Co mówią badania

Chrom (m.in. pikolinian chromu): co mówią badania naukowe

Chrom, najczęściej jako pikolinian chromu, badano głównie w cukrzycy typu 2, nadwadze i otyłości oraz w zespole policystycznych jajników. W części metaanaliz stwierdzono niewielkie obniżenie HbA1c i glukozy na czczo u chorych na cukrzycę oraz masy ciała o 0,5–1,1 kg, ale inne analizy tego nie potwierdziły, a u osób bez cukrzycy nie stwierdzono wpływu na glukozę ani insulinę.

25prac w źródłach
8badanych obszarów
1efekt korzystny
2brak efektu
5niejednoznaczne

Opis wyników badań, nie porada medyczna. Na tej stronie nie ma produktów, cen ani linków do sklepów. Opracowanie redakcji na podstawie abstraktów badań; recenzja eksperta niezależnego od sprzedaży jest w przygotowaniu. Stan na 25.10.2026.

Porównanie suplementów ze składnikiem: Chrom (m.in. pikolinian chromu) w porównywarce.

Podsumowanie wyników

Wynik dotyczy parametru mierzonego w badaniach. Siła dowodów: wysoka umiarkowana niska bardzo niska

Glukoza i insulina u osób bez cukrzycydorośli zdrowi oraz z nieprawidłową glikemią na czczo, upośledzoną tolerancją glukozy lub zespołem metabolicznym2 metaanalizy (15 i 16 RCT; 425 i 369 osób bez cukrzycy) + 1 RCT (n = 59)brak efektuumiarkowanaMasa ciała przy nadwadze i otyłościdorośli z nadwagą lub otyłością3 metaanalizy (9–21 RCT, do 1316 osób), w tym przegląd Cochraneefekt korzystnyniskaProfil lipidowydorośli zdrowi i chorzy, w tym z cukrzycą typu 21 przegląd parasolowy (8 metaanaliz) + 2 metaanalizy (38 i 24 RCT)niejednoznaczneniskaCiśnienie tętniczedorośli, w tym chorzy na cukrzycę typu 23 metaanalizy (10, 11 i 15 RCT)niejednoznaczneniskaDziałania niepożądane i przypadki toksycznościuczestnicy RCT (dawki do 1000 µg/d przez kilka tygodni do 6 miesięcy) oraz opisy pojedynczych przypadków3 metaanalizy RCT (w tym przegląd Cochrane) + 2 opisy przypadków + 1 przegląd badań genotoksycznościniejednoznaczneniska
Kontekst medyczny: badania u chorych, żywienie kliniczne pod nadzorem lekarza
Kontekst medyczny: masa i skład ciała w cukrzycy typu 2dorośli z cukrzycą typu 2; leczenie pod nadzorem lekarza2 metaanalizy (14 i 15 RCT)brak efektuumiarkowanaKontekst medyczny: zespół policystycznych jajników (PCOS)kobiety z PCOS; leczenie pod nadzorem lekarza3 metaanalizy (6, 7 i 10 RCT; do 683 kobiet)niejednoznaczneniskaKontekst medyczny: glikemia i HbA1c w cukrzycy typu 2dorośli z cukrzycą typu 2, zwykle przyjmujący leki przeciwcukrzycowe; leczenie pod nadzorem lekarza3 metaanalizy (16, 25 i 28 RCT) + 1 przegląd parasolowy + 2 RCT (n = 180 i n = 46 w analizie)niejednoznacznebardzo niska

Podstawowe informacje

W suplementach diety chrom występuje jako chrom trójwartościowy (Cr(III)). Blisko 60 lat temu zaproponowano, że jest to niezbędny pierwiastek śladowy związany z metabolizmem węglowodanów i tłuszczów, ale w przeglądzie z 2017 r. wskazano, że nowsze badania tego nie potwierdzają i chrom można uznać jedynie za substancję o działaniu farmakologicznym. Rozporządzenie UE 1169/2011 określa dla chromu referencyjną wartość spożycia (RWS) 40 µg na dobę.

