical cardiology, 2026. PubMed 42003421 · DOI
  18. metaanaliza The effect of cranberry supplementation on Helicobacter pylori eradication in H. pylori positive subjects: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. The British journal of nutrition, 2022. PubMed 34670631 · DOI
  19. RCT Suppression of Helicobacter pylori infection by daily cranberry intake: A double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Journal of gastroenterology and hepatology, 2021. PubMed 32783238 · DOI
  20. RCT (krzyżowe, otwarte) Pharmacodynamic interaction of warfarin with cranberry but not with garlic in healthy subjects. British journal of pharmacology, 2008. PubMed 18516070 · DOI
  21. RCT The absence of an interaction between warfarin and cranberry juice: a randomized, double-blind trial. Journal of clinical pharmacology, 2009. PubMed 19553405 · DOI
  22. przegląd Safety of Cranberry: Evaluation of Evidence of Kidney Stone Formation and Botanical Drug-Interactions. Planta medica, 2021. PubMed 34015833 · DOI
  23. badanie z randomizacją kolejności (krzyżowe) Effect of cranberry juice consumption on urinary stone risk factors. The Journal of urology, 2005. PubMed 16006907 · DOI
  24. badanie z randomizacją (bez placebo) The influence of dietary supplementation with cranberry tablets on the urinary risk factors for nephrolithiasis. World journal of urology, 2019. PubMed 30039387 · DOI
  25. przegląd systematyczny Cranberries for treating urinary tract infections. The Cochrane database of systematic reviews, 2023. PubMed 38096261 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.