W badaniach stosowano głównie pikolinian chromu, a także nikotynian chromu i drożdże wzbogacone w chrom (w tym drożdże piwne), zwykle 200–1000 µg chromu na dobę, czasem z biotyną. Wyniki opisane niżej dotyczą przede wszystkim samego chromu.

Wyniki badań

Glukoza i insulina u osób bez cukrzycy

brak efektuumiarkowanadorośli zdrowi oraz z nieprawidłową glikemią na czczo, upośledzoną tolerancją glukozy lub zespołem metabolicznym

W metaanalizie 15 RCT (618 osób, w tym 425 zdrowych lub z upośledzoną tolerancją glukozy) nie stwierdzono związku chromu ze stężeniem glukozy ani insuliny u osób bez cukrzycy. W metaanalizie 16 RCT (369 osób bez cukrzycy) suplementacja również nie zmieniła glukozy na czczo. W RCT u 59 osób z grupy wysokiego ryzyka cukrzycy pikolinian chromu (500 lub 1000 µg/d przez 6 miesięcy) nie zmienił glukozy, insuliny, HOMA-IR ani wyników dodatkowych, m.in. HbA1c i lipidów.[3, 7, 8]

2 metaanalizy (15 i 16 RCT; 425 i 369 osób bez cukrzycy) + 1 RCT (n = 59)

Masa ciała przy nadwadze i otyłości

efekt korzystnyniskadorośli z nadwagą lub otyłością

W metaanalizie 21 porównań z 19 badań (1316 osób) masa ciała w grupie chromu była niższa o 0,75 kg, BMI o 0,40 kg/m², a odsetek tkanki tłuszczowej o 0,68%. W metaanalizie 11 RCT różnica masy ciała wyniosła 0,50 kg przy dużej niejednorodności, a autorzy uznali jej znaczenie kliniczne za niepewne. W przeglądzie Cochrane (9 RCT, 622 osoby) pikolinian chromu w dawkach 200–1000 µg/d przez 12–16 tygodni wiązał się z masą ciała niższą o 1,1 kg (6 badań, 392 osoby; niska jakość dowodów), bez zależności od dawki.[9–11]

3 metaanalizy (9–21 RCT, do 1316 osób), w tym przegląd Cochrane

Profil lipidowy

niejednoznaczneniskadorośli zdrowi i chorzy, w tym z cukrzycą typu 2

W metaanalizie 38 badań (7605 uczestników) jedynym istotnym wynikiem ogólnym był niższy cholesterol całkowity (WMD −0,17 mmol/l). U chorych na cukrzycę typu 2 (24 RCT) trójglicerydy były niższe o 6,54 mg/dl, cholesterol całkowity o 7,77 mg/dl, a HDL wyższy o 2,23 mg/dl, bez zmiany LDL; autorzy ocenili te różnice jako małe. W przeglądzie parasolowym 8 metaanaliz nie stwierdzono istotnego wpływu chromu na trójglicerydy, cholesterol całkowity, LDL ani HDL (niższe trójglicerydy tylko w podgrupie dawek powyżej 500 µg/d).[14–16]

1 przegląd parasolowy (8 metaanaliz) + 2 metaanalizy (38 i 24 RCT)

Ciśnienie tętnicze

niejednoznaczneniskadorośli, w tym chorzy na cukrzycę typu 2

W metaanalizie 10 badań (624 osoby) chrom nie zmienił ciśnienia skurczowego ani rozkurczowego, także w podgrupach według dawki i czasu stosowania. W metaanalizie 11 RCT (637 osób) ciśnienie skurczowe było niższe o 2,51 mmHg, a rozkurczowe o 1,04 mmHg. W metaanalizie 15 RCT u chorych na cukrzycę typu 2 (200–1000 µg/d) niższe było tylko ciśnienie rozkurczowe (−2,36 mmHg).[13, 17, 18]

3 metaanalizy (10, 11 i 15 RCT)

Działania niepożądane i przypadki toksyczności

niejednoznaczneniskauczestnicy RCT (dawki do 1000 µg/d przez kilka tygodni do 6 miesięcy) oraz opisy pojedynczych przypadków

W metaanalizie 25 RCT u chorych na cukrzycę ryzyko zdarzeń niepożądanych nie różniło się od placebo. W metaanalizie RCT u osób z nadwagą wśród zdarzeń niepożądanych wymieniono wodniste stolce, zawroty i bóle głowy oraz pokrzywkę; w przeglądzie Cochrane dane o działaniach niepożądanych podały tylko 3 badania (2 poważne zdarzenia przy 1000 µg/d, 1 przy 400 µg/d i 1 w grupie placebo). Opisano przypadek niedokrwistości, hemolizy, uszkodzenia wątroby i niewydolności nerek wymagającej hemodializy u kobiety przyjmującej 1200–2400 µg/d pikolinianu chromu przez 4–5 miesięcy (po roku wyniki badań były prawidłowe) oraz ostrą martwicę cewek nerkowych po 2 tygodniach stosowania suplementu zawierającego m.in. pikolinian chromu, synefrynę i guaranę. W przeglądzie badań genotoksyczności Cr(III) uszkadzał DNA w hodowlach komórkowych, ale skutki genotoksyczne u ludzi przy dawkach żywieniowych i umiarkowanych uznano za bardzo mało prawdopodobne.[2, 10, 11, 22–24]

3 metaanalizy RCT (w tym przegląd Cochrane) + 2 opisy przypadków + 1 przegląd badań genotoksyczności

Kontekst medyczny: masa i skład ciała w cukrzycy typu 2

brak efektuumiarkowanadorośli z cukrzycą typu 2; leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 14 RCT u chorych na cukrzycę typu 2 chrom nie zmienił istotnie masy ciała (WMD −0,26 kg; 95% CI −0,69 do 0,16), BMI, obwodu talii ani masy tkanki tłuszczowej; niższą masę tłuszczu odnotowano tylko w podgrupach (wiek co najmniej 55 lat, pikolinian chromu). W metaanalizie 15 RCT również nie stwierdzono wpływu na BMI.[12, 13]

2 metaanalizy (14 i 15 RCT)

Kontekst medyczny: zespół policystycznych jajników (PCOS)

niejednoznaczneniskakobiety z PCOS; leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 7 RCT pikolinian chromu wiązał się z niższym BMI (−2,37 kg/m²) i stężeniem wolnego testosteronu, bez wpływu na testosteron całkowity, hirsutyzm (skala Ferrimana-Gallweya), LH i FSH. W metaanalizie 6 RCT (351 kobiet) insulinooporność była mniejsza, ale testosteron całkowity i wolny były wyższe niż w grupach kontrolnych, bez różnic w BMI, insulinie i glukozie na czczo. W metaanalizie 10 RCT (683 kobiety) stwierdzono niższą insulinę na czczo, trójglicerydy i cholesterol całkowity oraz częstszą owulację niż po placebo.[19–21]

3 metaanalizy (6, 7 i 10 RCT; do 683 kobiet)

Kontekst medyczny: glikemia i HbA1c w cukrzycy typu 2

niejednoznacznebardzo niskadorośli z cukrzycą typu 2, zwykle przyjmujący leki przeciwcukrzycowe; leczenie pod nadzorem lekarza

W metaanalizie 28 RCT chrom wiązał się z niższą glukozą na czczo (WMD −19,00 mg/dl; I² 99,8%) i HbA1c (−0,71%), a w metaanalizie 25 RCT HbA1c była niższa o 0,55%, przy czym autorzy łączyli poprawę z dawkami powyżej 200 µg/d. W metaanalizie 16 RCT (440 chorych na cukrzycę), z miarą efektu uwzględniającą zmiany w grupie kontrolnej, nie stwierdzono wpływu na glukozę na czczo, a w przeglądzie parasolowym przewagę chromu dla HbA1c (MD −0,54) oceniono z bardzo niską pewnością dowodów. W RCT u 180 chorych HbA1c po 4 miesiącach przyjmowania 1000 µg chromu na dobę (jako pikolinian chromu) wynosiła 6,6% wobec 8,5% w grupie placebo, a w RCT u otyłych chorych leczonych insuliną (500 lub 1000 µg/d przez 6 miesięcy) spadek HbA1c był podobny we wszystkich grupach (ok. 0,4%).[1–6]

3 metaanalizy (16, 25 i 28 RCT) + 1 przegląd parasolowy + 2 RCT (n = 180 i n = 46 w analizie)

Dawki i bezpieczeństwo

Dawki stosowane w badaniach

W cukrzycy typu 2 stosowano zwykle 200–1000 µg chromu na dobę (np. pikolinian chromu 200 lub 1000 µg/d przez 4 miesiące albo 500 lub 1000 µg/d przez 6 miesięcy); autorzy jednej z metaanaliz łączyli poprawę glikemii z dawkami powyżej 200 µg/d. W badaniach masy ciała podawano 200–1000 µg/d przez okres do 24 tygodni, u osób z grupy ryzyka cukrzycy 500 lub 1000 µg/d przez 6 miesięcy, a w PCOS autorzy metaanalizy 10 RCT odnieśli wnioski do pikolinianu chromu w dawce 200 µg.[2, 5, 6, 8, 11, 21]

Bezpieczeństwo

W zestawieniu EFSA dotyczącym górnych tolerowanych poziomów spożycia (wersja 11, sierpień 2025 r.) chrom figuruje wśród składników, dla których nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla dorosłych. W metaanalizie 25 RCT ryzyko zdarzeń niepożądanych nie różniło się od placebo, ale w przeglądzie Cochrane dane o bezpieczeństwie podały tylko 3 badania; opisano pojedyncze przypadki ciężkiego uszkodzenia nerek po dużych dawkach pikolinianu chromu i po suplemencie wieloskładnikowym (obszar „Działania niepożądane i przypadki toksyczności”). Cytowane prace nie obejmują badań u kobiet w ciąży i karmiących piersią.[2, 11, 22, 23]

Ograniczenia dowodów

Metaanalizy glikemii obejmują głównie te same niewielkie RCT o różnej formie chromu, dawce i populacji, przy skrajnej niejednorodności (I² do 99,8%). W metaanalizie z 2002 r. korzystne wyniki u chorych na cukrzycę pochodziły głównie z jednego badania w Chinach (155 osób) i nie potwierdziły ich dane 38 chorych z pozostałych badań; w RCT w populacji zachodniej efektu nie stwierdzono. Autorzy przeglądu Cochrane nie znaleźli wiarygodnych dowodów do wniosków o skuteczności i bezpieczeństwie pikolinianu chromu przy nadwadze, a wyniki dla PCOS i lipidów różnią się między metaanalizami. W przeglądzie z 2017 r. uznano, że korzystne działanie chromu u ludzi nie zostało jednoznacznie wykazane.[1, 6, 7, 11, 14, 16, 20, 21, 25]

Źródła

  1. metaanaliza Effects of chromium supplementation on glycemic control in patients with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmacological research, 2020. PubMed 32730903 · DOI
  2. metaanaliza Systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of chromium supplementation in diabetes. Journal of clinical pharmacy and therapeutics, 2014. PubMed 24635480 · DOI
  3. metaanaliza Improved meta-analytic methods show no effect of chromium supplements on fasting glucose. Biological trace element research, 2014. PubMed 24293356 · DOI
  4. przegląd parasolowy Efficacy and Safety of Nutrient Supplements for Glycaemic Control and Insulin Resistance in Type 2 Diabetes: An Umbrella Review and Hierarchical Evidence Synthesis. Nutrients, 2022. PubMed 35684094 · DOI
  5. RCT Elevated intakes of supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with type 2 diabetes. Diabetes, 1997. PubMed 9356027 · DOI
  6. RCT Chromium treatment has no effect in patients with poorly controlled, insulin-treated type 2 diabetes in an obese Western population: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Diabetes care, 2006. PubMed 16505499 · DOI
  7. metaanaliza Glucose and insulin responses to dietary chromium supplements: a meta-analysis. The American journal of clinical nutrition, 2002. PubMed 12081828 · DOI
  8. RCT Chromium effects on glucose tolerance and insulin sensitivity in persons at risk for diabetes mellitus. Endocrine practice : official journal of the American College of Endocrinology and the American Association of Clinical Endocrinologists, 2011. PubMed 20634174 · DOI
  9. metaanaliza A meta-analysis of the effect of chromium supplementation on anthropometric indices of subjects with overweight or obesity. Clinical obesity, 2019. PubMed 31115179 · DOI
  10. metaanaliza Chromium supplementation in overweight and obesity: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Obesity reviews : an official journal of the International Association for the Study of Obesity, 2013. PubMed 23495911 · DOI
  11. przegląd systematyczny z metaanalizą Chromium picolinate supplementation for overweight or obese adults. The Cochrane database of systematic reviews, 2013. PubMed 24293292 · DOI
  12. metaanaliza Effects of chromium supplementation on body composition in patients with type 2 diabetes: A dose-response systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of trace elements in medicine and biology : organ of the Society for Minerals and Trace Elements (GMS), 2024. PubMed 37952433 · DOI
  13. metaanaliza Effects of chromium supplementation on blood pressure, body mass index, liver function enzymes and malondialdehyde in patients with type 2 diabetes: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in medicine, 2021. PubMed 34237387 · DOI
  14. metaanaliza The effects of chromium supplementation on lipidprofile in humans: A systematic review and meta-analysis ofrandomized controlled trials. Pharmacological research, 2021. PubMed 33197598 · DOI
  15. metaanaliza Effects of chromium supplementation on lipid profile in patients with type 2 diabetes: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of trace elements in medicine and biology : organ of the Society for Minerals and Trace Elements (GMS), 2021. PubMed 33813266 · DOI
  16. przegląd parasolowy Effects of Chromium Supplementation on Lipid Profile: an Umbrella of Systematic Review and Meta-analysis. Biological trace element research, 2023. PubMed 36376714 · DOI
  17. metaanaliza The effects of chromium supplementation on blood pressure: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. European journal of clinical nutrition, 2022. PubMed 34302131 · DOI
  18. metaanaliza The Impact of Chromium Supplementation on Blood Pressure: A Systematic Review and Dose-Response Meta‑Analysis of Randomized‑Controlled Trials. High blood pressure & cardiovascular prevention : the official journal of the Italian Society of Hypertension, 2021. PubMed 34081296 · DOI
  19. metaanaliza Chromium supplementation and polycystic ovary syndrome: A systematic review and meta-analysis. Journal of trace elements in medicine and biology : organ of the Society for Minerals and Trace Elements (GMS), 2017. PubMed 28595797 · DOI
  20. metaanaliza Chromium supplementation in women with polycystic ovary syndrome: Systematic review and meta-analysis. The journal of obstetrics and gynaecology research, 2018. PubMed 28929602 · DOI
  21. metaanaliza Therapeutic effects of chromium supplementation on women with polycystic ovarian syndrome: A systematic review and meta-analysis. Endocrinologia, diabetes y nutricion, 2025. PubMed 41067797 · DOI
  22. opis przypadku Chromium picolinate toxicity. The Annals of pharmacotherapy, 1998. PubMed 9562138 · DOI
  23. opis przypadku Acute tubular necrosis associated with chromium picolinate-containing dietary supplement. The Annals of pharmacotherapy, 2006. PubMed 16492795 · DOI
  24. przegląd Trivalent chromium: assessing the genotoxic risk of an essential trace element and widely used human and animal nutritional supplement. Critical reviews in toxicology, 2008. PubMed 18324515 · DOI
  25. przegląd New Evidence against Chromium as an Essential Trace Element. The Journal of nutrition, 2017. PubMed 29021369 · DOI

Rekordy z PubMed (NCBI), stan na 25.10.2026. Każde źródło sprawdzone automatycznie: istnieje, tytuł, rok i DOI zgadzają się z rekordem. Redakcja CzysteSuplementy.pl.